Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ) utrzymał w mocy decyzję wydaną 1 sierpnia 2022 r. również z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiającą M. B. umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że należności z tytułu składek objęte wnioskiem M. B. o umorzenie są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Następnie organ odnotował, że - według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej - M. B. jest mężatką. Nie pracuje zarobkowo. Nie pobiera emerytury ani renty. Nie osiąga dochodów z innych źródeł. Nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej czy przewidzianych dla osób bezrobotnych. Ponosi stałe wydatki: 300 zł na opłaty eksploatacyjne i 200 zł na koszty leczenia. M. B. prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który nie uzyskuje dochodu. Jej zobowiązania w bankach wynoszą 1.584.271,33 zł, a w instytucjach 16.211,11 zł i nie są spłacane. Jest właścicielką domu o powierzchni 250 m˛ w B. oraz współwłaścicielką (udział ˝) lokalu usługowego o powierzchni 400 m˛ w K.. Od 2014 r. jest leczona psychiatrycznie i neurologicznie, co uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie i powoduje niezdolność do pracy. Toczące się postępowania egzekucyjne mają za przedmiot zadłużenie M. B. na poziomie 1.000.000 zł.
W dalszej kolejności organ ustalił na podstawie urzędowych rejestrów, że M. B. 31 maja 2015 r. zaprzestała prowadzenia działalności w zakresie sprzedaży detalicznej wyrobów farmaceutycznych w wyspecjalizowanych sklepach. Od 24 września 2021 r. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1.812,19 zł brutto przyznaną do 31 stycznia 2023 r. Z tego świadczenia M. B. potrącana jest w ramach egzekucji kwota 453,04 zł. Do wypłaty pozostaje 1.196,05 zł netto miesięcznie.
Mąż M. B. od lipca 2016 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń społecznych i nie jest zarejestrowany jako bezrobotny.
Zgodnie z ustaleniami organu majątek M. B. obejmuje:
- - własność terenów mieszkaniowych w B. o powierzchni 0,1127 ha (KW [...]) zabezpieczonych hipotecznie do kwoty 1.875.000 zł;
- - własność ˝ części lokalu niemieszkalnego w K. o powierzchni 82,87 m˛ (KW [...]) zabezpieczonego hipotecznie do kwot: 450.000 zł, 300.000 zł oraz 28.681,68 zł;
- - własność ˝ części lokalu niemieszkalnego w K. o powierzchni 51,12 m˛ (KW [...]) zabezpieczonego hipotecznie do kwot: 450.000 zł, 300.000 zł;
- - własność lokalu niemieszkalnego w K. o powierzchni 121,78 m˛ (KW [...]) zabezpieczonego hipotecznie do kwoty 1.875.000 zł;
- - własność ˝ części lokalu mieszkalnego w K. o powierzchni 108,44 m˛ (KW [...]) zabezpieczonego hipotecznie do kwot: 450.000 zł, 131.865,40 zł, 300.000 zł;
- - własność lokalu mieszkalnego w K. o powierzchni 123,44 m˛ (KW [...]) zabezpieczonego hipotecznie do kwoty 1.875.000 zł;
- - własność lokalu mieszkalnego w K. o powierzchni 82,87 m˛ (KW [...]) zabezpieczonego hipotecznie do kwoty 28.681,68 zł;
- - własność samochodu osobowego Opel Vectra z 2003 r.
Komornik sądowy przeprowadził egzekucję z nieruchomości M. B. w K. (4 kwietnia 2017 r. pierwsza licytacja, 10 lipca 2017 r. druga licytacja), po czym postanowieniem wydanym 10 października 2018 r. umorzył postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej nieruchomości w związku z tym, że nie doszło do ich sprzedaży ani do ich przejęcia przez wierzycieli.
Komornik sądowy przeprowadził egzekucję z nieruchomości M. B. w B. (KW [...]), ale okazała się ona nieskuteczna.
Natomiast nieruchomość w K. (KW [...]) została sprzedana w trybie egzekucyjnym za 293.334 zł, ale kwota ta nie przypadła na należności z tytułu składek.
