Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Łukowie z 28 lipca 2023 r. znak: 0613-SEE.7113.629.2023.2 stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przedstawiono następujące uzasadnienie faktyczne i prawne.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Łukowie (organ egzekucyjny) prowadził wobec J. W. (skarżący, strona lub zobowiązany) administracyjne postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez wierzyciela - Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny tytułu wykonawczego z 25 maja 2022 r. nr [...], którym objęto nieuiszczoną opłatę za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego za 2021 r. dla samochodu osobowego [...] nr rej. [...] oraz koszty upomnienia.
W celu wyegzekwowania wskazanych należności organ egzekucyjny dokonał - zawiadomieniem z 26 maja 2022 r. - zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS Oddział w Lublinie. Wydruk zawiadomienia o zajęciu świadczenia wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu 2 czerwca 2022 r., natomiast ZUS 30 maja 2022 r.
W odpowiedzi na zajęcie, organ rentowy zawiadomił, że będzie ono realizowane od czerwca 2022 r.
Dnia 24 lipca 2023 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo zobowiązanego zatytułowane "Skarga na czynności komornika". Pismo to zostało zakwalifikowane jako skarga na czynność egzekucyjną zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS Oddział w Lublinie dokonane ww. zawiadomieniem z 26 maja 2022 r.
W odpowiedzi, postanowieniem z 28 lipca 2023 r. wydanym na podstawie art. 17 § 1c w zw. z 54 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dalej "u.p.e.a." organ egzekucyjny stwierdził uchybienie terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Jak wskazał termin do złożenia skargi na czynność egzekucyjną upłynął 10 czerwca 2022 r.
Na ww. postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie wskazując, że przedmiotowy samochód kupił bez umowy pisemnej, następnie ubezpieczył go, jednakże z uwagi na brak umowy kupna nie mógł go ani zarejestrować, ani skasować, gdyż w świetle przepisów nie był jego właścicielem. Sytuację próbował wyjaśnić u ubezpieczyciela, w Funduszu Gwarancyjnym w Warszawie oraz w Radzie Funduszu Gwarancyjnego w Warszawie.
Jego zdaniem z treści pisma Rady Funduszu Gwarancyjnego wynika, że to organ egzekucyjny nie dopełnił swoich obowiązków i pochopnie podjął egzekucję bez wezwania go do udzielenia wyjaśnień. Dodał, że próbował wyjaśnić sytuację w ZUS w Łukowie jednak tam uzyskał informację, że jedynie organ egzekucyjny może wstrzymać egzekucję z emerytury. Wskazując na powyższe wniósł o "wycofanie" egzekucji i zwrot niezasadnie pobranej kwoty oraz o "zabranie samochodu na Skarb Państwa". Do pisma dołączył kserokopię dowodu rejestracyjnego pojazdu.
Przywołanym na wstępie postanowieniem z 14 września 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu wskazał, że skargę na czynność egzekucyjną wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Z akt sprawy wynika, że odpis zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS został doręczony stronie 2 czerwca 2022 r. Zatem, termin na złożenie skargi na czynność egzekucyjną dokonaną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Łukowie ww. zawiadomieniem upłynął 9 czerwca 2022 r. (a nie 10 czerwca 2022 r. jak wskazał organ egzekucyjny). Natomiast skargę na tę czynność zobowiązany wniósł 24 lipca 2023 r. W związku z tym skarga na czynność egzekucyjną zajęcia świadczeń w ZUS wniesiona została z uchybieniem terminu.
Ponadto wskazał, że postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało na wniosek wierzyciela, tj. Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego oraz na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego z 25 maja 2022 r. W toku tego postępowania zobowiązany składał zarzuty z art. 33 u.p.e.a., które organ egzekucyjny przekazał do rozpatrzenia wierzycielowi przy piśmie z 30 sierpnia 2022 r. Ponadto, z pisma organu egzekucyjnego z 28 sierpnia 2023 r. wynika, że prowadzona przez ten organ egzekucja została zakończona 23 marca 2023 r. poprzez wyegzekwowanie dochodzonych należności.
W skardze na powyższe postanowienie zobowiązany powtórzył, że organ egzekucyjny nie dopełnił obowiązku i nie poinformował go w momencie doręczania tytułu wykonawczego o możliwości złożenia wyjaśnień. Następnie opisał przebieg postępowania i wskazał, że 22 września 2019 r. opłacił u agenta ubezpieczeniowego pełną kwotę ubezpieczenia (556 zł). Agent ubezpieczeniowy nie przekazał jednak całej kwoty lecz jej część o czym go nie poinformował. Dlatego myślał, że posiada ubezpieczenie na cały rok, nie otrzymał również żadnych powiadomień o braku wpłaty od ubezpieczyciela. Dodał, że został pozwany przez T. i mimo, że sąd umorzył postępowanie to [...] w dalszym ciągu broniła swojego agenta pomijając postanowienie sądu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazał odnosząc się do zarzutów skargi, że te dotyczą zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co nie jest przedmiotem sprawy. W sprawie zainicjowanej pismem skarżącego z 21 lipca 2023 r. wydano orzeczenie formalne, w którym nie rozpatrywano merytorycznie zarzutów. Natomiast podnoszone przez skarżącego w piśmie z 22 czerwca 2022 r. argumenty, zakwalifikowane jako zarzuty z art. 33 u.p.e.a. zostały przekazane przez organ egzekucyjny do rozpatrzenia wierzycielowi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą - wbrew żądaniu skarżącego - rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z przywołanym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z brzmieniem art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jak zaś zgodnie podnosi się w orzecznictwie (wyroki NSA: z 16 lutego 2021 r., III FSK 2430/21; z 8 grudnia 2020r., I FSK 1110/20, z 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (w przeciwieństwie do przypadków określonych wart. 119 pkt 2 p.p.s.a.) jest niezależne od woli stron.
