Uzasadnienie
Postanowieniem z 8 grudnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia C. K. na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z 5 października 2023 r. umarzającego postępowanie egzekucyjne, uchylił w całości ww. postanowienie i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
Podstawą rozstrzygnięcia stał się następujący stan faktyczny.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna prowadził wobec podatniku postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r. nr [...], wystawionego przez Burmistrza K. z tytułu nieuiszczonego podatku od nieruchomości za okres od stycznia do marca 2022 rok.
Zawiadomieniem z 26.10.2022 r. nr [...] organ egzekucyjny zajął świadczenia podatnika z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS [...] Oddział w Ł.. W odpowiedzi, pismem z 17.11.2022 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny o przyjęciu do realizacji ww. zajęcia, a następnie 30.11.2022 r. przekazał całkowitą kwotę objętą ww. zajęciem. zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone C. K. 31.10.2022 r. Tego samego dnia również ZUS [...] Oddział w Łodzi odebrał zawiadomienie o zajęciu egzekucyjnym.
Następnie 2 listopada 2022 r. podatnik złożył do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź- Górna pismo, które organ egzekucyjny zakwalifikował jako skargę na czynność egzekucyjną oraz wniosek o zawieszenie postępowania. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, poprzez wezwanie strony do wskazania, czy pismo z 2 listopada 2022 r. w istocie zawiera wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, czy też zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny uzyskał odpowiedź podatnika z 15 marca 2023 r., z której wynika, że:
- - pismo to stanowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, dotyczący nieistnienia dochodzonego obowiązku, zgłoszony na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który podlega rozpoznaniu przez wierzyciela;
- - skargę na czynność egzekucyjną, która podlega rozpoznaniu na podstawie art. 54 ww. ustawy przez organ egzekucyjny.
W związku ze skargą na czynność egzekucyjną, 20.04.2023 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną, która polegała na zajęciu zawiadomieniem z [...] r. nr [...] świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia na ww. rozstrzygnięcie, postanowieniem z 9.06.2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi uchylił postanowienie organu I instancji, wskazując na brak podstaw do jego podjęcia.
W związku z podniesionym przez stronę zarzutem w sprawie egzekucji administracyjnej Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna, na podstawie art. 56 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej "u.p.e.a.") 28.03.2023 r. wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...].
Postanowieniem z 24.04.2023 r. Burmistrz K. orzekł o oddaleniu wniesionego przez pana C. K. zarzutu. Po rozpatrzeniu zażalenia na ww. rozstrzygnięcie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi postanowieniem z 23.08.2023 r. stwierdziło uchybienie terminu do jego wniesienia.
Postanowieniem z 4.10.2023 r., działając na podstawie art. 17 § 1, art. 34 § 4 pkt 1, art. 57 § 1 u.p.e.a. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]., a następnie postanowieniem z 5 października 2023 r., na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wskazując, iż zobowiązanie wygasło wskutek zapłaty.
We wniesionym zażaleniu podatnik zwrócił się o prawidłowe rozpatrzenia oraz zwrot potrąconych w całości kwot wraz z odsetkami karnymi oraz kosztami postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił, że nie odpowiada stanowi faktycznemu sprawy. Ponadto, w ocenie strony, egzekucja nie została przeprowadzona należycie, nie było żadnego zawieszenia egzekucyjnego, a sprawa należności podatkowych z K. jest jeszcze rozpatrywana.
Wskazanym na wstępie postanowieniem z 8 grudnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu postanowienia DIAS podał, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji, wyrażonego w kwestionowanym postanowieniu z 5 października, co do zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji wygaśnięcia zobowiązania na skutek zapłaty. Organ podkreślił, że postępowanie egzekucyjne jest pojęciem szerszym od egzekucji, a jego wszczęcie następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym. Zgodnie natomiast z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Egzekucja administracyjna związana jest zatem ze stosowaniem środków egzekucyjnych w celu wyegzekwowania obowiązków objętych tytułem wykonawczym. Sama egzekucja kończy się w momencie wyegzekwowania obowiązków, chyba, że wcześniej zakończyło się postępowanie egzekucyjne, gdyż egzekucja może toczyć się tylko i wyłącznie w ramach postępowania egzekucyjnego.