Postanowieniem z 4 marca 2020 r. komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z rachunku bankowego M. B. z powodu bezskuteczności. Jednak, jak zaznaczył organ, w tym postanowieniu nie stwierdzono braku majątku M. B.. Wobec tego, zdaniem organu, postanowienie to nie może "stanowić podstawy do umorzenia", ponieważ organ jako wierzyciel jest zobowiązany na bieżąco monitorować sytuację M. B. i może ponownie wszcząć egzekucję w razie ujawnienia składników jej majątku.
Organ zwrócił uwagę, że M. B. uzyskuje świadczenie rentowe, do którego wdrożone zostało postępowanie egzekucyjne. Ponadto M. B. posiada 7 nieruchomości. Na jednej z nich ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne należności z tytułu składek.
Organ przyjął, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie ustawowej przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania należności z tytułu składek, dopóty umorzenie tych należności byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Jak długo istnieje możliwość prowadzenia egzekucji, organ nie może stwierdzić nieściągalności omawianych należności i zaniechać prób ich wyegzekwowania.
W świetle powyższego organ stwierdził, że w realiach rozpatrywanej sprawy nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 ze zm. - u.s.u.s.)
W ocenie organu, nie wystąpiły również przesłanki określone w art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U.2003.141.1365 - rozporządzenie MGPPS).
Na kanwie przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 - pkt 3 rozporządzenia MGPPS organ motywował, że powstanie zadłużenia M. B. nie było wynikiem klęski żywiołowej ani innego szczególnego zdarzenia. M. B. nie opłacała składek w czasie prowadzenia działalności gospodarczej.
Ustawowy obowiązek uiszczania należności z tytułu składek spoczywał na M. B. bez względu na poziom osiąganych przychodów czy ponoszonych strat. Ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej spoczywa bowiem na przedsiębiorcy.
Organ przyznał, że fakt istnienia przewlekłej choroby został bezspornie udowodniony. Jednak zauważył przy tym, że M. B. uzyskuje rentę, która rekompensuje utratę zdolności do pracy i utracone z tego tytułu korzyści. Ponadto renta jest wypłacana także w przypadku konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
Organ zaznaczył, że M. B. nie wykazała, aby wymagała stałej całodobowej opieki ani też konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
W przekonaniu organu, problemy finansowe i zdrowotne nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia należności z tytułu składek. Przesłanka ustanowiona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPPS nie odnosi się do subiektywnego odczucia M. B., ale do obiektywnie wyjątkowej sytuacji, która zagraża podstawowemu bytowi jej samej i jej rodziny. Nie odnosi się więc do kłopotów finansowych, bowiem "każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste."
Jak argumentował organ, budżet gospodarstwa domowego M. B. wynosi po potrąceniach 1.196,05 zł. Jest niższy od minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego (2.503,72 zł w II kwartale 2022 r.), ale wyższy od minimum egzystencji dla takiego gospodarstwa (w 2021 r. 1.151,40 zł).
Minimum egzystencji wyznacza koszyk dóbr niezbędnych do podtrzymania funkcji życiowych człowieka i sprawności psychofizycznej. Uwzględnia jedynie te potrzeby, których zaspokojenie nie może być odłożone w czasie. Na wartość minimum egzystencji dla dwuosobowego gospodarstwa domowego składa się; żywność - 539,25 zł, mieszkanie - 435,34 zł, użytkowanie i energia - 409,27 zł, wyposażenie - 26,07 zł, odzież i obuwie - 53,17 zł, leki - 21,19 zł, higiena - 47,62 zł, pozostałe wydatki - 54,83 zł.
Wydatki M. B. stanowią [...] zł i nie są to "nadzwyczajne koszty". Organ "nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania." Także zobowiązania M. B. wobec innych wierzycieli nie mogą przemawiać za umorzeniem należności z tytułu składek. Decyzje o zaciąganiu zobowiązań M. B. podejmowała świadomie z uwzględnieniem swoich możliwości finansowych i godziła się na ich następstwa.
