Uzasadnienie
T.E. małżonkowie S. wezwani oddzielnie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w wysokości 100 zł. złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z uzasadnienia wniosku odnoszącego się do sytuacji materialnej wnioskodawców wynika, iż małżonkowie S. tworzą odrębne gospodarstwo domowe, mimo, iż mieszkają na zasadzie dożywocia u swojej córki. Ich łączne dochody pochodzące ze świadczeń emerytalnych wynoszą [...] zł. Z uzasadnienia wniosku wynika, iż skarżący spłacają długi nie sprecyzowane jednak co do wysokości oraz borykają się z trudnościami zdrowotnymi co wymaga nakładów.
W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania sytuacji finansowej wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawców poprzez złożenie dokumentów źródłowych oraz złożenia stosownych oświadczeń. Dlatego też, wezwano wnioskodawców odrębnie do nadesłania: ostatnich decyzji określających wysokość świadczeń bądź odcinków świadczeń za ostatni miesiąc, oświadczeń w zakresie rodzaju i wysokości stałych miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie oraz do oświadczeń w zakresie wysokości wydatków ponoszonych na leczenie. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawcy nadesłali kopie decyzji (k. nr 81-82) określających wysokość ich świadczeń emerytalnych. Świadczenia te wynoszą łącznie 1931,86 zł netto.
Wnioskodawcy nadesłali jeszcze szereg innych dokumentów niezwiązanych z przedmiotem postępowania o przyznanie prawa pomocy. Nie mniej jednak informacji dotyczących kosztów utrzymania i leczenia nie nadesłano.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził, co następuje
W przedmiotowej sprawie jedynym kryterium oceny możliwości ponoszenia przez wnioskodawców kosztów postępowania (tj. kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika) będzie ich sytuacja ekonomiczna (finansowa). Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Skarżący domagając się zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 ppsa. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
W myśl art. 252 § 1 ppsa wniosek o przyznanie praw pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (...). W myśl art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Składane przez stronę skarżącą oświadczenie stanowi środek dowodowy, za pomocą którego strona wykazuje zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, dlatego powinno ono zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. W rozpoznawanej sprawie ten warunek nie został spełniony.
Skarżący dochodząc swego prawa na drodze sądowej mogą ubiegać się o przyznanie prawa pomocy, jednak dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązani są spełnić przesłanki określone przepisami prawa, regulującymi instytucję prawa pomocy – między innymi wymogu unormowanego w art. 252 § 1 w związku z art. 255 ppsa. Złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie odpowiadał obowiązkom wynikającym z treści zacytowanych wyżej przepisów i nie pozwalał na stwierdzenie, iż skarżący wykazali, że nie mogą w ogóle ponieść kosztów toczącego się postępowania. Stąd konieczne było wezwanie wnioskodawców do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych. Z dotychczasowych, będących w posiadaniu referendarza sądowego danych wynikało jedynie, iż wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawców uzyskiwało dochód w łącznej wysokości [...] zł brutto. Brak było także informacji o koniecznych kosztach utrzymania.
Po nadesłaniu dodatkowych dokumentów związanych z uzyskiwanymi dochodami okazało się, iż wykazany dochód wnioskodawców jest dochodem netto. Wnioskodawcy nie wykonali natomiast wezwania odnoszącego się do określenia rodzaju i wysokości stałych miesięcznych wydatków. Skarżący nie wykonując precyzyjnie wezwania do nadesłania dodatkowych informacji nie wykazali by zachodziły przyczyny uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie uniemożliwiając przez to referendarzowi sądowemu pełną i rzetelną analizę możliwości poniesienia przez siebie kosztów postępowania w tej sprawie.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.