Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 25 czerwca 2015 r. skarżąca M. M. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawczyni prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z synem. W rubryce nr 7.1. ("Nieruchomości") wskazała, że nie posiada majątku. Wyjaśniła, że uzyskiwała dochód z tytułu emerytury w wysokości "[...]" miesięcznie, a syn otrzymywał rentę inwalidzką w kwocie "[...]". Podniosła, iż nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych i pomocy prawnej.
W wyniku rozpoznania przedmiotowego wniosku, Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, postanowieniem z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt I SO/Ol 2/15, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Powodem takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, że łączny dochód rodziny wynosił "[...]". Dochody te w ocenie rozpoznającego wniosek wystarczały na zaspokojenie wszystkich wykazanych przez wnioskodawczynię dochodów, w tym także na spłatę pożyczki w wysokości 1.200 zł.
Następnie postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 483/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, w wyniku rozpatrzenia sprzeciwu odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., że z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynikało, że sytuacja bytowa wnioskodawczyni i jej rodziny była stabilna. Wnioskodawczyni wraz z synem osiągała stałe i regularne dochody z tytułu emerytury i renty. Dodatkowo podniósł, że syn wnioskodawczyni uzyskiwał dodatkowy dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości "[...]". Łączny zatem dochód dwuosobowej rodziny wynosił około "[...]" netto. Dochody te, zdaniem Sądu, wystarczały na zaspokojenie wszystkich wykazanych przez wnioskodawczynię potrzeb rodziny, w tym także na spłatę pożyczki zaciągniętej w "[...]" w wysokości około 1.200 zł miesięcznie (300 zł tygodniowo). Końcowo Sąd uznał, że poniesienie przez skarżącą kosztów sądowych, nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny.
Następnie skarżąca złożyła pismo z dnia 8 października 2015 r. zatytułowane "Zażalenie". Postanowieniem z dnia 14 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. odrzucił zażalenie strony.
Złożone przez skarżącą zażalenie, na postanowienie z dnia 14 października 2015 r., Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 stycznia 2016 r. sygn.. akt II FZ 963/15, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił.
Wezwaniem z dnia 10 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wezwał skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 7 sierpnia 20`15 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.310 zł, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła wpisu sadowego od skargi.
Następnie wnioskiem z dnia 21 lutego 2016 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF obowiązującym do dnia 28 sierpnia 2015 r. skarżąca wniosła ponownie o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Utrzymują się z dochodów w wysokości łącznej "[...]". Wnioskodawczyni oświadczyła również, że nie posiada majątku. Do wniosku załączyła: kopię faktury VAT z dnia 13.01.2016 r. na kwotę 153,95 zł, kopię dwóch paragonów dokumentujących zakupy w aptece z dnia 17.02.2016 r. na kwotę 116,19 zł i z dnia 14.07.2015 r. na kwotę 84,59 zł, kopię szeregu dokumentów medycznych potwierdzających stan zdrowia skarżącej i kopię decyzji MOPS z dnia "[...]".
Postanowieniem z dnia 8 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 220§ 3 p.p.s.a. odrzucił skargę.
Wezwaniem z dnia 11.04.2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżąca do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych na formularzu wniosku PPF obowiązującym od dnia 29.08.2015 r. Nadto, w związku z faktem, iż jest to ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w związku z art. 165 p.p.s.a. wezwał do podania nowych okoliczności, bądź podania nowych faktów na tyle znaczących, aby mogły one doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen przedstawionych w postanowieniu z dnia 29 września 2015 r.
W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na nowym formularzu PPF obowiązującym od dnia 29.08.2015 r. Ze złożonego oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości "[...]". Nie posiada majątku. Ponosi stałe wydatki w kwocie łącznej – ok. 875 zł miesięcznie. Na wydatki te składają się: leki – 150 zł, opłaty -100 zł, pożyczki – ok. 400 zł, zobowiązania komornicze – ok. 225zł. Argumentując wniosek skarżąca wyjaśniła, że w ostatnim czasie jej stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu, do chorób, które już miała doszły kolejne schorzenia.
Nadto w związku z lekkim zaburzeniem czynności poznawczych stała się osobą mało samodzielną i wymaga opieki osób drugich. Wskazała, że od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 14.00 znajduje się pod opieką pracowników "[...]", w związku z czym nie może już zajmować się swoim niepełnosprawnym synem. Opiekę nad nim przejął starszy syn.
Mając na uwadze powyższe uznano, że w świetle art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r, poz. 270 ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a.., postanowienia niekończące postępowania w sprawie (do których należą m.in. postanowienia w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, jakie legły u podstaw postanowienia, którego zmiany domaga się strona. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy zadanie rozpoznającego ten wniosek sprowadza się zatem do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę postanowienia (zob. np. postanowienia NSA z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II OZ 789/12, z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 237/12, z dnia 29 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W warunkach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wnioskodawczyni wykazała, że doszło do zmiany okoliczności sprawy, która uzasadnia zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 września 2015 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Rozpoznając zatem ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy wskazać, iż w świetle art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05).
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że wnioskodawczyni pomimo, iż nie przedłożyła na wezwanie dokumentów źródłowych dotyczących jej aktualnej, po zmianie sytuacji materialnej i życiowej, jednakże złożyła oświadczenie, które pozwala przyjąć, że spełniła przesłanki do otrzymania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł.
Z przedstawionego bowiem oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni uzyskuje stałe dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości "[...]", z którego pokrywa stałe koszty utrzymania w postaci: opłat w wysokości 100 zł, zakup lekarstw ok. 150 zł, spłatę pożyczek ok. 400 zł i zobowiązania komorniczego ok. 225 zł miesięcznie. Oceniając sytuację materialna i życiową skarżącej stwierdzić należy, że jej sytuacja bytowa jest stabilna. Uzyskiwany bowiem dochód zaspokaja wszystkie wykazana przez stronę potrzeby. Przy czym nie sposób nie zauważyć, że z uzyskiwanego dochodu wnioskodawczyni spłaca także zobowiązania cywilnoprawne. Ten fakt jest istotny, jeżeli chodzi o podstawy przyznania prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. W sytuacji zatem gdy skarżąca z uzyskiwanego dochodu może ponosić koszty spłacanych rat pożyczek w wysokości ok. 400 zł miesięcznie, to należało również przyjąć, że jest w stanie ponieść częściowe koszty postępowania w kwocie 100 zł. Kwota ta, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej.
W związku z tym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono jak w sentencji.