Organ nie kwestionował, że obecna sytuacja materialna M. B. jest trudna. Jednocześnie jednak stwierdził, że nie jest ona trwała i ostateczna. M. B. nie wykazała, aby jej mąż nie mógł podjąć pracy. Mąż M. B. ma 59 lat, a więc ma przed sobą 6 lat aktywności zawodowej. Natomiast minimalne wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze czasu pracy od 1 stycznia 2022 r. wynosi 3.010 zł brutto, 2.363,56 zł netto miesięcznie.
Jednocześnie M. B. nie korzysta z pomocy przewidzianej dla osób, wymagających wsparcia. Oznacza to, że egzystencja rodziny M. B. pozostaje niezagrożona.
Zdaniem organu, instytucja umorzenia należności z tytułu składek służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, gdy status materialny "trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia." W sytuacji, w której M. B. uzyskuje dochody, możliwa jest spłata zadłużenia w ramach układu ratalnego.
O istnieniu ważnego interesu decydują zobiektywizowane kryteria, nie zaś subiektywne przekonanie zadłużonego płatnika składek. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności z tytułu składek, a możliwość ich umarzania przewidziana jest dla przypadków wyjątkowych.
Względy społeczne wymagają, aby zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. W sprawach o umorzenie należności z tytułu składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany. Akceptowanie niewywiązywania się z ustawowego obowiązku opłacania omawianych należności godzi w prawa osób, opłacających składki i narusza określoną w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.
Umorzenie stanowi definitywną rezygnację organu z należności z tytułu składek. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie są przeznaczone, organ jest zobowiązany do szczegółowej staranności i ostrożności "w procedowaniu spraw z zakresu umarzania." Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala organowi na przyznanie M. B. wnioskowanego przywileju w postaci umorzenia należności z tytułu składek
M. B. (skarżąca) złożyła skargę na powyższą decyzję organu.
Zarzuciła naruszenie:
- - art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5, pkt 6 u.s.u.s. przez pominięcie okoliczności, że nie prowadziła działalności gospodarczej znacznie wcześniej niż doszło do formalnego wykreślenia z CEIDG oraz istnienia ustawowych przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek;
- - art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS, bowiem skarżąca ze względu na swój stan majątkowy, zdrowotny i sytuację rodzinną nie jest w stanie zapłacić należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie;
- - art. 7, art 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 ze zm. - K.p.a.) - w sposób rażący - z tego powodu, że organ nie podjął wszystkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie zebrał wyczerpującego materiału dowodowego, nie rozpatrzył całości materiału dowodowego, nie uwzględnił słusznego interesu skarżącej.
W następstwie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu wraz z decyzją z 1 sierpnia 2022 r. oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu formułowanych zarzutów i wniosków skarżącą zasadniczo wykazywała, że zaistniały ustawowe przesłanki nieściągalności należności z tytułu składek, przemawiające za ich umorzeniem przez organ.
Skarżąca podkreśliła, że faktycznie już w 2014 r. nie prowadziła działalności gospodarczej. Od tego czasu wymagała bardzo silnego leczenia psychiatrycznego i neurologicznego, co uniemożliwiało jej funkcjonowanie, w efekcie powodowało niezdolność do pracy i wykluczyło prowadzenie działalności gospodarczej.
Należności z tytułu składek objęte wnioskiem skarżącej o umorzenie dotyczą okresów składkowych od grudnia 2014 r. do maja 2015 r.
Skarżąca argumentowała, że obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą wynika z faktycznego prowadzenia tej działalności, nie zaś wyłącznie z treści urzędowych rejestrów.
Treść urzędowych rejestrów nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej i o obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Kwestie związane z formalnym zarejestrowaniem, wyrejestrowaniem czy zgłaszaniem przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej mają znaczenie wyłącznie dowodowe, ale nie zwalniają organu z obowiązku ustalenia stanu rzeczywistego.
Ponadto skarżąca zaznaczyła, że w latach 2014 - 2015 nie osiągała dochodów z tytułu działalności gospodarczej. Pozostawała na utrzymaniu męża.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu nie jest zgodna z prawem.
