Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwana dalej: k.p.a.) oraz art. 18 oraz art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; zwana dalej: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela - Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia 06.07.2020 r., znak: "[...]" utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" r., znak: "[...]", w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 6.332,47 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku zobowiązanego - R.B., w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 01.12.2017 r., nr "[...]".
Postanowieniem z dnia 18.05.2020 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku zobowiązanego - R.B., na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 01.12.2017 r., nr "[...]", z uwagi na brak majątku, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji i uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie powyższe jest ostateczne - żadna ze stron postępowania nie skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia.
Zawiadomieniem z dnia 03.06.2020 r., znak: "[...]", Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., poinformował wierzyciela - Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zawiadomienie w sprawie kosztów zostało doręczone wierzycielowi w dniu 08.06.2020 r. Pismem z dnia 12.06.2020 r. wierzyciel wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
Postanowieniem z dnia "[...]" r., Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając w oparciu o przepis art. 64c § 4 oraz § 7 u.p.e.a., obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 6.332,47 zł. W treści powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przypisał konkretne kwoty opłat do czynności egzekucyjnych, które spowodowały ich powstanie, jednocześnie podając podstawę prawną naliczenia danej opłaty. Organ egzekucyjny wskazał, iż naliczone opłaty nie przekraczają maksymalnych stawek, obliczanych proporcjonalnie do maksymalnej stawki opłaty za zajęcie nieruchomości, wobec czego koszty egzekucyjne zostały określone zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego, zawartymi w wyroku z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14. Postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych zostało doręczone wierzycielowi w dniu 01.07.2020 r.
Pismem z dnia 06.07.2020 r. wierzyciel złożył zażalenie na postanowienie w sprawie obciążenia go kosztami egzekucyjnymi, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w zakresie kosztów lub o uchylenie przedmiotowego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W jego ocenie, obciążenie kosztami w łącznej kwocie 6.332,47 zł jest niewspółmierne do ilości i wagi czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Wierzyciel podniósł, że nie tylko nie odzyskał nienależnie wypłaconych środków pochodzących z funduszy państwowych, lecz dodatkowo został obciążony wysokimi kosztami egzekucyjnymi. Zdaniem wierzyciela, koszty egzekucyjne nie zostały określone zgodnie z wytycznymi zawartymi w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14, gdyż w rozpoznawanej sprawie ustalona przez organ egzekucyjny wysokość kosztów egzekucyjnych pozostaje w rażącej dysproporcji z rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego oraz w niewątpliwy sposób narusza równowagę pomiędzy interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne, które co do zasady obciążają zobowiązanego. Powyższa zasada nie ma zastosowania w przypadku niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji (art. 64c § 3 u.p.e.a.) oraz w sytuacji, gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.).W przypadku, gdy wierzyciel spowoduje niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji lub gdy koszty egzekucyjne z przyczyn faktycznych lub prawnych nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, do uiszczenia kosztów egzekucyjnych zobowiązany jest wierzyciel.
Z kolei w myśl przepisu art. 64c § 2 u.p.e.a., jeżeli tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym obowiązany jest uiścić, tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, kwotę wynoszącą 3 zł 40 gr.
W skład kosztów egzekucyjnych wchodzą zarówno opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jak i opłata manipulacyjna. Wysokość niektórych opłat za czynności egzekucyjne określona jest stosunkowo. DIAS przytoczył treść z art. 64 § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny pobiera tego typu opłaty za ściśle określone czynności egzekucyjne. Opłata manipulacyjna natomiast jest pobierana z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w początkowej fazie postępowania egzekucyjnego. Jej wysokość wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Opłaty za czynność sporządzenia protokołu o stanie majątkowym wynosi 10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł.
Jak wskazał organ egzekucyjny w treści zaskarżonego postanowienia z dnia "[...]" r., w toku prowadzonego postępowania na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 01.12.2017 r., w związku z czynnościami organu egzekucyjnego, powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 6.332,47 zł, na które to koszty, zgodnie z przepisem art. 64c § 1 u.p.e.a., składają się: opłata manipulacyjna w kwocie 1.009,99 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a.; opłata za dokonane zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A. w kwocie 5.054,29 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.; opłata za dokonane zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Z.), w kwocie 262,09 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.; wydatki egzekucyjne w kwocie 6,10 zł - koszty korespondencji.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w prawidłowy sposób określił wysokość kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego z majątku zobowiązanego - R.B.. Na łączne koszty egzekucyjne składają się wydatki egzekucyjne, opłata manipulacyjna, oraz opłaty za czynności egzekucyjne. Z uwagi na fakt, iż wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, powstałe w jego toku koszty egzekucyjne nie mogą być już egzekwowane z majątku zobowiązanego, Naczelnik Urzędu Skarbowego zasadnie obciążył nimi wierzyciela, w oparciu o przepis art. 64c § 4 u.p.e.a.
