Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 września 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 433/15, Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla skarżącej D. Ż. radcę prawnego z urzędu, w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Na podstawie wydanego orzeczenia, Okręgowa Izba Radców Prawnych w "[...]" pismem z dnia 21 września 2015 r., poinformowała, że na pełnomocnika dla skarżącej została wyznaczona radca prawny M. W. (k.26).
W dniu 5 października 2015r. upoważniona przez radcę prawnego aplikant radcowski D. R. wykonała fotokopie z akt niniejszej sprawy (k. 28).
Po rozpoznaniu w trybie uproszczonym, wyrokiem z dnia 13 października 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę D. Ż. (k. 31). Pismem z dnia 19 października 2015 r. pełnomocnik z urzędu zwróciła się z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem.
W dniu 11 grudnia 2015 radca prawny M. W. wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku Sądu, podkreślając, iż jest ona "sporządzona na wyraźne żądanie skarżącej", w której zawarła wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nadto oświadczyła, że opłaty te, nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części (k. 45-49).
Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2018r. sygn. akt II FSK 116/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną D. Ż. od wyroku tut. Sądu z dnia 13 października 2015r. bez orzekania o wynagrodzeniu za wykonane na zasadzie prawa pomocy zastępstwo prawne.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
W niniejszej sprawie, zawodowy pełnomocnik ustanowiony został dla skarżącej na etapie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Mając na uwadze akta sprawy stwierdzić należy, iż czynności podjęte przez wyznaczonego radcę prawnego na tym etapie postępowania polegały jedynie na zapoznaniu się z aktami niniejszej sprawy i sporządzeniu fotokopii dokumentów, znajdujących się w tych aktach, natomiast w drugiej instancji pełnomocnik sporządziła i wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Olsztynie z dnia 13.10.2015r. oddalającego skargę. We wniosku, zawartym w skardze kasacyjnej z dnia 10 grudnia 2015r., wyznaczona radca prawny nie określiła wyraźnie za jaką pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu żąda wynagrodzenia. Uznano tym samym, iż żąda wynagrodzenia w najszerszym zakresie tj. za reprezentowanie strony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jak i w postępowaniu przed sądem drugiej instancji.
Stosownie do unormowania art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, zwana dalej "p.p.s.a.") wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Od dnia 2 listopada 2016 roku szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. poz.1715, dalej jako rozporządzenie z 2016r.). Zgodnie jednak z brzmieniem § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.
Przepisami stosowanymi przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z dnia 3 października 2016r. były przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1805) – dalej jako rozporządzenie z 2015r., obowiązujące od dnia 1 stycznia 2016r. zawierające również przepisy przejściowe dotyczące stosowania przepisów dotychczasowych. Stosownie do § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.
W niniejszej sprawie wszczętej skargą z dnia 24 czerwca 2015r. postępowanie w pierwszej instancji zakończyło się wydaniem wyroku z dnia 13 października 2015 r., następnie z momentem wydania orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji bieg rozpoczęło postępowanie przed sądem drugiej instancji, tym samym do przyznania wynagrodzenia wyznaczonemu pełnomocnikowi odnosić się będą w obu instancjach przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490), zwane następnie Rozporządzeniem z 2002r.
Postępowanie sądowe w pierwszej instancji rozpoczęło i zakończyło się przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z 2015 r., natomiast postępowanie w drugiej instancji rozpoczęło się i nie zostało zakończone również przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z 2015r. (tj. przed 01.01.2016r.), tym samym do wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną w niniejszej sprawie (w obu instancjach) należy stosować przepisy rozporządzenia z 2002r. regulującego wysokość opłat z tego tytułu.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia za prowadzenie sprawy przed sądem pierwszej instancji stwierdzić należy, że wynagrodzenie przysługuje za udzielenie pomocy (§1 rozporządzenia z 2002 r.). Zasądzając opłatę za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia oraz rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1 rozporządzenia z 2002 r.). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, publ.
CBOSA; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 publ. CBOSA).
W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej.
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga została sporządzona osobiście przez skarżącą, wyrok Sądu z dnia 13.10.2015 r. wydany został w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Udział wyznaczonego z urzędu pełnomocnika ograniczył się do wyznaczenia go przez Okręgową Radę Adwokacką na pełnomocnika strony oraz sporządzenia fotokopii z akt sprawy w dniu 05.10.2015r.
Tym samym przyjąć należy, że w ramach postępowania przed sądem pierwszej instancji, pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy nie udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy wniosek wyznaczonego radcy prawnego o przyznanie wynagrodzenia za prowadzenie sprawy przed sądem pierwszej instancji nie może zostać uwzględniony.
Odnosząc się zaś do kwestii wynagrodzenia za prowadzenie sprawy przed sądem drugiej instancji należy stwierdzić, że w warunkach niniejszej sprawy, wyznaczony pełnomocnik w ustawowym terminie złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Następnie w terminie sporządziła i wniosła skargę kasacyjną, zaznaczając iż jest ona sporządzona na wyraźne żądanie skarżącej. Uwaga ta miała najprawdopodobniej na celu wyrażenie stanowiska pełnomocnika, iż w jej ocenie skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Nie mniej jednak działając na rzecz strony i zgodnie z jej wyraźną wolą sporządziła skargę kasacyjną od wyroku tut. Sądu, która nie została odrzucona.
Zgodnie z § 15 rozporządzenia z 2002 r., koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4 oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, przedmiotową opłatę sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach (§ 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r.).
W niniejszej sprawie zastosowanie ma przepis § 14 ust. 2 pkt 2 lit b rozporządzenia z 2002r. Stosownie do jego treści stawka minimalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez radcę prawnego, który prowadził sprawę w pierwszej instancji, wynosi 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, nie mniej niż 120 zł. W niniejszej sprawie, z uwagi na przedmiot skargi, zastosowanie ma stawka minimalna, określona w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 2002r., wynosząca 240 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, iż wyznaczonej radcy prawnemu należne jest wynagrodzenie w kwocie 120 zł netto (240 zł x 50%), powiększonej o należny podatek VAT.
Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.