Jak stanowi art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1).
Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2).
Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe (Dz.U.2020.1228 ze zm.);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3).
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b).
Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).
W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy (art. 28 ust. 5).
W przypadku gdy nastąpiło wyrejestrowanie płatnika składek oraz ubezpieczonych, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 28 ust. 5a).
W przypadku gdy dłużnik zmarł, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym datę zgonu dłużnika (art. 28 ust. 5b).
W przypadku, o którym mowa w ust. 5a i 5b, Zakład nie wydaje decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (art. 28 ust. 5c).
Przepisu ust. 3 pkt 4b nie stosuje się do składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, chyba że jest on jednocześnie płatnikiem składek (art. 28 ust. 6).
Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
W myśl § 1 rozporządzenia MGPPS, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., określa ono szczegółowe zasady umarzania przez Zakład należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek.
Według § 3 rozporządzenia MGPPS, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1).
Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).
Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).
W celu rzetelnego rozpatrzenia i prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek organ miał obowiązek przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami określonymi w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego.
Wobec tego trzeba przypomnieć, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.).
Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.).
Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.).
Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 K.p.a.).
Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).
W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1 K.p.a.).
Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).
Sąd ocenia, że - z perspektywy przytoczonego wyżej stanu prawnego - organ dotychczas nie przeprowadził wyczerpującego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego. Przedstawił niepełną i dowolną argumentację; tezy, które nie mają oparcia: - w wiarygodnym, kompletnym materiale dowodowym; - w konkretnych, spójnych ustaleniach faktycznych; - w adekwatnych rozważaniach prawnych.
W następstwie organ nie rozpatrzył istoty sprawy w sposób zgodny z prawem w ramach toku instancji.
Należy zauważyć, że organ nie wykazał w motywach kontrolowanej decyzji jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych wymienionych w decyzji kwot: niezapłaconych składek, odsetek, kosztów upomnień, stanowiących należności z tytułu składek w myśl definicji określonej w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Są to kwoty 20.059,79 zł oraz 9.666,79 zł.
Organ nie wyjaśnił czy składki wynikają z deklaracji, czy z decyzji, a więc na jakich zasadach faktycznych i prawnych obciążają skarżącą. Nie omówił za jaki czas, według jakiego oprocentowania naliczał odsetki.
Organ nawet nie sprecyzował, jakie należności z tytułu składek były przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji.
Tymczasem skarżąca przede wszystkim wykazywała, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z powodu stanu zdrowia przed grudniem 2014 r., a więc znacznie wcześniej niż przyjął to organ.
Natomiast organ nie analizował czy stan zdrowia skarżącej pozwalał na prowadzenie działalności gospodarczej od grudnia 2014 r. do maja 2015 r. (okresy składkowe wymienione w decyzji z 1 sierpnia 2022 r.). Nie rozważał, na jakiej podstawie prawnej skarżącą miałby obciążać obowiązek opłacania należności z tytułu składek w przypadku ustalenia, że jej stan zdrowia obiektywnie wykluczał prowadzenie działalności gospodarczej.
Organ ogólnie stwierdził, że należności z tytułu składek objęte wnioskiem skarżącej o umorzenie nie uległy przedawnieniu. Jednak w tej materii organ nie przedstawił ani skarżącej, ani sądowi konkretnych podstaw faktycznych i prawnych, prowadzących do wykluczenia przedawnienia należności z tytułu składek objętych rozpatrywanym wnioskiem o umorzenie. W motywach kontrolowanej decyzji organ nie omówił konkretnych faktów i konkretnych podstaw prawnych z nawiązaniem do konkretnych dowodów, które zostałyby zawarte w aktach postępowania administracyjnego - na okoliczności tamujące bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek dotyczących 2014 r. i 2015 r.
W rezultacie tych zaniechań ze strony organu nie sposób obiektywnie, zgodnie z prawem stwierdzić, w jakim zakresie wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek ma przedmiot, a w jakim jest pozbawiony przedmiotu.