W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania, jakże ważnego szczególnie w sprawach dotyczących egzekucji.
Poza brakiem udziału stron w tym trybie, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do zaskarżonych aktów lub czynności (art. 135 p.p.s.a.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji strony skarżącej, bowiem zarówno te jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę.
Nawiązując natomiast do kognicji Sądu, należy wskazać, że w myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna.
Tytułem wprowadzenia przypomnieć należy, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Stosowanie egzekucji administracyjnej ma miejsce wówczas, gdy nałożono na zobowiązanego określone obowiązki a zobowiązany tych obowiązków nie wykonuje dobrowolnie. Organ egzekucyjny obciąża obowiązek doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego obowiązku określonego w tytule wykonawczym.
Zważyć jednak należy, że niniejsza sprawa dotyczy skargi na czynność egzekucyjną, która to jest jedną z wielu instytucji postępowania egzekucyjnego.
Skarga na czynność egzekucyjną nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia. U.p.e.a. regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Dlatego też zarówno w orzecznictwie (zob. wyroki: WSA w Warszawie z 22 stycznia 2004 r., III SA 1503/03; NSA z 10 lipca 2012 r., II FSK 2555/10; NSA z 23 czerwca 2023 r., I GSK 1426/19), jak i piśmiennictwie (zob. Marta Romańska w: System egzekucji administracyjnej, pod redakcją J. Niczyporuka, S. Fundowicza, J. Radwanowicza; Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2004, s. 536), przyjmuje się, uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Innymi słowy, skarga na czynności egzekucyjne jest przysługującym zobowiązanemu środkiem prawnym o charakterze subsydiarnym i stanowi uzupełnienie innych środków zaskarżenia, przysługujących zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym.
W myśl bowiem art. 54 § 1 i 2 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:
- 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
- 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie.
Nie może być zatem wątpliwości, że przedmiotem skargi wnoszonej na jego podstawie mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Nie ma bowiem podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z 6 października 2021 r., III FSK 4238/21). Służy ona ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu egzekucyjnego wykonującego konkretną czynność. W jej ramach można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tej czynności.
Kwestia sporna w rozpoznawanej sprawie nie dotyczy jednak oceny zasadności wniesionej przez zobowiązanego skargi, lecz sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym organy trafnie uznały, iż skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną.
W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z przywołanym już raz art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego.
Z kolei kwestia terminu do złożenia skargi na czynność egzekucyjną jest uregulowana w art. 54 § 3 u.p.e.a., który stanowi, że skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
Zgodnie zaś z treścią art. 57 § 1 k.p.a. jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu. W myśl art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej określonego operatora, w tym Poczty Polskiej S.A.
W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu organ, opierając się na ww. podstawach prawnych, prawidłowo uznał, że skarga wniesiona przez stronę 24 lipca 2023 r. została złożona po terminie wynikającym z cytowanego przepisu. Skoro bowiem, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu zostały doręczone na adres skarżącego 2 czerwca 2022 r.,, to nie ma wątpliwości, że wnosząc skargę na czynność egzekucyjną w dniu 24 lipca 2023 r. strona uchybiła terminowi wynikającemu precyzyjnie z treści art. 54 § 3 u.p.e.a.
Ustalenie powyższej okoliczności obligowało zaś organ do wydania orzeczenia na podstawie art. 17 § 1c u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny stwierdza, w drodze postanowienia, uchybienie terminu do wniesienia skargi, wniosku lub innego podania, którego wniesienia jest ograniczone terminem; na postanowienie przysługuje zażalenie.
Podkreślenia przy tym wymaga, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu nastąpiło do rąk samego skarżącego, co wskazuje na pełną jego świadomość również co do konieczności zachowania obowiązujących terminów o których skarżący został kompleksowo pouczony.
Analizując okoliczności sprawy, sąd doszedł do przekonania, że postępowanie organu było prawidłowe. Okoliczności sprawy i materiał dowodowy każą bowiem przyjąć, że organ egzekucyjny dokonał skutecznego doręczania zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułu wykonawczego. Stronie nie udało się przy tym w skuteczny sposób podważyć tej oceny.
Odnosząc się z kolei do zarzutów i żądań skarżącego zawartych w zażaleniu oraz skardze do sądu należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego postępowania jest jedynie kwestia uchybienia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Postanowieniem wydanym w niniejszej sprawie, organ egzekucyjny stwierdził uchybienie terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego w ZUS. Natomiast podnoszone przez skarżącego w piśmie z 22 czerwca 2022 r. argumenty, zakwalifikowane jako zarzuty z art. 33 u.p.e.a. zostały przekazane przez organ egzekucyjny do odrębnego rozpatrzenia wierzycielowi.
Mając na uwadze powyższe, Sąd za nieuzasadnione uznał zarzuty sformułowane w skardze.
Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.