Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia A w L. (dalej: Spółka) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności zobowiązanej I. B. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do I.B., w toku którego zawiadomieniem z dnia 14 czerwca 2007 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie zobowiązanej w Spółce na łączną kwotę 167.518,03 zł.
Po doręczeniu Spółce zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę, Spółka poinformowała organ egzekucyjny, że nie może być ono realizowane z uwagi na fakt, że zobowiązana I. B. przedstawiła pracodawcy wyrok zaoczny SR [...] w L. z dnia 17 lutego 2005 r., sygn. akt [...] o zasądzonych na rzecz rodziców alimentach w kwocie 1.000 zł, w oparciu o który to wyrok Spółka potrąca z jej wynagrodzenia należne wierzycielom świadczenia. Po potrąceniu należnych alimentów (z wynagrodzenia 2.100 zł miesięcznie brutto) pozostaje jedynie kwota wolna od egzekucji na podstawie kodeksu pracy. W tych okolicznościach wskazała na uregulowanie art. 87 i art. 88 kodeksu pracy i poinformowała, że powyższe potrącenie jest realizowane od czerwca 2005 r.
W związku z wątpliwościami co do zasadności uchylania się Spółki od realizacji zajęcia z 14 czerwca 2007 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego przeprowadził, na podstawie art. 71a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm. – dalej; upea) kontrolę prawidłowości realizacji przez dłużnika zastosowanego środka egzekucyjnego. W trakcie kontroli ustalono, że potrącane z wynagrodzenia za pracę alimenty nie są dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego, a potrąceń Spółka dokonuje na podstawie w/w wyroku z dnia 17 lutego 2005 r. w oparciu o art. 88 § 1 kodeksu pracy.
Uwzględniając całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w wyniku kontroli, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...], na podstawie art. 71 a § 9 upea określił Spółce wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności z tytułu zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej I. B. na kwotę 19.178,19 zł.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał na uregulowanie art. 72 § 1, 3 i 4 i art. 71a upea oraz art. 87 § 1 -4, art. 871 § 1 i art. 88 § 1 i 2 Kodeksu pracy.
W zażaleniu Spółka zarzuciła organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 71b upea oraz art. 87, art. 871 i art. 88 kodeksu pracy i powołała się na treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1980 r. sygn. akt III CZP 53/80, która jej zdaniem potwierdza prawidłowość stanowiska Spółki.
Spółka wskazała, iż zajęcie w trybie bezegzekucyjnym miało miejsce co najmniej półtora roku przed doręczeniem dokonanego przez urząd zajęcia, a w art. 1025 kodeksu postępowania cywilnego ustawodawca wyraźnie określił kolejność zaspakajania wierzycieli, sytuując należności alimentacyjne bezpośrednio po kosztach egzekucyjnych.
W ocenie Spółki, nie bez znaczenia jest także literalne brzmienie art. 88 kodeksu pracy, który wyraźnie stanowi, że przy wielości wierzycieli alimentacyjnych (co najmniej dwóch) i braku zaspokojenia tych należności w całości na podstawie art. 87 kodeksu pracy, wierzyciele alimentacyjni powinni opisane zajęcia dokonywać w drodze postępowania egzekucyjnego. W takim wypadku komornik powinien zastosować art. 1023 kodeksu postępowania cywilnego, również w sytuacji, gdy trwa już zajęcie egzekucyjne i zakład pracy we wcześniejszych okresach przekazywał na rzecz komornika zajętą część wynagrodzenia, a dopiero w późniejszych czasookresach został złożony tytuł wykonawczy od wierzyciela alimentacyjnego, wówczas również należność alimentacyjna powinna być prowadzona na drodze postępowania egzekucyjnego.
W ocenie Spółki wierzyciel alimentacyjny powinien być całkowicie zaspokojony w pierwszej kolejności, bez potrzeby wszczynania postępowania egzekucyjnego, a dopiero po zaspokojeniu należności alimentacyjnych mógłby być zaspokojony komornik w trybie postępowania egzekucyjnego. Dlatego też, skoro w niniejszej sprawie zajęcie z tytułu alimentacji zostało wszczęte w okresie wcześniejszym, to tylko do wierzyciela alimentacyjnego należy decyzja, czy ma być to prowadzone w trybie egzekucyjnym czy pozaegzekucyjnym, a Spółka pomijając alimentacyjny tytuł wykonawczy naraziłaby się na cywilną odpowiedzialność odszkodowawczą względem wierzycieli alimentacyjnych.
Analizując zaistniały w sprawie stan faktyczny, w świetle obowiązujących przepisów prawa, Dyrektor Izby Skarbowej zważył, że pierwszeństwo zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym należności alimentacyjnych określa art. 87 § 1 i 2 kodeksu pracy, a wskazany przez Spółkę art. 1025 kodeksu postępowania cywilnego dotyczący ustawowych zasad podziału sum uzyskanych z egzekucji, jak też powoływana uchwała III CZP 53/80 nie mogą znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej z regulacji art. 87 § 1 i 2 kodeksu pracy wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym należności alimentacyjne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia. Nie dotyczy to jednak przypadków, gdy potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych dokonuje się pozaegzekucyjnie w trybie art. 88 § 1 kodeksu pracy.