W następstwie aktualnie organ arbitralnie, bez jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i prawnego przyjął, że skarżąca - co do zasady - ma obowiązek zapłacić organowi kwoty 20.059,79 zł oraz 9.666,79 zł.
Nie może ulegać wątpliwości, że odmowa umorzenia dotyczy tylko istniejących należności z tytułu składek, wyliczonych zgodnie z prawdą obiektywną i obowiązującym prawem. Obowiązek rzetelnego i wyczerpującego wykazania tych należności w konkretnej wysokości spoczywa na organie, rozpatrującym wniosek o ich umorzenie. Ten aspekt sprawy został całkowicie przemilczany przez organ.
Organ ustalił, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Przyznał również, że aktualnie nie zna majątku skarżącej, do którego można byłoby skierować egzekucję w sposób skuteczny. Jednocześnie nie rozważył przesłanki nieściągalności wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.
Niewątpliwie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wymaga także braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Jednak organ nie omówił w motywach kontrolowanej decyzji konkretnie na kogo i na jakich warunkach możliwe będzie przeniesienie odpowiedzialności za omawiane należności skarżącej z tytułu składek. Tym samym organ nie wykazał obiektywnego, rzeczywistego istnienia takiej możliwości na płaszczyźnie faktów i prawa.
Organ nie twierdził, aby do dnia wydania kontrolowanej decyzji odpowiedzialność za należności skarżącej z tytułu składek została przeniesiona. Skoro do października 2022 r. (kiedy wydana została zaskarżona decyzja) organ z takiego uprawnienia nie skorzystał, może to oznaczać, że dostrzegł obiektywne przeszkody, które przemilczał na potrzeby rozpatrywania i rozstrzygania wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek.
Możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, o której stanowi art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., ma być realna z punktu widzenia prawa i efektywna z punktu widzenia ekonomicznego. Ma dawać organowi rzeczywistą szansę na odzyskanie należności z tytułu składek.
Podobnie należy postrzegać istnienie małżonka czy następców prawnych, o których mówi art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Istnienie tych osób ma oznaczać dla organu rzeczywistą perspektywę odzyskania należności z tytułu składek.
W art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ustawodawca mówi o małżonku, o następcach prawnych, o odpowiedzialności osób trzecich w aspekcie ekonomicznej efektywności dla wierzyciela należności z tytułu składek.
W dotychczasowych ustaleniach organ wykazał bezskuteczność egzekucji należności z tytułu składek przeprowadzonej w stosunku do majątku skarżącej. Jednocześnie argumentował, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności nie oznacza braku majątku skarżącej w przyszłości, bo ten stan rzeczy, w przekonaniu organu, ma charakter przejściowy.
W związku z tym należy zauważyć, że w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ustawodawca mówi wyłącznie o sytuacji, w której organ egzekucyjny stwierdził brak majątku, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. Ustawodawca nie posługuje się w treści art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. dodatkową przesłanką w postaci trwałości tego stanu rzeczy. W konsekwencji rozważania organu dotyczące tymczasowości braku majątku skarżącej wykraczają poza literalne brzmienie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., a tym samym są pozbawione podstaw prawnych.
Ponadto, stawiając tezę o tymczasowości, organ nie omówił:
- - jakie konkretne okoliczności faktyczne miałyby obiektywnie świadczyć o tym, że kondycja materialna i finansowa skarżącej ulegnie poprawie w przyszłości; że istnieje na to realna szansa z punktu widzenia z jednej strony - uwarunkowań rynkowych, a z drugiej zaś - położenia życiowego i materialnego skarżącej, jej męża;
- - na czym w realiach rozpatrywanej sprawy miałaby polegać obiektywnie rozumiana celowość, skuteczność jakichkolwiek czynności egzekucyjnych.
W swojej argumentacji, omawiając tok i rezultat postępowania egzekucyjnego, organ nie nawiązał do akt postępowania egzekucyjnego, bowiem tego materiału nie zawierają przedstawione sądowi akta, na podstawie których organ rozpatrywał i rozstrzygał wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek. Zatem aktualnie twierdzenia organu nie mają podstaw w konkretnych dowodach, obrazujących postępowanie czy postępowania egzekucyjne dotyczące omawianych należności z tytułu składek.