Postępowanie egzekucyjne może natomiast zakończyć się bądź w momencie wyegzekwowania obowiązków objętych tytułem wykonawczym, bądź też w momencie umorzenia postępowania z uwagi na wniesione zarzuty lub podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. Dyrektor wskazał, iż w piśmiennictwie podkreśla się, wyjaśniając istotę umorzenia postepowania egzekucyjnego, że przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. Przy czym, skoro treść art. 59 § 1 u.p.e.a. mówi o umorzeniu postępowania, oznacza to, że umorzyć można jedynie toczące się w sprawie postępowanie egzekucyjne.
Tymczasem w niniejszej sprawie, mając na uwadze, że w sytuacji wygaśnięcia zobowiązania wskutek zapłaty organ I instancji nie miał podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec podatnika na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
W skardze do sądu administracyjnego C. K. wskazał, że postanowienie z 8 grudnia 2023 r. zostało wydane niezgodnie ze stanem faktycznym i przepisami prawa oraz zostało wydane przedwcześnie, bez prawidłowego, całkowitego zakończenia postępowania pierwszej instancji i zwrotu wyegzekwowanej kwoty w całości wraz zez wszystkimi konsekwencjami. Ponadto w ocenie strony postępowanie w sprawie nadal trwa, a można je umorzyć dopiero, gdy zostaną spełnione wszystkie roszczenia w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skarga nie jest zasadna.
Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634ze zm.) dalej p.p.s.a., sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Po wtóre, stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym organ odwoławczy trafnie uznał, że w sprawie zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z 5 października 2023 r. oraz umorzenia w całości postępowania pierwszej instancji.
W zaskarżonym postanowieniu, wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa DIAS w Łodzi odmiennie od organu I instancji uznał, iż w sprawie nie wystąpiły podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż w sytuacji wygaśnięcia zobowiązania wskutek zapłaty organ I instancji nie miał podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, toczącego się na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Sąd w całości podziela ten pogląd.
W dacie wydania postanowienia przez organ pierwszej instancji, tj. 5 października 2023 r. postępowanie egzekucyjne już się nie toczyło, ponieważ zostało zakończone w wyniku wyegzekwowania 30 listopada 2022 r. całej kwoty należności objętej ww. tytułem wykonawczym. A zatem cel egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tego tytułu wykonawczego został osiągnięty a postępowanie egzekucyjne zakończone.
W orzecznictwie nie budzi kontrowersji pogląd, iż z momentem wyegzekwowania dochodzonej należności następuje zakończenie egzekucji administracyjnej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19.10.2012r., sygn. akt II FSK 492/11 (wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) po zastosowaniu efektywnych środków egzekucyjnych (jak w realiach rozstrzyganej sprawy), które przyniosły pokrycie dochodzonych należności, nie wydaje się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (podobnie zresztą jak w przypadku wykonania obowiązku przez "dobrowolną" zapłatę należności). Innymi słowy, w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego w związku z realizacją tytułu wykonawczego, a więc w tzw. sposób efektywny, organ egzekucyjny nie wydaje żadnego rozstrzygnięcia, w szczególności nie ma wówczas podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a.
Podzielając w całości powyższe poglądy Sąd podkreśla, ze skoro treść przepisu art. 59 § 1 u.p.e.a. mówi o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, to oznacza to, że umorzyć można tylko toczące się w tej sprawie postępowanie egzekucyjne. W piśmiennictwie wyjaśniając istotę umorzenia postępowania egzekucyjnego podkreśla się, że jest nią przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. Umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi dalsze jego prowadzenie (por. P. Pietrasz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 59, LEX).
Sama treść przepisu art. 59 § 1 u.p.e.a., iż "postępowanie egzekucyjne umarza się" wskazuje, że umorzenie postępowania jest możliwe od momentu jego wszczęcia do chwili jego zakończenia, bowiem poza okresem wyznaczonym tymi zdarzeniami nie można mówić o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i - co logiczne - o dopuszczalności jego umorzenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 16 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 687/10).
Z tych wszystkich względów, w ocenie Sądu, organ II instancji prawidłowo zastosował w sprawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa.
Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności i nie dopatrując się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa, jak również innych naruszeń, które Sąd jest zobligowany brać pod uwagę z urzędu, a zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu, Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (t.j.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).
P.C.