Z wykładni językowej art. 88 § 1 Kodeksu pracy wynika, że w razie powstania jednej z sytuacji tam wymienionych (1. świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych, 2. wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej) - pracodawca jest zwolniony z obowiązku wykonywania w trybie pozaegzekucyjnym tytułu wykonawczego opiewającego na należności alimentacyjne. Pracodawca odmawia więc przyjęcia tytułu wykonawczego do wykonania, jeżeli jedna z sytuacji wymienionych w art. 88 § 1 Kodeksu pracy istnieje w chwili złożenia wniosku przez wierzyciela. Jeżeli natomiast jedna z sytuacji wymienionych w art. 88 § 1 Kodeksu pracy powstaje w trakcie dokonywania potrąceń przez pracodawcę, to pracodawca ma obowiązek – w ocenie organu - zaprzestania potrąceń alimentacyjnych i zwrotu tytułu wykonawczego wierzycielowi.
W tym stanie prawnym, w ocenie organu, z chwilą otrzymania zawiadomienia z dnia 14 czerwca 2007 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę I. B., Spółka zobowiązana była zaprzestać potrąceń na poczet należności alimentacyjnych i zwrócić tytuły wykonawcze rodzicom zobowiązanej oraz przystąpić do realizacji zajęcia dokonanego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego.
Odmowa realizacji tego zajęcia stanowiła naruszenie art. 88 § 1 Kodeksu pracy, a w konsekwencji podstawę do wydania, w trybie art. 71a § 9 upea postanowienia o określeniu wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności, która to wierzytelność może być ściągnięta od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej, stosownie do art. 71b upea.
W skardze Spółka zarzuciła naruszenie art.8, art. 9 i art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.jedn. z 2000 r. Dz. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. – dalej: kpa) w związku z art. 18 upea, poprzez naruszenie zasady zaufania do organów administracji publicznej, brak należytego i wyczerpującego informowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, zaniechanie czuwania aby strony postępowania administracyjnego nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa oraz działanie ze zbędną zwłoką (od momentu doręczenia zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia do momentu wydania postanowienia przez organ I instancji upłynęło 2,5 roku).
Zarzuciła również naruszenie:
- - art. 71 a § 9 upa, poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w wyniku błędnego przyjęcia, ze skarżąca Spółka bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu;
- - art. 88 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 Kodeks pracy (t. jedn. Dz.U. z 1997 r., Nr 21, poz. 94 ze zm. – dalej: kp) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że późniejsze zajęcie wynagrodzenia pracownika spółki w trybie egzekucji administracyjnej ma bezwzględne pierwszeństwo przed wcześniej zgłoszonymi i stosowanymi potrąceniami na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych dokonywanymi w trybie pozaegzekucyjnym;
- - art. 1025 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43 poz. 296 z późn. zm. – dalej: kpc) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, ze należności do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 Ordynacja podatkowa mają pierwszeństwo zaspokajania przed należnościami alimentacyjnymi.
W ocenie skarżącej Spółki, w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności w sytuacji, gdy nie ziściła się przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, o jakiej mowa w art. 71a § 9 upe. Skarżąca argumentowała, że reagowała bezzwłocznie na każde z pism organu egzekucyjnego; wywiązywała się z obowiązków płynących z tytułu wykonawczego - wyroku SR w sprawie o sygn. akt [...]; działania Spółki nie były nakierowane na pokrzywdzenie wierzycieli; z punktu widzenia jej interesów obojętnym pozostawało któremu z wierzycieli i w jakiej wysokości kwotę przekaże; fakt nie przekazania administracyjnemu organowi egzekucyjnemu jakichkolwiek kwot był wyłącznie następstwem stosowania potrąceń alimentacyjnych; działania Spółki nie miały charakteru arbitralnego (kierowano się wyłącznie kolejnością zgłoszenia zajęć i ich charakterem).
Spółka podtrzymała swoje stanowisko, że zajęcia alimentacyjne podlegają wykonaniu w pierwszej kolejności przed zajęciami z tytułu zobowiązań publiczno-prawnych i wskazała, że takie rozumienie art. 88 kp w zw. z art. 1025 kpc sygnalizowała organowi egzekucyjnemu w lipcu 2007 r., a organ egzekucyjny przez dwa lata tego nie kwestionował. W tych okolicznościach nie można Spółce zarzucać świadomego i celowego dopuszczenia do braku realizacji zajęcia.