Organ pominął zagadnienie czy egzekucja ze świadczenia rentowego skarżącej pozwoli na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym organ nie wykluczył istnienia przesłanki nieściągalności należności z tytułu składek zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.
Na gruncie sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącej organ przyznał, że skarżąca choruje, ale ocenił, że renta rekompensuje jej brak wynagrodzenia za pracę, a ponadto małżonek może podjąć zatrudnienie.
Tej treści argumenty organu są dowolne, pozbawione związku z prawdą obiektywną na obecnym etapie kontrolowanego postępowania administracyjnego.
Po pierwsze - świadczenie rentowe jest kalkulowane według istotnie innych reguł niż wynagrodzenie za pracę. Świadczenie rentowe w przypadku choroby - co do istoty - ma zapewnić niezbędne utrzymanie i możliwość leczenia, rehabilitacji. Natomiast nie jest ekwiwalentem za pracę. W związku z tym organ miał obowiązek rzetelnie i wnikliwie przeanalizować:
- - czy wysokość renty uzyskiwanej przez skarżącą zapewnia jej możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, biorąc pod uwagę konkretną sytuację skarżącej, konkretny stan jej zdrowia;
- - czy w rzeczywistości nie stało się tak, że choroba skarżącej pozbawiła ją możliwości uzyskiwania dochodów, pozwalających na spłatę zadłużenia z tytułu należności składkowych.
Wielkości statystyczne to tylko jeden z elementów, który organ powinien mieć na uwadze przy rozstrzyganiu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Jednak same wielkości statystyczne nie przesądzają o sposobie rozstrzygnięcia takiego wniosku. Trzeba zauważyć, że ani w art. 28 ust. 3, ani w § 3 rozporządzenia MGPPS nie ma nawiązania do wielkości statystycznych jako przesłanki progowej, po przekroczeniu której uwzględnienie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek miałoby być wykluczone.
Po drugie - powołując się na obowiązek męża skarżącej podjęcia pracy, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii na ile taka możliwość jest realna z perspektywy z jednej strony - uwarunkowań rynkowych, a z drugiej zaś - wykształcenia, kwalifikacji, doświadczenia zawodowego męża skarżącej.
Zatem organ nie przeanalizował bezstronnie i wnikliwie położenia skarżącej w świetle § 3 ust. 1 pkt 1, pkt 3 rozporządzenia MGPPS. Nie osadził zaprezentowanych stwierdzeń w konkretnych i wyczerpujących realiach, w jakich znajduje się skarżąca z mężem, odnoszących się do: położenia życiowego, zdrowotnego, zdolności do uczestnictwa w rynku pracy i uwarunkowań istniejących na tym rynku.
Dopiero po przeprowadzeniu wszechstronnego i zupełnego postępowania wyjaśniającego, bazującego na kompletnym materiale dowodowym, organ uzyska podstawy faktyczne i prawne do trafnego stwierdzenia:
- - w jakiej wysokości należności z tytułu składek spoczywają na skarżącej;
- - jakie ustawowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zostały spełnione w realiach rozpatrywanego wniosku skarżącej - jedna czy więcej;
- - jakie konkretne okoliczności są istotne dla prawidłowego zastosowania uznania administracyjnego.
Z perspektywy dotychczasowych argumentów wymienianych przez strony organ powinien w szczególności skoncentrować ustalenia faktyczne i rozważania prawne na okolicznościach dotyczących art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5, pkt 6 u.s.u.s., § 3 ust. 1 pkt 1, pkt 3, ust. 2 rozporządzenia MGPPS.
Bez wątpienia stosowanie przez organ wnioskowanej instytucji umorzenia należności z tytułu składek zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. Jednak nie oznacza to, że organ miałby być uprawniony do rozstrzygania wniosków o tego rodzaju umorzenie w sposób dowolny.
