Uzasadnienie
W dniu 6 marca 2013 r. E. A. L. wystąpiła do tutejszego Sądu ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich uiścić.
Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o majątku i dochodach skarżącej, akt sprawy oraz dodatkowych dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z matka i ojczymem. Utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 6,67 ha, z czego w roku bieżącym 2,59 ha stanowią zboża, 1,30 ha – sad jabłoniowy, 0,61 ha – malina, 0,38 ha truskawka oraz 0,30 ha łąka. W skład gospodarstwa wchodzi dom drewniany oraz budynki gospodarcze. Matka skarżącej otrzymuje emeryturę rolniczą, która z uwagi na potrącenia wynosi 576,27 zł netto. Ojczym natomiast otrzymuje rentę, która również z uwagi na potrącenia wynosi 593,57 zł miesięcznie. Wysokość dopłat do posiadanych przez skarżącą gruntów rolnych wynosi ok. 7.000,00 zł, zaś dochód z uprawy owoców ok. 6.000,00 zł.
Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dołączyła: rachunki za energię elektryczną, telefon, wodę, nawozy sztuczne, środki ochrony roślin, materiały budowlane oraz dowody uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne rolników oraz składki na ubezpieczenie OC rolników i budynków rolniczych. Dodatkowo oświadczyła, że ponosi koszty zakupu lekarstw w kwocie 100 zł miesięcznie oraz, że ciąży na niej obowiązek uiszczenia zaległości podatkowej z tytułu podatku VAT w kwocie ok. 4000 zł. Ponadto pozostaje w sporze z bankiem, co do kwoty 1.800,00 zł.
Referendarz sądowy rozpoznając przedmiotowy wniosek zważył, co następuje
Intencją wnioskodawczyni jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.". Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty koniecznego utrzymania dotyczą według treści powołanego przepisu zarówno wnioskującej jak i członków jej rodziny.
Co istotne, wskazany przepisy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przywołanej regulacji.
W niniejszej sprawie uznać należało, że wniosek strony zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Wskazania wymaga, że na koszty sądowe w badanej sprawie składa się wpis od skargi, który wynosi 500 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącą opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł.
Zestawienie powyższych kosztów, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącej byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 500 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja majątkowa rodziny skarżącej nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie.
Nie sposób pominąć, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 6,67 ha, co dorównuje niemalże średniej powierzchni gospodarstwa w województwie lubelskim (7,45 ha). Z gospodarstwa tego uzyskuje dochód z tytułu uprawy zbóż, owoców miękkich oraz dopłat bezpośrednich. Oczywistym jest, iż dochody te są okresowe, jednakże taka jest cecha wszystkich gospodarstw rolnych. Referendarz sądowy nie kwestionuje przy tym, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego wymaga znacznych nakładów finansowych, jednakże strona nie wykazała, iż ponosi straty z tytułu jego prowadzenia, co w istocie stawiałoby pod znakiem zapytania sens prowadzenia takiej działalności.
Również udokumentowane wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie uzasadniają zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych w większym zakresie. Przede wszystkim ich wielkość odpowiada średnim wydatkom gospodarstwa domowego liczącego taką samą ilość członków, co rodzina skarżącej, a nadto skarżąca nie wykazała, iżby posiadała jakiekolwiek zaległości w tych płatnościach.
Nie bez znaczenie jest również to, że matka skarżącej oraz jej ojczym uzyskują stałe dochody, które mimo, iż nie są wysokie, pozwalają (razem z dochodami skarżącej) zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego, który obecnie ogranicza się do uiszczenia połowy wpisu od skargi. W kontekście wydatków skarżącej oraz jej zobowiązań pamiętać należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania.
Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.).
Uwzględniając zatem to wszystko i korzystając, że sąd (referendarz sądowy) nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. (tak. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2004, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie I) przyznano skarżącej prawo pomocy tyle, że nie poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości a jedynie z połowy wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną skarżącej zabezpieczając gwarantowane jej konstytucją prawo do sądu, a jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa.
Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.