Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 29 stycznia 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej Spółka A wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Spółka od kilku lat nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga przychodów. Cały majątek Spółki jest zajęty przez Urząd Skarbowy. Wskazano, że Spółka nie posiada środków finansowych i nie ma możliwości ich pozyskania. W złożonym oświadczeniu Spółka stwierdziła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku i środków trwałych wynosi 3.760.000 zł. Zaś bilansu nie sporządzono. Według oszacowania właściciela wartość środków trwałych za ostatni rok obrotowy wyniosła 4.000.000 zł. Nadto strona oświadczyła, że nie da się określić wysokości poniesionych strat za ostatni rok obrotowy. Podkreślono, że majątek Spółki zajęto również, w związku z ciążącymi na stronie zobowiązaniami na rzecz: Urzędu Miasta "[...]", Zakładu Energetycznego w "[...]" i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Dodatkowo na podstawie akt sądowych ustalono, że z § 12 umowy spółki z dnia 06.01.1997 r. wynika, że wspólnicy zobowiązują się do wniesienia dopłat. Suma dopłat w skali roku obrotowego nie może przekroczyć dziesięciokrotności wartości posiadanych przez wspólników udziałów.
Nadto wiadomo orzekającemu referendarzowi z urzędu, iż Spółka uzyskała prawo pomocy w oparciu o wnioski, w których złożyła podobne oświadczenia o swojej sytuacji finansowej (sygn. akt I SA/Ol 516/05 i I SA/Ol 325/08).
Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wyżej wskazanej regulacji, nie ma charakteru obowiązkowego.
Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08, orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Oceniając sytuację finansową Spółki, stwierdzono, że w świetle przedstawionych okoliczności brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy. Niewątpliwie obecna sytuacja finansowa Spółki jest trudna. Okoliczność nieprowadzenia działalności gospodarczej jak i fakt zajęcia majątku przez organy egzekucyjne przemawia za przyjęciem, że podmiot spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka nie posiada faktycznej możliwości dysponowania majątkiem, a tym samym możliwości ewentualnego jego spieniężenia, czy też obciążenia go zastawem (ewentualnie hipoteką) w celu uzyskania środków na opłacenie należnych kosztów sądowych jak i opłacenia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w związku z wniesioną skargą do Sądu.
Jednakże należy zauważyć, że Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością pomimo, że posiada osobowość prawną i jest samodzielnym podmiotem o jej losach i dalszej działalności decydują w praktyce wspólnicy posiadający udziały w kapitale Spółki. W przedmiotowej sprawie wspólnicy Spółki zobowiązali się zaś do dokonywania dopłat, co wynika jednoznacznie z umowy Spółki. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków brak jest podstaw do przerzucania tego ciężaru na ogół społeczeństwa w sytuacji gdy wspólnicy mają obowiązek wspierać finansowo utworzony przez nich podmiot prawa.
Dlatego też, aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników".
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że Spółka w opisanej wyżej sytuacji finansowej znajduje się od 2005 r. W ocenie orzekającego w okresie tym (5 lat) podmiot miał możliwość uruchomić mechanizmy prawne (np. z zakresu prawa upadłościowego, prawa naprawczego) umożliwiające rozwiązanie trudnej sytuacji finansowej Spółki. Wskazać należy, iż skarżąca cały czas funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Stosownie do regulacji zawartej w ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze upadłość ogłasza się do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Niewypłacalność ma natomiast miejsce wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań (art. 10 i art. 11 ustawy). Ponadto spółka nie zawiesiła działalności gospodarczej, nie jest w likwidacji, nie toczy się wobec niej postępowanie układowe czy naprawcze.
Godzi się zauważyć, że brak bieżących dochodów nie jest dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę zwolnienia od opłat sądowych i nie skutkuje automatycznie po stronie sądu obowiązkiem zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza gdy spółka nie zgromadziła dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. przez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości.
Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.