Uzasadnienie
S. G. (dalej powoływany m.in. jako skarżący, wnioskodawca), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie: odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Ze złożonego formularza PPF o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną S. (nazwisko nieczytelne). Wnioskodawca i jego małżonka nie uzyskują żadnego dochodu. Skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 60m2 i szacunkowej wartości 120.000 zł, innego majątku nie posiada. Majątku nie posiada również jego żona. Argumentując wniosek skarżący wyjaśnił, iż jest "[...]" i w języku polskim posługuje się w stopniu podstawowym, co oznacza że wszelkie problemy związane z toczącym się postępowaniem są dla niego w większości niezrozumiałe.
Pismem z dnia 5 maja 2016 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej i życiowej, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W odpowiedzi na wezwanie, skarżący wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną, nie prowadzi działalności gospodarczej z powodu złego stanu zdrowia. Aktualnie znajduje się na utrzymaniu teściowej, która otrzymuje emeryturę w wysokości 2.000 zł. Przedstawił zestawienie miesięcznych wydatków w sposób następujący: energia elektryczna 100 zł, gaz, ogrzewanie 180 zł, telefon, Internet, TV -150 zł, koszty wyżywienia 400 zł, odzież 100 zł, środki czystości 100 zł, koszty leczenia i lekarstw 100 zł, czynsz za mieszkanie 620 zł.
Do złożonego oświadczenia załączono kopię potwierdzenia przyjęcia wniosku CEIDG o zawieszeniu działalności gospodarczej z dnia 30 grudnia 2014r. (k.33). Przedłożono również kopię zeznania podatkowego PIT -36 oraz PIT/B za rok 2015r., z których wynika, iż skarżący rozliczał się indywidualnie i nie osiągnął żadnego przychodu w ubiegłym roku.
Postanowieniem dnia 21 czerwca 2016 r., Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika.
W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał m.in., że w niniejszej sprawie złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego sam czy też przy pomocy najbliższych członków rodziny.
Referendarz sądowy podkreślił, że skarżący odpowiadając na wezwanie nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych własnych i żony, nie oświadczył również, że takich rachunków małżonkowie nie posiadają, nie wyjaśnił również jaki jest zakres pomocy uzyskiwanej od teściowej jak również nie uprawdopodobnił jej możliwości finansowych. Ponadto nie wyjaśnił czy jego żona uzyskuje jakiekolwiek dochody, lub czy tak jak on jest osobą bezrobotną. Dlatego też na podstawie złożonych oświadczeń i braku dokumentów źródłowych, nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie kosztów związanych z wniesieniem skargi oraz ustanowienia pełnomocnika, jest niemożliwe. Innymi słowy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego.
Wskazano także, że skarżący został wezwany w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków nie posiada oraz nie posiadają ich osoby prowadzące z nim gospodarstwo domowe. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że skarżący czy osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają bądź nie posiadały środków na pokrycie należnych kosztów sądowych.
Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że nie została również uwiarygodniona wysokość dochodów teściowej, na której utrzymaniu skarżący pozostaje. Niewyjaśnionym pozostaje czy zestawienie miesięcznych wydatków przedstawionych przez skarżącego (łącznie 1.700 zł) dotyczy jednej osoby tj. wnioskodawcy i jak w tej sytuacji byłaby możliwa pomoc teściowej uzyskującej dochód w wysokości 2.000 zł. Czy też są to koszty utrzymania dwóch osób tj. jego i żony, a może nawet trzech osób przyjmując, że skarżący pozostający na utrzymaniu teściowej oraz jego żona zamieszkują wspólnie.
Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał m.in., że we wniosku z dnia 22 marca 2016 r. podnosił, że jest "[...]". Językiem polskim posługuje się w stopniu podstawowym. Oznacza to, że wszelkie problemy związane z toczącym się postępowaniem są dla niego w większości niezrozumiałe. Wskazując, że sąd odmówił zwolnienia od kosztów sądowych podając, że przedstawione dane we wniosku nie zostały w dostatecznym stopniu uwiarygodnione, skarżący zgodził się z taką interpretacją. Podkreślił, że braki te wynikają wyłącznie z tej przyczyny, że nie zna języka polskiego w wystarczającym stopniu. Z tego też powodu występował o przydzielenie pełnomocnika procesowego, ponieważ ma świadomość, że sam nie będzie potrafił prawidłowo zinterpretować i przedstawić przed sądem problemu, który jest przedmiotem postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 tegoż przepisu). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2 i 3 p.p.s.a.).
Zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną.
Należy wskazać, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, co w konsekwencji prowadziło do odmowy przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Referendarz sądowy zasadnie uznał oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie referendarza do wezwania go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów, w tym wyciągów z rachunków bankowych, które umożliwiłyby zbadanie sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej dokonał wybiórczego ich przedstawienia. Również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego i znając konsekwencje nie przedstawienia rzetelnej sytuacji finansowej skarżący nie przedstawił wyciągu z posiadanego rachunku, ani nie wskazał czy taki rachunek posiada.
Jeszcze raz należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu przedłożone przez stronę dokumenty źródłowe oraz oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych.
Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący przedstawił swoją sytuację finansową w sposób selektywny, uchylając się od wykazania swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, nie wykazując tym samym, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
Odnosząc się do kwestii znajomości języka polskiego, Sąd zwraca uwagę, że pisma skarżącego są zrozumiałe, napisane poprawnym językiem i nie świadczą o tym, by skarżący nie rozumiał języka polskiego, bądź porozumiewał się w nim w stopniu podstawowym. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący przebywa w Polsce od roku 1997, prowadził działalność gospodarczą, zatem trudno uwierzyć, że zna język polski w stopniu podstawowym. Nadto z akt sprawy wynika, że dzieci skarżącego (synowie w wieku lat 24 i 21) uczą się i studiują w polskich szkołach i uczelniach, zatem również znają język polski. Nieznajomość języka polskiego nie jest przy tym przesłanką przyznania prawa pomocy. Przesłanką taką jest wyłącznie sytuacja majątkowa skarżącego i jego możliwości płatnicze.
Reasumując jeszcze raz należy wskazać, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą wykazania i przedstawienia okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Rolą sądu nie jest poszukiwanie argumentów i dokumentów w aktach sprawy obrazujących rzeczywistą sytuację majątkową strony. W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wybiórcze przedstawienie przez skarżącego informacji oraz nienależyte wypełnienie wezwania referendarza budzą wątpliwości w postawie skarżącego, który to powinien ubiegając się o przyznanie prawa pomocy przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki, posiadany majątek.
Zdaniem Sądu, referendarz sądowy w sposób prawidłowy zbadał sytuację finansową wnioskodawcy pod kątem zdolności poniesienia przez niego kosztów sądowych oraz kosztów pełnomocnika.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymał w mocy.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.