Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 6 kwietnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dalej: "ZUS", "organ", po rozpatrzeniu wniosku M. B., dalej: "wnioskodawca", "strona", "skarżący", o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia 27 lutego 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że 18 stycznia 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. ZUS wskazaną wyżej decyzją z 27 lutego 2023 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek, stwierdzając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl treści art. 28 ust. 2 stawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", strona nie wykazała zgodnie z traścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, strona nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, nie wykazała też, że stan jej zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
14 marca 2023 r. wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wyrażony został sprzeciw wobec egzekwowania składek i żądanie umorzenie postępowania egzekucyjnego w tym zakresie, gdyż, jak argumentował wnioskodawca, składki nie są świadczeniem na rzecz Skarbu Państwa lub ZUS, ale nałożonym przez prawo obowiązkowym świadczeniem osobistym, aby po uzyskaniu wieku emerytalnego, mieć własne środki na utrzymanie do końca życia. Wnioskodawca wyjaśnił też, że od ponad 3 lat jest na emeryturze naliczonej zgodnie ze zgromadzonym kapitałem emerytalnym, co oznacza, że cel płacenia składek w odniesieniu do niego został osiągnięty. W jego opinii organ prowadząc egzekucję zaległych składek wypacza ich ustawowy charakter i traktuje je jako źródło swoich przychodów, niemające nic wspólnego z dobrem strony. Wnioskodawca wyraził również przekonanie, że prowadząc egzekucję składek ZUS naruszył jego konstytucyjne prawo do ochrony dóbr nabytych zgodnie z prawem.
ZUS utrzymując w mocy decyzję z 27 lutego 2023 r. w pierwszej kolejności dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji tej prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Dalej wskazał on, że organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji z 27 lutego 2023 r.
ZUS wskazał następnie, że w oświadczeniu z dnia 31 stycznia 2023 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wnioskodawca informował, że jest osobą rozwiedzioną od 1998 r., że nie pracuje zarobkowo, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 5.734,34 zł brutto, tj. 4.830,25 zł netto miesięcznie, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu kosztów leczenia w wysokości 200 zł oraz innych w wysokości 600 zł, posiada zobowiązania pieniężne wobec banku w wysokości 5.700 zł, które są dochodzone w trybie egzekucji komorniczej od lutego 2023 r., nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, praw majątkowych i wierzytelności.
Organ skorzystał również w toku postępowania z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Bazy Internetowej Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, co pozwoliło ustalić, że skarżący do 31 października 2011 r. prowadził działalność gospodarczą pod firmą Hurtownia Artykułów Odzieżowych M. B., zaś od 17 stycznia 2020 r. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości od 1 marca 2023 r. 6.583,02 zł brutto, tj. 5.500,55 zł netto, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w wysokości 1.645,75 zł w związku z czym do wypłaty pozostaje mu 3.854,80 zł miesięcznie. Strona nie jest właścicielem pojazdu, nie jest też właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości. Przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzi uprawniony w tym zakresie organ egzekucyjny ze świadczenia emerytalnego strony.
Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek, w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa, mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 powołanej ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce m.in. wówczas, gdy: (1) zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego, (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, (4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, (4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V Prawa upadłościowego, (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Przytoczone powyżej przypadki zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
Natomiast, jak wskazał organ, w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że nie zaistniała żadna ze wskazanych przesłanek uzasadniających stwierdzenie całkowitej nieściągalności składek. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, i nie nastąpiło zaspokojenie należności. w umorzony postępowaniu upadłościowym. Nie nastąpiło ogłoszenie upadłości, o której mowa w części III w tytule V Prawa upadłościowego. Nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.
Wprawdzie wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 31 października 2011 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ ma on córkę oraz kryterium braku majątku, ponieważ uzyskuje ochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 6.583,02 zł brutto miesięcznie, z którego jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne należności z tytułu składek. Nie zachodzi w sprawie przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021 r., poz.
