Uzasadnienie
L. J. wezwany solidarnie wraz z E. J. do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1639 zł od wniesionej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej po uzupełnieniu braków formalnych złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Złożone na urzędowym formularzu oświadczenie, stanowi środek dowodowy, za pomocą którego skarżący wykazuje zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, dlatego powinno ono zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. Z uzasadnienia złożonego wniosku wynika, iż L. J. wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ponieważ ze względu na jego obecną sytuację materialną nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie posiada on dochód z rolnictwa w wysokości około [...] zł miesięcznie, ale jest on jedynym żywicielem rodziny (nie pracująca żona i dwoje małoletnich dzieci).
Według oświadczenia gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha jest zabezpieczone sądownie na poczet zobowiązań wobec skarbu państwa. Wnioskodawca posiada również majątek w postaci domu o powierzchni [...] m2.
W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W związku z tym, iż pojawiły się m.in. wątpliwości co do ilości osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wynikające z zamieszkiwania współskarżących pod tym samym adresem, wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również zachodziła potrzeba sprecyzowania sytuacji finansowej, biorąc pod uwagę ponoszenie wydatki na utrzymanie wezwano wnioskodawcę do nadesłania: zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o liczbie hektarów przeliczeniowych posiadanego gospodarstwa rolnego, odpisu dokumentu (np. protokół zajęcia nieruchomości) potwierdzającego zajęcie lub "zabezpieczenie sądowe" posiadanego gospodarstwa rolnego, oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości są stałe konieczne wydatki miesięczne związane z utrzymaniem wnioskodawcy jak i wspólnego gospodarstwa domowego (np. energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, utrzymanie pojazdów rolniczych, wydatki na żywność i dzieci), w którym skarżący zamieszkuje oraz do nadesłania oświadczenia wskazującego, czy rodzice skarżącego pozostają z jego rodziną we wspólnym gospodarstwie domowym biorąc pod uwagę, iż pod pojęciem prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego rozumieć należy przede wszystkim uczestniczenie członków rodziny w kosztach prowadzenia wspólnego gospodarstwa, a więc składanie się ich na zakup środków żywnościowych i prowadzenie tak zwanej wspólnej kuchni, wspólne pokrywanie kosztów związanych z najmem, używaniem i konserwacją mieszkania itp.
Z nadesłanych na wezwanie kopii dokumentów źródłowych i oświadczenia wynika, iż miesięczne wydatki (ponoszone wspólnie z jego rodzicami) związane z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego z tytułu energii elektrycznej, opłat za telefon, KRUS, wodę, wydatków na żywność i dzieci wynoszą łącznie [...] zł. Powyższe zestawienie nie dotyczy kosztów opału ponoszonych w okresie od listopada do kwietnia w wysokości około [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył również, iż pozostaje ze swoimi rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym. W związku z tym, należy przyjąć, iż we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawcy pozostaje łącznie 6 osób, w tym 2 małoletnich dzieci. Z nadesłanej kopii nakazu płatniczego na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2008 r. wynika, iż wnioskodawca posiada grunty rolne o powierzchni [...] ha fiz. ([...]ha przeliczeniowe) oraz [...] ha powierzchni lasu.
Natomiast zadłużenie wnioskodawcy wobec organów podatkowych, co wynika z załączonego zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wynosi ponad [...] zł. Natomiast zadłużenie mieszkających z nim rodziców wynosi ponad [...] zł.
Z nadesłanych innych dokumentów wynikać może, iż na nieruchomości wnioskodawcy istnieje hipoteka przymusowa.
Referendarz sądowy rozpoznając złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, co następuje
Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Przyjmując, iż możliwość ponoszenia kosztów postępowania musi być realna i istnieć w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również kryteria przyznania tej pomocy muszą się opierać na przesłankach ustawowych należy stwierdzić, iż złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2). Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele.
Jako, że sprawa niniejsza dotyczy należności pieniężnej w wysokości 81 944 zł koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które skarżący zobowiązany jest ponieść solidarnie obecnie mogą sprowadzać się do wpisu stosunkowego od wniesionej skargi w wysokości 1 639 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U.
Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów sądowych należy również zaliczyć kwotę wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynosi połowę wpisu od skargi. Na koszty niniejszego postępowania, poza ww. kosztami sądowymi mogą składać się również koszty ustanowienia adwokata, którego stawka minimalna za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, biorąc pod uwagę wysokość przedmiotu zaskarżenia, w tym wypadku wyniesie 3 600 zł netto (§ 18 ust. 1 pkt. 1 a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).
Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wspólne gospodarstwo domowe skarżącego utrzymuje się nie tylko z jego dochodów pochodzących ze wspólnego gospodarstwa domowego ale również z dochodów jego rodziców, które jak wynika to z akt sądowych wynoszą łącznie [...] zł i pochodzą ze świadczeń ZUS. Nie mniej jednak rodzice wnioskodawcy ponoszą znaczne opłaty z tytułu zakupu leków w wysokości około [...] zł. Przyjmując powierzchnię posiadanego gospodarstwa jako [...] ha przeliczeniowych należy zakwestionować podane przez wnioskodawcę informację dotyczące uzyskiwanego miesięcznego dochodu w wysokości około [...] zł. Kierując się np. wskazaniami ust. 9 art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Biorąc pod uwagę te kryterium, miesięczny dochód skarżącego może wynieść nawet [...] zł. Można przyjąć też kryterium dochodowe określone art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, ze zm.).
Na podstawie tej delegacji Prezes GUS obwieszczeniem z dnia 20 września 2007 r. (M.P. Nr 66 poz. 738) w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2006 r. ogłosił, iż przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2006 r. 1 898 zł. Stąd roczny dochód skarżącego może wynieść nawet [...] zł co daję kwotę [...] zł miesięcznie.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o którego przyznanie wnosi skarżący przyznawane jest tej stronie, która wykaże, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Z akt sprawy wynika, iż wysokość osiąganych dochodów przez wnioskodawcę (przyjęto kwotę dochodu w wysokości około [...] zł miesięcznie) wskazuje na możliwość poniesienia przez niego części kosztów postępowania sądowego. Dotyczy to zwłaszcza tych kosztów postępowania, których wysokość nie przewyższy kwoty 100 zł. Natomiast uiszczenie przez wnioskodawcę innych kosztów sądowych (jak wpis sądowy) a także poniesienie kosztów postępowania w postaci kosztów ustanowienia adwokata mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny.
Biorąc jednak pod uwagę treść § 3 art. 245 ppsa, który w ocenie referendarza sądowego nie pozwala na możliwość przyznania wnoszącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika zasadne jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wydanie takiego rozstrzygnięcia uzasadnione jest przede wszystkim wykładnią art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) jak również treścią art. 77 ust. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483), w myśl którego ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.