Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ), po rozpatrzeniu zażalenia Prezydenta Miasta [...] (wierzyciel), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] (organ egzekucyjny) z [...] sierpnia 2019 r. umarzające postępowanie egzekucyjne.
W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że organ egzekucyjny prowadził przymusową realizację tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2018 r. nr [...] wystawionego przez wierzyciela w stosunku do R. H. (zobowiązany). Wymieniony tytuł wykonawczy obejmował zaległą należność w postaci dodatkowej opłaty w związku z nieopłaceniem postoju na drodze publicznej w strefie płatnego parkowania pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w dniach: 26 listopada i 1 grudnia 2015 r., następnie 1 czerwca i 30 września 2016 r. Obowiązek uiszczenia tej opłaty dodatkowej został ustanowiony w art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych (Dz.U.2018.2068 ze zm. - u.d.p.). Niezapłacona opłata dodatkowa wynosi 50 zł za każdy postój. Organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w Jednostce Wojskowej [...], której przedstawiciel w piśmie z 4 września 2018 r. poinformował o tym, że zobowiązany zakończył służbę 7 marca 2018 r. W dalszej kolejności organ egzekucyjny uchylił zajęcie wynagrodzenia za pracę zobowiązanego i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2018 r. nr [...] z uwagi na śmierć zobowiązanego 10 lutego 2019 r. W podstawie prawnej postanowienia o umorzeniu organ egzekucyjny powołał się na art. 59 § 1 pkt 6, § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2019.1438 ze zm. - u.p.e.a.).
Organ, po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela, stanął na stanowisku, zgodnie z którym obowiązek zapłaty analizowanej opłaty dodatkowej jest ściśle związany z osobą zobowiązanego. W następstwie wygasa z chwilą jego śmierci.
Zdaniem organu, art. 13 ust. 1 u.d.p. stanowi o obowiązku ponoszenia opłaty za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania oraz określa grono zobowiązanych do jej zapłaty. Zasadniczo jest nim właściciel pojazdu, chyba że wyzbył się władztwa fizycznego nad pojazdem na rzecz innej osoby. W tym ostatnim przypadku właściciel pojazdu parkującego w strefie płatnego parkowania zwolniony jest z obowiązku zapłaty omawianej należności. Organ motywował, że nie ma możliwości prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia kto faktycznie korzysta z drogi publicznej. W następstwie ma prawo domniemywać, że korzystającym z dróg publicznych jest właściciel pojazdu samochodowego, który może dochodzić swoich racji w trybie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Według organu, brak jest podstawy prawnej do przyjęcia, że należność przewidziana w art. 13f ust. 1 u.d.p. może być dochodzona z majątku spadkobierców zobowiązanego w trybie art. 97 i nast. ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2019.900 ze zm. - O.p.) po uprzednim wydaniu decyzji przenoszącej odpowiedzialność za tego rodzaju zobowiązania.
W świetle powyższego organ wykluczył zasadność stosowania art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a więc zawieszenia postępowania egzekucyjnego z powodu śmierci zobowiązanego.
Wierzyciel złożył skargę na zrelacjonowane wyżej postanowienie organu. Domagał się jego uchylenia wraz z postanowieniem organu egzekucyjnego oraz zasądzenia od organu kosztów postępowania sądowego. Zarzucił naruszenie:
- art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przez wadliwe przyjęcie, że obowiązek uiszczenia omawianej opłaty dodatkowej jest ściśle związany z osobą zobowiązanego;
- art. 97 § 1 w związku z art. 2 § 2 O.p. i art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych (Dz.U.2019.869 ze zm. - u.f.p.) z powodu ich niezastosowania;
- art. 18 u.p.e.a w związku z 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 ze zm. – K.p.a.) ze względu na utrzymanie w mocy błędnego rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego.
Wierzyciel zasadniczo stwierdził, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym z [...] czerwca 2018 r. nr [...] nie jest ściśle związany z osobą zobowiązanego. Dlatego umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec śmierci zobowiązanego jest niezgodne z prawem.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga wierzyciela zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie organu nie odpowiada prawu.
Spór wierzyciela z organem skoncentrował się na charakterze obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej z art. 13f ust. 1 u.d.p., a dokładniej na zagadnieniu czy obowiązek ten jest ściśle związany z osobą zobowiązanego.