67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy aktualnie nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2019 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. umorzył prowadzone wobec wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność, jednak okoliczności uległy zmianie, ponieważ obecnie wnioskodawca otrzymuje świadczenie emerytalne, z którego Dyrektor Oddziału ZUS w L. od 29 grudnia 2022 r. prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne. Z kolei przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przymusowe dochodzenie należności prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS i od lutego 2023 r. wyegzekwowano łącznie kwotę 3.079,33 zł. Organ odwołując się przy tym do orzecznictwa sądów administracyjnych zaznaczył, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Może to nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Organ wskazał, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania do wnioskodawcy, ponieważ zaprzestał on wykonywania działalności gospodarczej. Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia organ wskazał, iż wiadomym mu jest, iż w lutym 2021 r. skarżący doznał skomplikowanego złamania kości barku, wymagał rehabilitacji i nie miał możliwości wykonywania pracy. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w L. z dnia 25 października 2017 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności strony, wydane na stałe. ZUS zwrócił jednak uwagę, że strona otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest stałym dochodem wypłacanym niezależnie od stanu zdrowia oraz ewentualnej konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zaległości wobec ZUS. Dlatego w tej sprawie przesłanka ujęta w pkt 2. nie zachodzi.
Organ wskazał również, że ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone przez nią jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie, gdyż przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ podkreślił w tym kontekście, że wnioskodawca otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości, od 1 marca 2023 r., 6.583,02 zł brutto, tj. 5.500,55 zł netto miesięcznie, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w wysokości 1.645,75 zł w związku z czym do wypłaty pozostaje 3.854,80 zł miesięcznie. Zważywszy, że strona jest osobą rozwiedzioną od 1998 r. i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, to budżet jego gospodarstwa domowego, uwzględniając potrącenia egzekucyjne wynosi 3.854,80 zł i jest o 2.371,17 zł wyższy niż poziom minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w III kwartale 2022 r., określony w grudniu 2022 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego na kwotę 1.483,63 zł. W ocenie organu uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej.
Dochód taki pozwala na sfinansowanie deklarowanych przez wnioskodawcę stałych, miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem w łącznej wysokości 800 zł, w tym z tytułu kosztów leczenia 200 zł. Organ zauważył, że w deklarowanych miesięcznych wydatkach wnioskodawca nie uwzględnił podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Jednak na wydatki te pozostaje stronie ponad 3.000 zł miesięcznie.
Odnośnie do zobowiązania pieniężnego wobec banku w wysokości 5.700 zł, które od lutego 2023 r. jest dochodzone w trybie egzekucji komorniczej organ wskazał, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, w tym cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zobowiązań, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym.
ZUS podał, że wnioskodawca przedstawił dokumenty potwierdzające, że od 2 maja 2016 r. do 31 grudnia 2019 r. przebywał w Ośrodku Wsparcia dla Osób Bezdomnych Bractwa Miłosierdzia im. Św. Brata Alberta w L. oraz od marca 2012 r. do listopada 2019 r. był beneficjentem pomocy społecznej i otrzymywał zasiłki okresowe. Organ zwrócił jednak uwagę, że sytuacja materialna strony uległa zmianie po osiągnięciu wieku emerytalnego i przyznaniu w styczniu 2020 r. świadczenia emerytalnego. Aktualnie nie korzysta on z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku.
Podsumowując organ stwierdził, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych sytuacjach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny takiej osoby trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala natomiast na stwierdzenie, że nosi ona znamiona trwałego ubóstwa i dalsza egzekucja zaległości składkowych pozbawi go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Umorzenie należności z tytułu składek w takiej sytuacji naruszałaby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnioskodawca zarzucił, że decyzja ZUS narusza jego interes prawny. Z treści skargi wynika, że niezrozumiałym dla skarżącego jest to, że organ potwierdza jego trudną sytuację rodzinną i zdrowotną w okresie prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej, a mimo to po upływie ponad 12. lat od zakończenia jego działalności ZUS, biorąc pod uwagę tylko publicznoprawny charakter tych należności, egzekwuje je z jego emerytury, którą ma naliczoną zgodnie z tym, jakie środki zostały na ten cel wpłacone z jego dochodów uzyskiwanych z pracy.
Skarżący zwrócił też uwagę, akcentując swoją trudną ówczesną sytuację, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w L., swoją decyzją z dnia 12 czerwca 2019 r., tj. przed uzyskaniem przeze niego świadczenia emerytalnego, umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na zlecenie ZUS w sprawie nieopłaconych składek.
