Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 19 marca 2015r. złożonym wraz ze skargą, skarżący J. M., reprezentowany przez radcę prawnego M. G., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych bądź częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku PPF wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, otrzymuje emeryturę w wysokości 2.426,68 zł brutto zł, małżonka otrzymuje emeryturę w wysokości 972,73 zł. Wnioskodawca wraz z żoną są właścicielami mieszkania o powierzchni 37,84 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1,02 ha. Innego majątku nie posiada. Z żoną pozostaje w małżeńskiej wspólności ustawowej. Żona nie posiada żadnych majątku odrębnego. Wnioskodawca wskazał, że mieszkanie własnościowe obciążone jest hipotekami na ponad 24.000 zł plus odsetki. Wyjaśnił, iż w nieruchomości rolnej posiada ¼ udziału, obciążonego hipotekami na ponad 41.000 zł plus odsetki. Na nieruchomości nie jest prowadzona żadna działalność, została ona znacznie wyeksploatowana i musi zostać poddana rekultywacji.
Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania bez zagrożenia jego egzystencji.
Do wniosku przedłożono załącznik dotyczący pkt 11 formularza odnośnie innych danych, które skarżący uważa za istotne. Z treści pisma wynika, że z emerytury wnioskodawcy Urząd Skarbowy od kilku lat windykuje kwotę 600 zł miesięcznie z tytułu zaległych zobowiązań, które na dzień 7 stycznia 2015r. wynosiły 57.800 zł plus odsetki. Ponadto skarżący wskazał, iż oboje z żoną są pod stałą opieką lekarskich poradni specjalistycznych, przyjmują na stałe leki, dojeżdżają na wizyty do przychodni. Miesięczny koszt lekarstw wynosi około 400 zł. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 600 zł (czynsz za mieszkanie i fundusz remontowy 360 zł, opłaty za gaz 59 zł za miesiąc), opłaty za energię elektryczną około 325 zł za dwa miesiące, ubezpieczenie na życie w PZU 130,80 zł kwartalnie na dwie osoby.
Ponadto przedłożono kserokopie następujących dokumentów źródłowych: przekazów pocztowych, z których wynika wysokość netto emerytury wnioskodawcy i jego żony tj. 832,37 zł i 1399,61 zł (k.9), dowodów uiszczenia opłaty za ubezpieczenie (k.9), dowodów opłat mieszkaniowych, paragonu za gaz (k.10), faktury za energię elektryczną w kwocie 325,12 zł za dwa miesiące (k. 11), przykładowych rachunków z aptek (k. 12), zaświadczenia lekarskiego dotyczącego skarżącego i jego żony (k. 13-14), stanu zadłużenia na dzień 7 stycznia 2015r. (k.15), postanowienia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 30 marca 2011r. w przedmiocie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w sprawie (k. 16-18).
Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Pismem z dnia 21 maja 2015r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń:
- - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę (wspólnych bądź osobistych), z okresu ostatnich trzech miesięcy, bądź oświadczenia o braku takowych,
- - oświadczenia o posiadanych przez skarżącego i jego żonę nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 3.000 euro, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2012 r. do 19.03.2015 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży),
- – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie: sposobu wykorzystywania i przynoszenia dochodów (w tym także z płatności obszarowych) z posiadanej nieruchomości rolnej - o powierzchni 1,02 ha,
- - w związku z faktem, iż skarżący korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika należy przedłożyć oświadczenie w kwestii wysokości ustalonych opłat za ww. usługi, nadto należy przedstawić dokumenty (w postaci np. faktury, umowy) potwierdzające wysokość opłaty za usługę prawną.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż nie posiada żadnych rachunków bankowych, lokat terminowych i osobistych, podobnie jego żona. Oświadczył, iż w okresie od 1 stycznia 2012r do dnia złożenia wniosku ani on ani jego żona nie był w posiadaniu żadnych ruchomości, przedmiotów wartościowych zasobów pieniężnych, oszczędności oraz papierów wartościowych. W okresie tym posiadał jedynie aktualne mieszkanie. W okresie od 1 stycznia 2012r. do 17 kwietnia 2012r. był współwłaścicielem nieruchomości rolnej obejmującej działkę gruntu nr 84/4 obszaru 4,0800 ha położonej miejscowości "[...]", w udziale ½ części. Zaś w okresie od 17 kwietnia 2012r do 19 marca 2015r. był współwłaścicielem powyższej nieruchomości w udziale ¼ części. Zbycie części nieruchomości w udziale ¼ części nastąpiło na podstawie umowy przeniesienia własności nieruchomości w formie aktu notarialnego na kwotę 6.150,00 zł na rzecz pełnomocnika A. G. w celu pokrycia kosztów obsługi prawnej.
