Uzasadnienie
W związku ze złożoną skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej
J.A. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie praw pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku w którym należało wymienić fakty wskazujące na zasadność żądania wynika, iż majątek ruchomy i nieruchomy wnioskodawcy został zlicytowany przez komorników sądowych i skarbowych. Pozbawiony możliwości zatrudnienia, wnioskodawca wraz z żoną, z którą (jedynie) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym utrzymuje się z pomocy znajomych w naturze. Żadnych dochodów nikt w jego gospodarstwie domowym nie uzyskuje.
Złożone na urzędowym formularzu oświadczenie w ocenie referendarza sądowego budziło wątpliwości odnośnie oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wątpliwości te wynikały z braku możliwości oceny ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w sprawie, ponieważ skarżący nie wskazał jakichkolwiek dochodów. Nie wiadomo też z jakich środków, poza pomocą znajomych utrzymuje siebie i rodzinę. Wyjaśnieniu tych wątpliwości miało posłużyć przedłożenie niżej wymienionych dokumentów. Stąd wezwano skarżącego do nadesłania aktualnego zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydane przez właściwą do spraw opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy, wyjaśnienia jasno precyzującego, biorąc pod uwagę oświadczenie złożone w rubryce nr 10 urzędowego formularza nie wykazujące żadnych dochodów skarżącego jak i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, z czego, z jakich środków (także jaki wymiar finansowy posiada bliżej nie określona pomoc znajomych) w takiej sytuacji skarżący i jego wspólne gospodarstwo domowe utrzymuje się i zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe oraz oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości są stałe konieczne wydatki związane z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego (np. energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, telefon, wydatki na żywność, leczenie), w którym skarżący zamieszkuje i kto je konkretnie ponosi.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż w związku z postępowaniem egzekucyjnym utracił zarząd nad należącą do niego wcześniej nieruchomością i nie ma do niej teraz wstępu. Według pozostałych wyjaśnień majątek ruchomy został rozkradziony a wnioskodawca przebywa co kilka nocy u innych znajomych, którzy udzielają mu bezpłatnie noclegów i wyżywienia. Natomiast z nadesłanego aktualnego zaświadczenia właściwego ośrodka pomocy społecznej wynika, iż wnioskodawca w bazie ośrodka nie figuruje.
Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że:
Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Złożony wniosek o zwolnienie od kosztowi sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z kolei w myśl art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, iż wykładnia określenia "gdy wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji.
Zatem postępowanie, którego przedmiotem jest kwestia udzielenia stronie pomocy z budżetu państwa charakteryzować się winno inicjatywą ze strony wnoszącego. W tym zakresie podział ról jest następujący: inicjatywa wszczęcia postępowania należy wyłącznie do strony i w związku z tym zobowiązana jest ona do dostarczenia "materiału" co oceny zasadności jej żądań, natomiast sąd (referendarz sądowy) ma ocenić w oparciu o dostarczone dane, ewentualnie o okoliczności znane z urzędu (np. inne zawisłe przed tym samym sądem sprawy), a także doświadczenie życiowe i zasady logiki, czy zgłoszone żądanie w świetle odpowiednich przepisów jest zasadne (por. postanowienie NSA z dnia 19-08-2009 r., sygn. akt I FZ 290/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc się do sposobu uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również biorąc pod uwagę nadesłane wyjaśnienia i dokumenty źródłowe należy stwierdzić, iż wynikające z analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy informacje czynią te informację niewiarygodnymi. Zasady logiki i doświadczenia życiowego nie wskazują na rzetelność podawanych w sprawie informacji. Po pierwsze, wydaję się nieprawdopodobne, iż wnioskodawca przedstawiający siebie jako osobę będącą w bardzo trudnej sytuacji finansowej nie jest w stanie wygenerować jakiegokolwiek przychodu. Taka sytuacja musiałaby w istocie zmusić stronę do skorzystania z pomocy państwa w formie jakiejkolwiek pomocy społecznej. Tymczasem jak wynika z akt sprawy wnioskodawca z takiej pomocy w ogóle nie korzysta.
Po drugie, informacja dotycząca przebywania wnioskodawcy u bliżej nie określonego kręgu znajomych ("co kilka nocy"), którzy udzielają mu bezpłatnie noclegów i wyżywienia również budzi wątpliwości. Taka sytuacja, czyli brak miejsca zamieszkania (i to od dłuższego czasu) skłaniała by przynajmniej do złożenia wniosku o przyznanie lokalu socjalnego.
Biorąc pod uwagę powyższe oraz realia życia codziennego podawane przez stronę informację nie wydają się prawdopodobne. W konsekwencji uznać należy, iż złożone przez stronę oświadczenie nie jest wystarczające do rzetelnej oceny stanu finansowego jak i możliwości płatniczych z uwagi na ich brak wiarygodności. Dlatego też, dostępne na tym etapie postępowania informacje uniemożliwiają referendarzowi sądowemu pełną i rzetelną analizę braku możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych w tej sprawie. Konsekwencją takiego działania strony jest odmowa przyznania prawa pomocy.
W związku z tym, działając na podstawie 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.