W ocenie skarżącego uzyskał on kapitał emerytalny zgodnie z obowiązującym prawem, a "ZUS powinien go chronić, jak to jest w każdym demokratycznym kraju". Zdaniem skarżącego ZUS uzasadnia swoje postępowanie ogólnikowo, publicznoprawnym charakterem obowiązku, nie uwzględnia jednak celu, na jaki te środki miały być przeznaczone. Skarżący wyraził tez przekonanie, że składki ZUS są ustawowym obowiązkiem jedynie w okresie prowadzenia aktywnej działalności zarobkowej, aby uzyskać świadczenia na swoje utrzymanie po osiągnięciu wieku emerytalnego. On natomiast wypracował już swój kapitał emerytalny, otrzymuje świadczenie emerytalne z tego tytułu i nie prowadzi aktywnej działalności zarobkowej. Na koniec skarżący wskazał, że był "ponad 20 lat mistrzem egzekucji skarbowej" i ma świadomość, że organ może egzekwować z emerytury.
W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Istota sporu w sprawie sprowadzała się do oceny zgodności z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek. W pierwszej kolejności wskazać trzeba na konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia przez jednostkę ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji). Rozpatrując niniejszą sprawę należy oprzeć się na powszechnie uznawanej regule wykładni, zgodnie z którą wyjątków od zasady nie należy interpretować rozszerzająco. Ponadto należy również zwrócić uwagę na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020r., P 2/18, w którym zauważono, że istnieje zasadnicza różnica między podatkiem a składką na ubezpieczenie społeczne. To, co odróżnia składki od podatków, to przede wszystkim ich celowy i wzajemny charakter. Podatki, choć stanowią dochody budżetowe (samorządowe), służące finansowaniu zadań publicznych, nie mają charakteru ekwiwalentnego. Podatnik w zamian za uiszczany podatek nie uzyskuje bezpośrednio żadnego świadczenia wzajemnego. Co do zasady, całość dochodów budżetowych, niezależnie od tytułu stanowiącego podstawę ich poboru, przeznaczana jest na ogół wydatków planowanych w danym roku.
Składki zaś, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz zasilają bezpośrednio fundusze administrowane przez ZUS. Natomiast ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Podkreślić trzeba jednak, że nie jest to pełna ekwiwalentność o charakterze kapitałowym, lecz ustalona w ustawie z uwzględnieniem zasad równości i solidarności międzypokoleniowej. W związku z tym, zawsze nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucenie ciężaru wypłaty świadczeń na odpowiedni fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.
Zaznaczyć też należy, że organ wykazał, iż składki za okresy od stycznia 2008 r. do października 2011 r., których umorzenia żąda skarżący nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne, co nie jest przedmiotem sporu. W odniesieniu do poszczególnych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FPFGŚP wystawiane były tytuły wykonawcze, kierowane do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L., począwszy od 2009 r. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", umorzył postępowanie prowadzone na podstawie szeregu tytułów wykonawczych ze względu na bezskuteczność egzekucji. Jak wynika a contrario z art. 60 § 1 powołanej ustawy, umorzenie postępowania egzekucyjnego na tej podstawie nie powoduje uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych.
Zgodnie zaś z treścią art. 61 u.p.e.a., wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.
Odnotować trzeba, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w chwili, gdy składki objęte wnioskiem skarżącego stały się wymagalne bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przy tym, zgodnie z ust. 4., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Od 1 stycznia 2012 r. ustęp 4. uzyskał brzmienie, zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 27 ustawy zmieniającej u.s.u.s., do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy nowe, jednakże bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się 1 stycznia 2012 r., chyba że wg starych przepisów przedawnienie należności nastąpiłoby wcześniej.
To ostatnie zastrzeżenie do należności objętych wnioskiem skarżącego nie miało zastosowania. Przy czym nadal, zgodnie z treścią ust. 5b, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W końcu, wg treści wskazanego przepisu w brzmieniu nadanym mu od 1 stycznia 2022 r., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie ponownej egzekucji miało natomiast miejsce w grudniu 2022 r.
Skarżący nie w przedawnieniu składek upatruje wadliwości decyzji, a w jego zdaniem błędnym przyjęciu przez organ, że skoro nabył już uprawnienie do świadczenia emerytalnego, to obecnie niejako "konsumuje" już tylko odłożone wcześniej tytułem składek środki pieniężne, a nie ma on ani potrzeby, ani obowiązku zwiększania tej "puli" przez przymusowe ściągnięcie nieuregulowanych wcześniej składek. Poza tym, jak uważa skarżący, w czasie gdy prowadził działalność i miał obowiązek uiszczania składek, jego sytuacja rodzinna i finansowa była trudna, organ temu nie przeczy a jednak tego faktu nie bierze pod uwagę.
Zdaniem Sądu tego rodzaju argumentacja skarżącego nie ma żadnego uzasadnienia w systemie ubezpieczeń społecznych uregulowanych u.s.u.s., zgodnie z zasadą solidarności pokoleniowej. Polega on na tym, że zasadniczo aktualne wypłaty świadczeń finansowane są aktualnie wpłacanymi składkami. Dodatkowo nie ma ona żadnego uzasadnienia w odniesieniu do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Nieuzasadnione umarzanie składek w tak funkcjonującym systemie ubezpieczeń społecznych oznacza pozbawione podstaw przerzucenie ciężaru finansowania systemu ubezpieczeń na pozostałych płatników, wywiązujących się z obowiązku opłacania składek. Dlatego, w ocenie Sądu trafnie, organ analizował możliwość umorzenia należności z tytułu składek wyłącznie w świetle art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Trafnie przy tym organ przyjął, że nie zachodzi żadna z wymienionych we wskazanych przepisach przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że nie zaistniała jakakolwiek z wymienionych na zasadzie katalogu zamkniętego w art. 28 ust. 3 u.s.o.s. przesłanek całkowitej nieściągalności składek. Za organem zatem powtórzyć trzeba, że z przyczyn oczywistych nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., dotycząca śmierci dłużnika. Nie doszło też do spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4, 4b i 4c u.s.u.s. W sprawie nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby że właściwy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło też zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym, nie ogłoszono również upadłości, o której mowa w części III w tytule V Prawa upadłościowego.
Skarżący nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, jednakże otrzymuje świadczenie emerytalne i na córkę. Wysokość nieopłaconych składek objęta egzekucją, wynosząca 31.373,60 zł przekracza 16 zł, tj. kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, określoną zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej. Naczelnik urzędu skarbowego, po podjęciu egzekucji w grudniu 2022 r., lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym bardziej, że obecnie należności z tytułu składek egzekwowane są ze świadczenia emerytalnego skarżącego i dotąd ściągnięto w ten sposób 3.079,33 zł.
Zdaniem Sądu zasadnie ZUS wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić tych należności, ze względu na zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji organ wziął pod uwagę sytuację zdrowotną skarżącego. Organ nie neguje, że skarżący jest osoba starszą, w 2001 r. miał uraz barku i przechodził rehabilitację w późniejszym okresie. Organ poddał analizie również stan rodzinny skarżącego stwierdzając, że aktualnie skarżący dłuższego już czasu rozwiedziony mieszka sam. Wreszcie organ dokonywał ustaleń w odniesieniu do stanu majątkowy skarżącego. W tym zakresie ustalił, że skarżący nie posiada ruchomości i nieruchomości, że utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 5.500,55 zł neto, a po potrąceniu egzekucyjnym zaległych należności z tytułu składek skarżącemu pozostaje 3.854,80 zł.
Zauważyć trzeba, że sam skarżący deklarował miesięczne wydatki w łącznej wysokości 800 zł, które obejmować mają także koszty leczenia w wysokości 200 zł. Trafnie organ stwierdził, że w deklarowanych miesięcznych wydatkach skarżący nie uwzględnił podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, takie jak wydatki na zakup żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Jednak na wydatki te pozostaje skarżącemu ponad 3.000 zł miesięcznie. Miesięczne dochody skarżącego przekraczają zatem poziom minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w III kwartale 2022 r., określony w grudniu 2022 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego na kwotę 1.483,63 zł. Stan zdrowia skarżącego nie ma wpływu na wysokość uzyskiwanego przez niego świadczenia emerytalnego, a ponadto, jak wynika z akt postępowania administracyjnego, przy wypisie ze szpitala w marcu 2021 r. zalecono jedynie, oprócz przyjmowania wskazanych leków, utrzymywanie operowanej kończyny na temblaku.
Z kolei z informacji o przeprowadzonych zabiegach rehabilitacyjnych z sierpnia 2021 r. wynika, że w ich wyniku uzyskano umiarkowaną poprawę. Skarżący obecnie nie korzysta z żadnych form wsparcia z zakresu pomocy społecznej. Wskazanych okoliczności skarżący nie kwestionuje. Nie zachodzi zatem żadna z okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, które pozwoliłyby ZUS umorzyć należności z tytułu składek.
Ma też organ rację, że nie jest przesłanką umorzenia należności z tytułu składek zadłużenie bankowe skarżącego i prowadzenie w stosunku do niego z tego tytułu egzekucji sądowej. Należności prywatnoprawne nie korzystają bowiem z pierwszeństwa zaspokojenia w stosunku do należności z tytułu składek.
Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a. należało skargę oddalić.