Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 16 czerwca 2015r. skarżący W.Z. (dalej jako wnioskodawca, strona, skarżący) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości "[...]". Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki: opłaty za mieszkanie - 500 zł, zakup lekarstw 300 zł, alimenty - 600 zł, koszty wyżywienia 300 zł, koszty egzekucji 640 zł.
Postanowieniem Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 17 lipca 2015r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 29 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie utrzymał w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca jest w stanie opłacić koszty sądowe w tym wpis od skargi w kwocie 100 zł. W kwestii zaś ustanowienia radcy prawnego stwierdzono, że jest to wydatek fakultatywny. Skarżący posiada stałe dochody, w kwocie [...]’ Natomiast to on kreuje wydatki. Wydatki zaś winny być dostosowane do dochodów. Nadto wskazał, że minimum socjalne dla gospodarstwa pracowniczego jednoosobowego w 2014 r. wynosiło 1078,12 zł.
Od powyższego postanowienia skarżący, w dniu 17.08.2015 r. wniósł do sądu zażalenie w uzasadnieniu którego wskazał, że zaskarża postanowienie z dnia 2.02.2016 r. w całości i wnosi o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 21.09.2015 r. sygn. akt II FZ 744/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. W uzasadnieniu postanowienia NSA podniósł, że skarżący składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r. oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie odmawiające przyznanie prawa pomocy. We wniosku tym skarżący podał, iż uzyskuje emeryturę w kwocie "[...]" W obecnie rozpatrywanej sprawie kwota emerytury zmalała do "[...]’ przy czym skarżący nie podał powodów z których została ona zmniejszona.
Jednocześnie nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego uzyskiwanie emerytury w takiej wysokości. Dodatkowo zauważył, że z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za 2014 r. wynika, iż dochód osiągnięty z tytułu emerytury wynosił "[...]" co daje miesięcznie kwotę "[...]" Ponadto skarżący uzyskał dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście w kwocie "[...]".Łączny dochód za 2014 r. wyniósł zatem "[...]" co daje "[...]" miesięcznie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał w sposób przewidziany prawem, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
W dniu 9 października 2015 r. wnioskodawca złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który następnie uzupełnił, składając oświadczenie na formularzu PPF.
Postanowieniem z dnia 4 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia Sad stwierdził m.in., że pomimo twierdzeń o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania, strona nie powołała się na korzystanie z systemu pomocy społecznej ani też nie przedstawiła na tę okoliczność stosownych dowodów. Podniósł, iż rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym z kierowanych do tut. Sądu wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy (poprzednie wnioski zostały złożone w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 280/12, I SA/Ol 504/12, I SA/Ol 197/14, I SA/Ol 264/15, I SA/Ol 404/15). Skarżący miał zatem świadomość ciążącego na nim w tym postępowaniu obowiązku precyzyjnego wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 4 listopada 2015 r. sygn.. akt I SA/Ol 326/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę W.Z.
Od powyższego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, skarżący ponownie, w dniu 16 listopada 2015 r. wniósł zażalenie, w uzasadnieniu którego wskazał, że zaskarża postanowienie z dnia 4.11..2015 r. w całości i wnosi o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. sygn. akt II FZ 1010/15 Naczelny Sąd Administracyjny ponownie oddalił zażalenie skarżącego. W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazał, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację.
W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe.
W tych okolicznościach skarżący pismem z dnia 7 marca 2016 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek swój uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy i brakiem wiedzy specjalistycznej i środków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.
Stwierdził, że pojawiły się nowe okoliczności, gdyż otrzymał emeryturę i pogorszył się stan jego zdrowia, co uniemożliwia mu wykonywanie prac zarobkowych. Jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura, z której opłaca alimenty na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie oraz koszty utrzymania mieszkania i leczenia. Dodał, że w toku egzekucji administracyjnej organ zajął świadczenie emerytalne oraz w całości wynagrodzenie uzyskiwane z tytułu wykonywanej pracy na umowę zlecenie. Podkreślił, że sprzedane pojazdy z uwagi na wiek i stan techniczny nie przedstawiały znacznej wartości, zaś środki uzyskane z ich sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej, czego efektem jest nałożony na niego wobec małżonki obowiązek alimentacyjny. Prowadzi z żoną oddzielne gospodarstwo domowe, pomimo zamieszkiwania razem.
Według zaś oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) z dnia 22 marca 2016 r., skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości "[...]" miesięcznie oraz wynagrodzenia z umowy zlecenia "[...]" Posiada udział w wysokości ½ w prawie własności mieszkania o powierzchni 60 m2.
Wynagrodzenie z umowy zlecenia jest zajęte przez urząd skarbowy – 800 zł. Ponosi koszty opłat za mieszkanie w wysokości 600 zł, alimenty w wysokości 600 zł,, koszty lekarstw 300 zł, koszty wyżywienia 400 zł. W związku z powyższym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W tym stanie uznano, co następuje:
Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie.
Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 385/13, opubl. na stronie internetowej: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl).
Brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, referendarza sądowego, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów postępowania.
Nadto stosownie do art.165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu.
W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe.
Zastosowując, do wniosku złożonego w niniejszej sprawie przez skarżącego, powyższe kryterium oceny zasadności przyznania prawa pomocy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie powołał się w sposób skuteczny na zmianę okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Podniesiona przez skarżącego okoliczność – pogorszenia stanu zdrowia oraz związany z tym fakt niemożliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, nie została w żaden sposób uprawdopodobniona przez stronę. Ponadto kwestia ta była już przedmiotem rozważań tut. Sądu, który to w postanowieniu z dnia 4.11.2015 r., stwierdził, że "W ocenie Sądu, na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób niebudzący wątpliwości, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Analizując bowiem treść oświadczeń skarżącego we wnioskach z dnia 16 czerwca 2015 i 9 października 2015 r., należy uznać, iż przedstawiona w nich sytuacja materialna i życiowa wnioskodawcy jest zasadniczo tożsama, a tym samym nie ma podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu jedynie w oparciu o niepotwierdzoną stosownymi dowodami okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego, która uniemożliwia mu dodatkowe zatrudnienie".
W tej sytuacji aktualne pozostaje stwierdzenie, że na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, brak jest podstaw do zmiany prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący uzyskuje bowiem stałe dochody "[...]" w kwocie ponad "[...]" przekraczającej minimum socjalne, które dla gospodarstwa pracowniczego jednoosobowego na grudzień 2015 r. wynosiło – 1078,71 zł (gospodarstwo emeryckie – 1078,77 zł) podał Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPSS). Nadto wbrew temu co twierdzi, że z uwagi na stan zdrowia nie ma możliwości wykonywania jakichkolwiek dodatkowych prac, to jednak poza dochodem z emerytury uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu umowy zlecenia, które wprawdzie podlegają zajęciu, ale zwiększają jego dochód.
Dodatkowo należy zauważyć, że w dalszym ciągu wnioskodawca nie wyjaśnił kwestii dotyczących partycypacji w kosztach utrzymania mieszkania i opłatach za media przez współmałżonkę, z którą wspólnie zamieszkuje w jednym lokalu mieszalnym.
Podkreślić także należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jedyną zatem przesłanką decydującą o pozytywnym rozpoznaniu wniosku w przedmiocie prawa pomocy jest ustalona sytuacja materialna strony, a nie stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.