Wskazał, iż było to jedyne wynagrodzenie pełnomocnika, które miało miejsce 17 kwietnia 2012r. Od tego czasu z uwagi na brak środków finansowych wynagrodzenie pełnomocnika nie jest uiszczane. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż dotychczas jego mocodawca nie ponosił kosztów pomocy prawnej. Natomiast wynagrodzenie w postaci pozostałego własnością skarżącego udziału (1/4 części) we współwłasności nieruchomości nie jest możliwe ze względu na niską wartość nieruchomości i generowanie przez nią strat i obciążeń.
Wnioskodawca wskazał również, iż nieruchomość nie przynosi żadnych dochodów i nie jest na niej prowadzona żadna działalność gospodarcza. Dodał, że generuje ona straty obciążeniami podatku od nieruchomości i innymi należnościami publicznoprawnymi.
Rozpoznając niniejszy wniosek zważono, co następuje:
Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych bądź częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem.
Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych bądź ich części.
Skarżący i jego żona posiadają bowiem stałe i regularne dochody z tytułu emerytur. Dochody te nie są co prawda wysokie, ale wystarczają na zaspokojenie wszystkich wykazanych przez skarżącego potrzeb rodziny. Łączna wysokość otrzymywanych emerytur, już po potrąceniu egzekucyjnym 600 zł (co wynika z kserokopii przekazu pocztowego – k.
9) wynosi 2.231,98 zł netto. Po uwzględnieniu wydatków wykazanych przez skarżącego takich jak leczenie i lekarstwa 400 zł, wydatki związane z mieszkaniem 600 zł (czynsz 283,97 zł, fundusz remontowy 75 zł/ms., gaz 59 zł, energia 163 zł/ms), ubezpieczenie 45 zł/ms, wnioskodawcy pozostaje do dyspozycji kwota 1.186 zł. Z kwoty tej niezbędne jest również poczynienie wydatków na wyżywienie i środki czystości, których wysokości skarżący nie określił.
Niemniej jednak uwzględniając stałe i regularne dochody wnioskodawcy i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony oraz wysokość tych dochodów, stwierdzić należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, umożliwiają one nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania 2 - osobowej rodziny, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Wskazać należy, iż dochód rodziny nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 456 zł. Ponadto wysokość dochodu skarżącego – nawet po potrąceniach – przekracza wysokość najniższych świadczeń emerytalno-rentowych.
Zauważenia wymaga, że skarżący posiada również dodatkowy majątek nieruchomy, w postaci nieruchomości rolnej, który nie służy jedynie zabezpieczeniu potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy. Nieruchomość niezależnie od faktu obciążenia jej hipoteką, może przynosić pożytki poprzez odpowiednie jej wykorzystanie, może być także przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, odpłatnego użytkowania, bądź sprzedaży, zwłaszcza, że nieruchomość ta od kilku lat generuje jedynie straty.
Biorąc powyższe pod uwagę uznać należało, że sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy i jego rodziny, pomimo uzyskiwania niewysokich dochodów z tytułu emerytur, nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała pomoc państwa w zakresie uiszczenia za skarżącego kosztów postępowania sądowego.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.