Uzasadnienie
Skarżący S. G. (dalej jako "skarżący", "wnioskodawca") we wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Ze złożonego formularza PPF o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną S. (nazwisko nieczytelne). Wnioskodawca i jego małżonka nie uzyskują żadnego dochodu. Skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 60m2 i szacunkowej wartości 120.000 zł, innego majątku nie posiada. Majątku nie posiada również jego żona.
Argumentując wniosek skarżący wyjaśnił, iż jest "[...]" i w języku polskim posługuje się w stopniu podstawowym, co oznacza że wszelkie problemy związane z toczącym się postępowaniem są dla niego w większości niezrozumiałe.
Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Pismem z dnia 5 maja 2016r., a następnie wobec nieodebrania przesyłki i brakiem adnotacji o sposobie jej doręczenia i pozostawienia, pismem z dnia 2 czerwca 2016r, skarżący wezwany został do uzupełnienia złożonych informacji, wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej i finansowej poprzez przedłożenie następujących dodatkowych oświadczeń:
- - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, dotyczących zakresu złożonego wniosku tj. o co skarżący wnosi,
- - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego i jego rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, opał – ogrzewanie, wodę, telefon, TV, Internet, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ewentualne koszty eksploatacji samochodów, ew. koszty leczenia, lekarstw, rehabilitacji, ew. rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), w miarę możliwości przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za ostatnie 3 miesiące (tj. od 01.02.2016r. do 30.04.2016 r.), oświadczenia czy wnioskodawca lub/i jego współmałżonka, korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącemu i jego rodzinie pomocy,
- - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę - wspólnych i osobistych, z okresu ostatnich czterech miesięcy (tj. od 01.01.2016 r. do 30.04.2016 r.), bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z osób,
- - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, czy skarżący i jego żona uzyskują jakiekolwiek dochody, w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy wskazać wysokość tych dochodów oraz tytuł z jakiego są one uzyskiwane,
- - w związku z wypełnieniem rubryki nr 10 "Dochody" formularza w sposób wskazujący na brak jakichkolwiek dochodów wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, wskazującego źródło utrzymania skarżącego i jego żony oraz przyczyny, dla których nie jest możliwe pokrycie z tego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie,
- - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący prowadzi jakąkolwiek działalność gospodarczą, w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy przedłożyć kopię dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2015 oraz okres od 01.01.2016r. do 30.04.2016r.. (w tym m.in. deklaracji VAT – 7 za ostatnie trzy miesiące,
- - przedłożenia kopii dokumentów, z których wynika wartość i rodzaj składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, w tym m.in. środków trwałych, towarów, produktów.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną, nie prowadzi działalności gospodarczej z powodu złego stanu zdrowia. Aktualnie znajduje się na utrzymaniu teściowej, która otrzymuje emeryturę w wysokości 2.000 zł. Przedstawił zestawienie miesięcznych wydatków w sposób następujący: energia elektryczna 100 zł, gaz, ogrzewanie 180 zł, telefon, Internet, TV -150 zł, koszty wyżywienia 400 zł, odzież 100 zł, środki czystości 100 zł, koszty leczenia i lekarstw 100 zł, czynsz za mieszkanie 620 zł.
Do złożonego oświadczenia załączono kopię potwierdzenia przyjęcia wniosku CEIDG o zawieszeniu działalności gospodarczej z dnia 30 grudnia 2014r. (k.33). Przedłożono również kopię zeznania podatkowego PIT -36 oraz PIT/B za rok 2015r., z których wynika, iż skarżący rozliczał się indywidualnie i nie osiągnął żadnego przychodu w ubiegłym roku.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej.
W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego sam czy też przy pomocy najbliższych członków rodziny. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania sądowego.
Skarżący odpowiadając na wezwanie nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych własnych i żony, nie oświadczył również, że takich rachunków małżonkowie nie posiadają, nie wyjaśnił również jaki jest zakres pomocy uzyskiwanej od teściowej jak również nie uprawdopodobnił jej możliwości finansowych. Ponadto nie wyjaśnił czy jego żona uzyskuje jakiekolwiek dochody, lub czy tak jak on jest osobą bezrobotną. Dlatego też na podstawie złożonych oświadczeń i braku dokumentów źródłowych, nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie kosztów związanych z wniesieniem skargi oraz ustanowienia pełnomocnika, jest niemożliwe. Innymi słowy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego.
Wezwaniem z dnia 2 czerwca 2016r. wezwano skarżącego do przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych wspólnych, osobistych, lokat terminowych z okresu ostatnich czterech miesięcy (tj. od 01.01.2016r. do 30.04.2016r.), bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z osób zobowiązanych do przedłożenia dokumentów źródłowych. Wnioskodawca nie ustosunkował się w żaden sposób do tej części wezwania. Nie wyjaśnił czy posiada rachunki bankowe czy ich nie posiada, podobnie nie wyjaśniono czy rachunki bankowe posiada jego żona. Brak odpowiedzi w powyższym zakresie stanowi o niewypełnieniu wystosowanego do wnioskodawcy wezwania.
Wskazać należy, że skarżący został wezwany w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków nie posiada oraz nie posiadają ich osoby prowadzące z nim gospodarstwo domowe. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że skarżący czy osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają bądź nie posiadały środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Celem uzyskania powyższych dokumentów miała być możliwość dokonania analizy rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu czteromiesięczny okres. Umożliwiałaby ona ustalenie czy wnioskodawca lub jego żona posiadali jakiekolwiek środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi i pełnomocnika lub ich część.
Wskazywana we wniosku PPF, aktualnie trudna sytuacja materialna wnioskodawcy, nie przesądza automatycznie, że nie może on lub jego żona posiadać rachunków bankowych, na których istnieją środki pieniężne. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa.
Brak odpowiedzi w wyżej wskazanym zakresie budzi wątpliwości co do wiarygodności złożonych oświadczeń również w świetle nieudzielenia wyjaśnień odnośnie dochodów żony, jak również w związku z wybranym sposobem rozliczania podatkowego małżonków (indywidualnie).
Nie została również uwiarygodniona wysokość dochodów teściowej, na której utrzymaniu skarżący pozostaje. Niewyjaśnionym pozostaje czy zestawienie miesięcznych wydatków przedstawionych przez skarżącego (łącznie 1.700 zł) dotyczy jednej osoby tj. wnioskodawcy i jak w tej sytuacji byłaby możliwa pomoc teściowej uzyskującej dochód w wysokości 2.000 zł. Czy też są to koszty utrzymania dwóch osób tj. jego i żony, a może nawet trzech osób przyjmując, że skarżący pozostający na utrzymaniu teściowej oraz jego żona zamieszkują wspólnie.
Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS).
Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił.
Odnosząc się do argumentacji wnioskodawcy, iż językiem polskim posługuje się w stopniu podstawowym wobec czego większość problemów związanych z toczącym się postępowaniem jest dla niego niezrozumiała wskazać należy, że jedyną przesłanką decydującą o pozytywnym rozpoznaniu wniosku w przedmiocie prawa pomocy jest ustalona sytuacja materialna strony, a nie stopień skomplikowania bądź rozumienia sprawy.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.