Uzasadnienie
T. i K. małżonkowie Z. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2013.
Ze złożonego na urzędowych formularzach wniosku wynika, iż wnioskodawcy utrzymują się z dochodów w łącznej kwocie 1917 zł brutto miesięcznie. W skład ich majątku wchodzi budynek mieszkalny o pow. 180 m2, budynek gospodarczy adaptowany na mieszkalny o pow. 60 m2o pow. oraz nieruchomość rolna o pow. 0,37 arów. Wnioskodawcy nie posiadają żadnych oszczędności ani też papierów wartościowych, nie są również właścicielami przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Zaznaczyli również, że w ostatnim czasie ponieśli znaczne wydatki na zorganizowanie wesela syna oraz zakup drewna na opał. Dodali, że wnioskodawczyni choruje na serce od 15 lat.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, iż w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku poprzez przyznanie prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem w przekonujący sposób wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania.
Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, o które ubiegają się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Odnosząc powyższe do wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Niemniej jednak w ocenie referendarza sądowego wniosek strony zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.
Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokości wpisu od skargi wynosi 500 zł - zgodnie z treścią § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Kwota ta, będąca na obecnym etapie postępowania zasadniczym wydatkiem, do poniesienia którego są zobowiązani skarżący, w zestawieniu z wysokością uzyskiwanych przez nich świadczeń jest wysoka. Co więcej, poniesienie tego wydatku jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd. Mając zatem na uwadze z jednej strony wysokość dochodów strony oraz jej konstytucyjne prawo do sądu, z drugiej zaś wysokość wpisu od skargi zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części dotyczącej wpisu od skargi z budżetu państwa.
Brak przy tym podstaw do przyznania stronie zwolnienia z kosztów w pozostałym zakresie. Strona skarżąca nie wykazała bowiem braku dostatecznych środków na poniesienie pozostałych kosztów postępowania. Wskazania w tym zakresie wymaga, że pozostałe koszty postępowania, jakie ewentualnie może w przyszłości ponieść strona skarżąca, sprowadzają się wyłącznie do wpisu od skargi kasacyjnej (250 zł), opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę (100 zł), zażaleń (100 zł) oraz wynagrodzenia przysługującego fachowemu pełnomocnikowi za ewentualne sporządzenie środka odwoławczego od wyroku sądu pierwszej instancji. Wskazane kwoty kosztów sądowych nie są zatem wysokie, a ewentualny obowiązek ich uiszczenia rozłożony będzie w czasie.
Należy bowiem zaznaczyć, że skarżący mają stały dochód, mają zapewnione warunki mieszkaniowe, nie wykazują przy tym żadnych problemów z regulowaniem bieżących zobowiązań i należności, a także nie korzystają z instytucjonalnej pomocy społecznej. Jak natomiast wskazano, całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, o które ubiega się strona w niniejszej sprawie, możliwe jest tylko wyjątkowo, tj. w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Zaznaczenie przy tym wymaga, iż w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.
Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Wstępując bowiem na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania.
W tych okolicznościach przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym byłoby, ze względu na jej sytuację materialną nieuzasadnione.
Końcowo zaznaczenie wypada, że wybór powyższej postaci częściowego prawa pomocy na obecnym etapie postępowania w sposób pełniejszy niż ustanowienie pełnomocnika z urzędu przyczynia się do realizacji przysługującego stronie skarżącej prawa do sądu. Stoi ona wszak przed koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych, od których ją zwolniono, natomiast udział profesjonalnego pełnomocnika na razie nie jest jeszcze potrzebny. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. - staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej.
Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.