DIAS powołał się na wyrok TK z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, są niezgodne z art. 2, w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - oceniając zgodność poszczególnych opłat określonych przez organ egzekucyjny ze wskazówkami Trybunału Konstytucyjnego - przyjął metodę ustalenia maksymalnych pułapów tych opłat, z uwzględnieniem treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., ustalającego maksymalną wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości (34.200,00 zł). Zgodnie z przyjętą "metodą proporcji", skoro ustawodawca w treści powyżej wskazanego przepisu określił maksymalną opłatę za zajęcie nieruchomości w kwocie 34.200,00 zł, to maksymalna opłata za zajęcie wierzytelności, stanowiąca 5 % egzekwowanej należności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), nie może być wyższa, niż 21.375,00 zł. Uwzględniając powyższe, organ odwoławczy stwierdza, iż organ pierwszej instancji ustalił opłatę egzekucyjną za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w łącznej kwocie 5.316,38 zł, a więc opłata ta nie przekracza wyznaczonego w wyżej przedstawiony sposób, maksymalnego poziomu opłaty za zajęcie rachunku bankowego.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, dokonując oceny prawidłowości obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną, w kwocie 1.009,99 zł stwierdził, że zauważa, iż jest ona pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego, niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny.
Przyjmując zatem jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości, maksymalna opłata manipulacyjna, stanowiąca 1% egzekwowanej należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.), nie może być wyższa niż 4.275,00 zł. Wobec powyższego, organ odwoławczy stwierdza, że ustalona przez organ pierwszej instancji opłata manipulacyjna w kwocie 1.009,99 zł nie przekracza górnej granicy tej opłaty, ustalonej proporcjonalnie do opłaty za zajęcie nieruchomości.
Zastosowana przez organ metoda proporcji, z uwagi na brak jednoznacznych kryteriów zarówno w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, jak i w obowiązujących przepisach u.p.e.a., ma na celu przyjęcie miarodajnych kryteriów, umożliwiających uwzględnienie wytycznych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Przyjęte rozwiązanie, jako oparte na racjonalnych przesłankach, zostało zaakceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny (zob. wyrok z dnia 24.05.2019 r., sygn. akt II FSK 407/19, wyrok NSA z dnia 28.02.2019 r., sygn. akt II FSK 2094/18, wyrok NSA z dnia 27.11.2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19; CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koszty egzekucyjne ustalone do wysokości maksymalnych stawek procentowych wskazanych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. przyjęta metoda proporcji opłat za czynności egzekucyjne, przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Powyższe stanowisko, w zakresie wykonania zaleceń Trybunału Konstytucyjnego, dotyczące sposobu ograniczenia procentowych opłat, stanowiących element składowy kosztów egzekucyjnych, wynikające z miarkowania kosztów poprzez uwzględnienie faktu mniejszego skomplikowania zajęcia innych wierzytelności, niż zajęcie nieruchomości, zostało zaakceptowane również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (w wyrokach: WSA w Olsztynie z dnia 23.10.2018 r., sygn. akt I SA/Ol 560/18, oraz z dnia 21.12.2018 r., sygn. akt I SA/Ol 463/18; CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, zastosowanie opisanej wyżej metody proporcji do ustalenia maksymalnych stawek opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej, realizuje wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, zawarte w wyroku z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14. Podstawowym "zarzutem" Trybunału był bowiem sam fakt braku określenia górnej granicy opłaty za zajęcie wierzytelności oraz opłaty manipulacyjnej, przy czym - co należy wyraźnie podkreślić - Trybunał nie zakwestionował górnej granicy opłaty za zajęcie nieruchomości, ustalonej kwotowo przez ustawodawcę w wysokości 34.200,00 zł. Wobec braku interwencji ustawodawcy, w zakresie określenia górnych stawek pozostałych opłat egzekucyjnych, w niniejszej sprawie organ odwoławczy dokonał ich określenia, opierając się na obowiązujących regulacjach prawnych. Zastosowana przez organ metoda określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych opiera się na "parametrach ustawowych" (uwzględnienie obowiązującej maksymalnej stawki kwotowej za zajęcie nieruchomości oraz obowiązującej stawki procentowej dla opłaty za zajęcie wierzytelności oraz opłaty manipulacyjnej), uregulowanych w aktualnie obowiązujących przepisach prawa, których konstytucyjność nie została zakwestionowana.
Powyższa okoliczność istotna jest z tego powodu, iż z art. 7 Konstytucji RP wynika zasada, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, która to zasada powtórzona została w treści art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Obowiązek działania przez administracyjne organy egzekucyjne na podstawie obowiązujących przepisów prawa, wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy też działania wbrew tym przepisom.