Uznanie administracyjne spełnia bowiem kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, na prawdzie obiektywnej od strony faktów oraz od strony prawa na konstytucyjnych standardach wyznaczonych przez art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), zgodnie z którymi w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Zatem dla prawidłowego zastosowania przez organ uznania administracyjnego ważne jest przede wszystkim rzetelne wyjaśnienie wszystkich aspektów położenia, w jakim znajduje się skarżąca, a następnie rzetelna analiza czy jej położenie realizuje jedną czy więcej przesłanek nieściągalności spośród wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz jedną czy więcej przesłanek spośród ujętych § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS. Warto przy tym odnotować, że § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS, stanowiąc o zbyt ciężkich skutkach dla zobowiązanego i jego rodziny, w punktach od 1 do 3 zawiera wyłącznie przykładowe sytuacje, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności".
Nie można również zgodzić się z przekonaniem organu, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, a więc że miałby być przesłanką dominującą, o największej wadze i rozstrzygającym znaczeniu.
Sąd jest zdania, że interes publiczny nie może być przeciwstawiany interesowi jednostki. Co do zasady, z perspektywy art. 2 Konstytucji RP, interes publiczny i interes jednostki są równie istotne. Natomiast, który z nich przesądzi wynik indywidualnej sprawy, zależy od jej konkretnych okoliczności faktycznych oraz od wnikliwego, bezstronnego wyważenia przez organ znaczenia z jednej strony - interesu publicznego, a z drugiej - interesu jednostki.
Co więcej, zapatrywanie organu o rozstrzygającym znaczeniu wyłącznie przesłanki interesu publicznego - w istocie rzeczy - eliminuje z porządku prawnego instytucję umorzenia należności z tytułu składek. Organ pominął bowiem, że zastosowanie tej instytucji w odniesieniu do należności publicznych zawsze obciąża całe społeczeństwo.
W konsekwencji organ dowolnie rozstrzygające znaczenie przypisał wyłącznie interesowi publicznemu przy zaniechaniu rzetelnego i wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji skarżącej, a następnie obiektywnego rozważenia jej sytuacji z punktu widzenia art. 28 ust. 3 u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS.
W podsumowaniu sąd ocenia, że w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym organ skoncentrował swoją argumentację na dowolnie wybranych aspektach rozpatrywanej sprawy, pomijając przy tym inne, wynikające z twierdzeń oferowanych przez skarżącą i z obowiązującego stanu prawnego, które - obiektywnie rzecz biorąc - mogą okazać się istotne dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek w sposób obiektywny i zgodny z konstytucyjnymi standardami.
Takie postępowanie organu świadczy o dowolności i prowadzi do konstatacji, że kontrolowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., które może wpływać na wynik sprawy. Bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez odtworzenia prawdy obiektywnej we wszystkich istotnych aspektach, bez spójnego i wyczerpującego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, bez obiektywnej wykładni adekwatnych przepisów prawa - odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie spełnia kryterium zgodności z prawem.
W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu.
Przede wszystkim wnikliwie i wszechstronnie wyjaśni i przeanalizuje wszystkie istotne aspekty faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy przy zastosowaniu ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego i obiektywnej wykładni przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.
Rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej - odtworzenie prawdy obiektywnej i zastosowanie adekwatnych przepisów prawa - należy do organu. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organu w realizacji tych ustawowych obowiązków; do prowadzenia za organ postępowania wyjaśniającego oraz do rozstrzygania sprawy za organ na płaszczyźnie faktów i prawa.
Rola sądu polega na kontroli decyzji organu z punktu widzenia przepisów prawa, o czym stanowi art. 3 § 1, § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.259 - P.p.s.a.).
Na zakończenie sąd podkreśla, że rezultat niniejszej sądowej kontroli legalności w żaden sposób nie przesądza (ani pozytywnie, ani negatywnie) treści przyszłego rozstrzygnięcia organu.
Z tych powodów zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego (497 zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 ze zm.).
Obejmują one wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) i opłatę od pełnomocnictwa (17 zł).