W ocenie Spółki, wykładnia gramatyczna użytego w art. 88 § 1 pkt 2 kp zwrotu "zostało zajęte" w kontekście regulacji art. 1025 kpc, prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż dotyczy on wyłączenia możliwości bezegzekucyjnego potrącenia świadczeń alimentacyjnych, w przypadku gdy wynagrodzenie to zostało już zajęte w trybie egzekucji administracyjnej lub sądowej, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, gdyż potracenia pozaegzekucyjne miały miejsce juz od czerwca 2005 r., a zawiadomienie o zajęciu w trybie egzekucji administracyjnej Spółka otrzymała dopiero w czerwcu 2007 r.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie prawa nie narusza.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia, czy skarżąca Spółka, po otrzymaniu w czerwcu 2007 r. zawiadomienia organu egzekucyjnego o zajęciu wynagrodzenia za pracę jej pracownika – I. B., zobowiązana była to zajęcie zrealizować, w sytuacji gdy od czerwca 2005 r., w trybie pozaegzekucyjnym, w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego z dnia 17 lutego 2005 r., potrącała już z wynagrodzenia pracowniczki zasądzone na rzecz jej rodziców świadczenia alimentacyjne, a pozostała kwota stanowiła kwotę wolną od egzekucji.
Organ egzekucyjny zasadnie wskazał, że z chwilą otrzymania zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracą I. B. Spółka zobowiązana była przystąpić do realizacji zajęcia egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 87 § 1 i 2 kp z wynagrodzenia za pracą - po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - podlegają potrąceniu tylko następujące należności:
- 1) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,
- 2) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,
- 3) zaliczki pieniężne udzielane pracownikowi,
- 4) kary pieniężne przewidziane w art. 108.
Potrąceń tych dokonuje się we wskazanej kolejności.
Nie dotyczy to jednak przypadków, gdy potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych dokonuje się bezegzekucyjnie w trybie art. 88 § 1 kp. Stosownie do tego przepisu, przy zachowaniu zasad określonych w art. 87, potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych pracodawca dokonuje również bez postępowania egzekucyjnego, z wyjątkiem przypadków gdy:
- 1) świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych,
- 2) wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej.
Jak więc wynika z literalnej wykładni art. 88 § 1 kp, w razie powstania jednej z sytuacji wskazanych w tym przepisie pracodawca nie jest zobowiązany do wykonania w trybie pozaegzekucyjnym tytułu wykonawczego dotyczącego należności alimentacyjnych. Z przepisu tego nie wynika, jak tego chce skarżąca, iż zajęcie wynagrodzenia za pracę w trybie egzekucyjnym musi nastąpić przed rozpoczęciem potrąceń świadczeń alimentacyjnych w trybie pozaegzekucyjnym. Przepis ten stanowi wprost, że pracodawca nie może dokonywać potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych dochodzonych bez postępowania egzekucyjnego, gdy wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej.
W tym stanie prawnym, w ocenie Sądu, słuszna jest argumentacja organu egzekucyjnego zaprezentowana na tle wykładni art. 88 § 1 w związku z art. 87 § 1 kp, że jeżeli nastąpi jedna z sytuacji wskazanych w art. 88 § 1 kp, to pracodawca zobowiązany jest do zaprzestania realizacji w trybie pozaegekucyjnym potrąceń na poczet należności alimentacyjnych i jest zobowiązany do wykonania (realizacji) zajęcia wynagrodzenia za pracę dokonanego w trybie egzekucyjnym.
Dlatego też, wbrew zarzutom skargi, w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 71a § 9 i art. 71b upea i w konsekwencji wydania w stosunku do skarżącej (dłużnika) postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty.
Zgodnie z art. 71a § 1 upea organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 71a § 9 upea, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Stosownie do art. 71b upea, w takiej sytuacji zajęta wierzytelność może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 upea.
W ocenie Sądu, z podanych powyżej przyczyn została w niniejszej sprawie spełniona przesłanka bezpodstawnego (bez podstawy prawnej) uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, a tym samym organ nie naruszył art. 71a § 9 upea.
Organ nie naruszył też art. 1025 kpc, gdyż przepis ten nie mógł mieć w niniejszej sprawie zastosowania.
Za niezasadne uznać należy zarzuty co do naruszenia art. 8 i 9 kpa, które w postępowaniu egzekucyjnym mogą mieć zastosowanie jedynie "odpowiednie", czyli z uwzględnieniem odmiennych celów tego postępowania, a to stosownie do art. 18 upea. Uchybienie zasadzie szybkiego działania (art. 12 § 1 kpa) pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm – dalej: ppsa).
Wskazać też należy, że organ egzekucyjny informował stronę o jej obowiązkach, o czym świadczy pismo z dnia 10 listopada 2008 r. (k. 17 akt administracyjnych), wzywające do realizacji zajęcia z dnia 14 czerwca 2007 r., zawierające pouczenie o treści art. 88 § 1 pkt 2 kp i skutkach o jakich mowa w art. 168c upea.
W tym stanie rzeczy uznając, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza, na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji.