Uzasadnienie
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, W.Z. zawarł również wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając wniosek wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pozostając w faktycznej separacji z żoną. Jedynym źródłem Jego utrzymania jest emerytura w wysokości 2.080 zł, z której opłaca alimenty na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie oraz zajęcia egzekucyjne w wysokości 600 zł. Ponosi też koszty utrzymania i leczenia w łącznej wysokości 1.050 zł. Jest współwłaścicielem połowy mieszkania o powierzchni 60 m² i wartości 140.000 zł. Nie jest w stanie określić wartości i wysokości swoich udziałów w nieruchomości w W., względem której trwa obecnie postępowanie sądowe.
Postanowieniem z dnia 26 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie umorzył postępowanie z wniosku W.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Sąd wskazał, że stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 718), dalej jako: "p.p.s.a.", nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W odniesieniu zaś do wniosku o ustanowienie radcy prawnego Sąd podniósł, że skarżący, pomimo prawidłowo doręczonego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość stałych miesięcznych wydatków i potrąceń egzekucyjnych, a także wartość majątku ruchomego. Zdaniem Sądu, uzasadnione wątpliwości budziły również m.in. wyjaśnienia wnioskodawcy odnośnie nieponoszenia kosztów utrzymania mieszkania i mediów przez jego małżonkę.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 lutego 2016 r., sygn.. akt II GZ 94/16, oddalił zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji.
W dniu 2 marca 2016 r. skarżący wniósł ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r. Sąd odmówił zmiany postanowienia z dnia 26 listopada 2015 r., uznając, że skarżący nie wykazał, by wystąpiła taka zmiana okoliczności, która przemawiałaby za zmianą wcześniejszego postanowienia.
Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt II GZ 620/16, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 9 maja 2016 r..
Kolejnym wnioskiem z dnia 4 lipca 2016 r., uzupełnionym w dniu 27 lipca 2016 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia rzecznika patentowego. W uzasadnieniu wskazał, że pojawiły się nowe okoliczności w związku z tym, że otrzymał on emeryturę oraz pogorszył się stan jego zdrowia, co uniemożliwia wykonywanie jakichkolwiek dodatkowych prac zarobkowych. Źródłem utrzymania strony jest emerytura (2.080 zł) oraz umowa zlecenia (600 – 800 zł), z których opłaca alimenty na żonę (600 zł), spłaty rat z tytułu składek ZUS (600 zł), egzekucję administracyjną (600 – 800 zł), koszty utrzymania mieszkania (500 zł), koszty leczenia (200 zł), koszty wyżywienia oraz media (200 zł).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego i dla siebie i rodziny.
Należy w tym miejscu zauważyć, iż pismo skarżącego z dnia 4 lipca 2016 r. zawiera kolejny w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pierwszego z nich nie uwzględniono mocą postanowienia Sądu z dnia 26 listopada 2015 r.. Rozpoznanie aktualnego wniosku winno nastąpić zatem przy uwzględnieniu normy prawnej ustanowionej w art. 165 p.p.s.a.. Zgodnie z treścią tego przepisu, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, Lex nr 471131, z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt II OZ 1161/09, Lex nr 601096).
Uwzględniając tę normę prawną, Sąd nie znalazł podstaw do zmiany swego stanowiska wyrażonego w postanowieniu z dnia 26 listopada 2015 r., że w związku z tym, że strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a.), postępowanie w tym zakresie było bezprzedmiotowe.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. postanowiono jak w pkt 1. sentencji.
W kwestii zaś wniosku o ustanowienie rzecznika patentowego należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 221 ze zm.), rzecznik patentowy występuje w charakterze pełnomocnika w postępowaniu przed Urzędem Patentowym, sądami i organami orzekającymi w sprawach własności przemysłowej, z wyjątkiem występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu karnym i postępowaniu karnym skarbowym. Z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, że rzecznik patentowy nie może występować w niniejszym postępowaniu sądowym ze skargi na decyzję ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, w charakterze pełnomocnika procesowego. Zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia rzecznika patentowego uznać należało za bezprzedmiotowy.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd orzekł jak w pkt 2. sentencji postanowienia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a..