Uzasadnienie
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 marca 2015 r. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, W. Z. zawarł również wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2015 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W związku z wniesionym przez skarżącego sprzeciwem od tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wskazanym wyżej zakresie, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FZ 687/15, oddalił zażalenie strony na postanowienie Sądu pierwszej instancji.
Pismem z dnia 4 września 2015 r. W. Z. wniósł ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, wskazując na skomplikowany przedmiot sprawy, brak wiedzy specjalistycznej oraz środków do powołania pełnomocnika z wyboru. Stwierdził, że pojawiły się nowe okoliczności, gdyż pogorszył się stan jego zdrowia, co uniemożliwia mu wykonywanie prac zarobkowych. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura, z której opłaca alimenty na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie oraz koszty utrzymania mieszkania i leczenia. Dodał, że w toku egzekucji administracyjnej organ zajął świadczenie emerytalne. Podkreślił, że sprzedane pojazdy z uwagi na wiek i stan techniczny nie przedstawiały znacznej wartości, zaś środki uzyskane z ich sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników.
Według zaś oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.050 zł netto miesięcznie i ponosi stałe wydatki w łącznej wysokości 2.050 zł. Posiada udział w wysokości ½ w prawie własności mieszkania o powierzchni 60 m2. W związku z powyższym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego.
Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o ustanowienie rzecznika patentowego.
W sprzeciwie skarżący zarzucił powyższemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących jego faktycznej sytuacji materialnej i wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego oraz zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że jedynym źródłem utrzymania jest podlegająca zajęciu egzekucyjnemu emerytura, z której opłaca również alimenty na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie, a także koszty utrzymania mieszkania i leczenia. Ponowił argumentację, że pozostaje w separacji faktycznej z małżonką i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Jak wskazał, był zmuszony do zakończenia działalności gospodarczej z uwagi na odnotowywanie straty przez kilka miesięcy, a środki uzyskane ze sprzedaży pojazdów zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Przepis w powyższym brzmieniu został wprowadzony na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 14 maja 2015 r. poz. 658). Zgodnie zaś z art. 2 tej ustawy, przepisy p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym.
Z powołanych przepisów wynika zatem, że do postępowań wszczętych od dnia 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje przepis art. 260 p.p.s.a. w nowym brzmieniu. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało natomiast wszczęte przed tą datą, gdyż skargę wniesiono 24 marca 2015 r., a zatem zastosowanie w niej znajduje przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od spełnienia przez ubiegającą się stronę ściśle określonych w ustawie warunków. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 385/13, opubl. na stronie internetowej: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl).
Brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów postępowania.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść kosztów powstałych w związku z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. W szczególności nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość dochodu z emerytury, jak również nie wykazał, że nie wykonuje już umów zlecenia na rzecz A. Sp. z o.o. i B. Sp. z o.o., choć okoliczność ta była podnoszona jako istotny argument przemawiający za odmową przyznania prawa pomocy na wcześniejszym etapie postępowania. Uzasadniając wyprowadzoną w tym zakresie ocenę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z dnia 20 lipca 2015 r. wskazał przy tym, że z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że utrzymuje się on z emerytury w wysokości 2.560 zł miesięcznie, natomiast łączna suma miesięcznych wydatków wynosi 1.920 zł. Sąd zauważył też, że skarżący nie podał wysokości dochodu uzyskiwanego na podstawie umowy zlecenia z B. Sp. z o.o. w wymiarze 16 godzin miesięcznie.
Nie podał również, czy i w jakim zakresie do wydatków na utrzymanie mieszkania i media przyczynia się żona wnioskodawcy. Powyższą ocenę Sądu, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł, zaaprobował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 sierpnia 2015 r., wskazując, że do dyspozycji skarżącego pozostaje miesięcznie kwota 625 zł, która pozwala również na zaoszczędzenie odpowiedniej kwoty na wynagrodzenie pełnomocnika.
W ocenie Sądu, również na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób niebudzący wątpliwości, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Analizując bowiem treść oświadczeń skarżącego we wnioskach z dnia 11 maja i 21 września 2015 r., a także identycznych w swym brzmieniu sprzeciwów z dnia 29 czerwca i 22 października 2015 r., należy uznać, iż przedstawiona w nich sytuacja materialna i życiowa wnioskodawcy jest zasadniczo tożsama, a tym samym nie ma podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu jedynie w oparciu o niepotwierdzoną stosownymi dowodami okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego, która uniemożliwia mu dodatkowe zatrudnienie. Wobec zatem istniejących w dalszym ciągu wątpliwości co do istnienia i wysokości dochodów z tytułu umów zlecenia oraz braku informacji na temat partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania i mediów przez małżonkę, należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zauważyć też należy, że pomimo twierdzeń o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania, strona nie powołała się na korzystanie z systemu pomocy społecznej ani też nie przedstawiła na tę okoliczność stosownych dowodów. Podnieść jednocześnie należy, iż rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym z kierowanych do tut. Sądu wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy (poprzednie wnioski zostały złożone w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 280/12, I SA/Ol 504/12, I SA/Ol 197/14, I SA/Ol 326/15, I SA/Ol 404/15). Skarżący miał zatem świadomość ciążącego na nim w tym postępowaniu obowiązku precyzyjnego wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Powyższe oznacza, że skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, to skutkuje to odmową przyznania mu prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.