W kontekście tak zarysowanego sporu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego. Z przepisu tego wynika, że śmierć zobowiązanego powoduje umorzenie postępowania egzekucyjnego tylko wtedy, gdy obowiązek ma charakter osobisty i nie może go za zobowiązanego wykonać inna osoba. Jeżeli natomiast obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego, czyli może być wykonany przez inny podmiot, śmierć zobowiązanego prowadzi do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Zatem wymaga rozważenia czy opłata dodatkowa za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie jest obowiązkiem ściśle związanym z osobą zobowiązanego i nie podlega sukcesji, czy też nie jest takim obowiązkiem, a tym samym nie jest objęty sukcesją.
W myśl art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa. Z kolei w myśl art. 60 u.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego.
Niewątpliwie analizowana opłata dodatkowa za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie, o której mowa w art. 13f ust. 1 u.d.p., stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, a w konsekwencji zalicza się do katalogu należności wymienionych w art. 60 u.f.p. Oznacza to, że przepisy ustawy Ordynacja podatkowa mówiące o następstwie prawnym znajdują odpowiednie zastosowanie do świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 13f ust. 1 u.d.p.
W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że odmowa stosowania przepisów ustawy Ordynacja podatkowa oznaczałaby, że opłata dodatkowa za nieopłacone parkowanie w strefie płatnego parkowania nie mogłaby wygasnąć przez przedawnienie lub potrącenie (art. 59 § 1 pkt 9 i pkt 3 O.p.), nie mogłaby stanowić nadpłaty w przypadku zapłacenia jej nienależnie (art. 72 § 1 O.p.), nie mogłaby także zostać objęta ulgą (art. 67a § 1 O.p.). Przykładowo na gruncie instytucji przedawnienia omawianej opłaty dodatkowej odpowiednie stosowanie art. 70 O.p. zostało omówione ostatnio w sprawach sygn.: I GSK 810/19, I GSK 182/20, I GSK 448/20 czy I GSK 389/20 (por. strona internetowa orzeczenia.nsa,gov.pl).
Trzeba zgodzić się z organem co do tego, że odpowiednie stosowanie przepisów prawa może w odniesieniu do konkretnej instytucji (ze względu na jej istotę) przybrać różną postać i - co do zasady - polegać na ich stosowaniu bez zmian bądź z pewnymi modyfikacjami, bądź też na odmowie ich stosowania.
Jednak w przypadku rozpatrywanej opłaty dodatkowej za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie brak jest przekonujących argumentów przemawiających za odejściem od następstwa prawnego według rozwiązania przyjętego w ustawie Ordynacja podatkowa, zwłaszcza że system prawa z założenia ma stanowić zamkniętą i spójną całość, a przynajmniej zmierzać do osiągnięcia takiego właśnie stanu rzeczy. Co istotne, ani organ, ani wcześniej organ egzekucyjny nie przedstawiły wywodu prawnego, który mógłby uzasadniać stwierdzenie, że następstwo prawne przewidziane w ustawie Ordynacja podatkowa nie jest adekwatne do istoty tej konkretnej niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym, jaką jest omawiana opłata dodatkowa.
Natomiast nawiązywanie przez organ do adresata obowiązku poniesienia opłaty dodatkowej za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie dotyczyło zagadnienia pozostającego poza granicami tej sprawy. Kwestia prawna, o której organ rozstrzygał w kontrolowanym postanowieniu i która wyznaczyła granice sprawy nie tylko przed organem, ale także zainicjowanej skargą wierzyciela, dotyczyła przecież nie osoby zobowiązanej do zapłaty wymienionej opłaty dodatkowej, ale odpowiedniego stosowania przepisów ustawy Ordynacja podatkowa stanowiących o następstwie prawnym w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, zgodnie z którym do opłaty dodatkowej za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie przewidzianej w art. 13f ust. 1 u.d.p. ma odpowiednie zastosowanie art. 97 § 1 O.p. mówiący o tym, że spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.
W rozpatrywanej materii, która okazała się sporna między wierzycielem a organem, sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje za własny pogląd prawny zaaprobowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. I GSK 53/19 (por. strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rezultacie sąd ocenia, że umorzenie na podstawie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w realiach analizowanego postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem.
W dalszym postępowaniu organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko prawne, za którym opowiedział się sąd po rozpoznaniu skargi wierzyciela.
Z powodów omówionych wyżej zaskarżone postanowienie organu oraz postanowienie organu egzekucyjnego podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 ze zm.).
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy. Obejmują one wpis od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) według § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265).