W ocenie organu odwoławczego, obciążające wierzyciela koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 6.332,47 zł, przy dochodzonej, na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]", kwocie należności głównej 99.236,99 zł, nie są zawyżone i nie pozostają w oderwaniu od poniesionych przez organ egzekucyjny nakładów pracy oraz kosztów funkcjonowania organu egzekucyjnego.
W ocenie organu odwoławczego, obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu - przepis ten nie uzależnia naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek środków. Szerokie określenie zakresu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, przez objęcie zajęciem także kwot, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, jeśli zostaną wpłacone na rachunek bankowy po dokonaniu zajęcia (art. 80 § 2 u.p.e.a.) powoduje, że okoliczność braku środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma żadnego znaczenia dla skuteczności zajęcia oraz prawa do naliczenia opłaty za przedmiotową czynność egzekucyjną (zob. wyrok NSA z dnia 11.02.2014 r., II FSK 578/12, wyrok WSA w Olsztynie z dnia z dnia 18.09.2018 r., sygn. akt I SA/Ol 465/18).
W skardze wniesionej do sądu skarżący zarzucił postanowieniu w szczególności naruszenie: art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz art. 80 § 2 upea w zw. z art. 725 i 726 kodeksu cywilnego poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż do naliczenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea uprawnia organ egzekucyjny sam fakt zajęcia rachunku bankowego (okoliczność zawiadomienia banku o dokonaniu zajęcia), co skutkowało w realiach niniejszej sprawy naliczeniem opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 5054,29 zł oraz w kwocie 262,09 zł w oparciu o tytuł wykonawczy nr "[...]" z dnia 01 grudnia 2017 r. podczas, gdy podstawą naliczenia kwestionowanej opłaty jest faktyczne istnienie zajętej wierzytelności (tj. zgromadzenie środków na zajętym rachunku bankowym);
art. 64 § 9 pkt 2 upea poprzez błędną jego wykładnię polegającą na utożsamieniu momentu powstania obowiązku uiszczenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego z momentem zajęcia rachunku bankowego;
art. 64 § 6 upea poprzez jego błędne zastosowanie polegające na obciążeniu wierzyciela opłatą manipulacyjną naliczoną w oparciu o wymieniony wyżej tytuł wykonawczy w wysokości odpowiednio 1009,99 zł podczas, gdy "metodologia" naliczenia wysokości tej opłaty nie spełnia warunku ekwiwalentności świadczeń organu i wierzyciela, tj. adekwatności opłaty manipulacyjnej do stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych;
art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 upea - poprzez zaniechanie ustalenia, czy na rachunkach, do których zastosowano środek egzekucyjny faktycznie zgromadzone były środki pieniężne (czy istniała wierzytelność będąca przedmiotem zajęcia), a zatem, czy zajęcie zostało faktycznie dokonane oraz art. 8 § 1 kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez zaniechanie ustalenia wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej w oparciu o standardy określone w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 roku, sygn. akt SK 31/14 - organ egzekucyjny ograniczył się do przyjęcia proporcji zastosowanej do ustalenia wysokości opłaty egzekucyjnej nie analizując kwestii adekwatności wysokości tej opłaty do stopnia pracochłonności oraz efektywności postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.
W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.).
Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a..
W ocenie organu odwoławczego, obciążające wierzyciela koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 6.332,47 zł, przy dochodzonej, na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]", kwocie należności głównej 99.236,99 zł, nie są zawyżone i nie pozostają w oderwaniu od poniesionych przez organ egzekucyjny nakładów pracy oraz kosztów funkcjonowania organu egzekucyjnego.
Sąd rozpoznający tę sprawę nie podziela stanowiska Organu odwoławczego, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, że przepis ten nie uzależnia naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek środków. Nie podziela też poglądów wyrażonych w wyrokach: NSA z dnia 11.02.2014 r., sygn. akt II FSK 578/12, WSA w Olsztynie z dnia z dnia 18.09.2018 r., sygn. akt I SA/Ol 465/18, że szerokie określenie zakresu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, określone w art. 80 § 2 u.p.e.a. powoduje, że okoliczność braku środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma żadnego znaczenia dla skuteczności zajęcia oraz prawa do naliczenia opłaty za przedmiotową czynność egzekucyjną.
Przesłanka opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego (ściślej - zajęcie wierzytelności z tego rachunku, a więc środków pieniężnych) jest bodaj najczęściej stosowanym środkiem egzekucyjnym. W niektórych przypadkach okazuje się ono bezskuteczne, a wtedy organ egzekucyjny obciąża kosztami wierzyciela (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Na tle takich sytuacji zrodziła się istotna dla wierzycieli kontrowersja, czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. - obciążać ich opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków.
Pogląd nr 1: Opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, LEX nr 2934845:
"Opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 marca 2020 r., I SA/Sz 942/19, LEX nr 2924655:
"W przepisie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r., I SA/Sz 806/19, LEX nr 2796149:
"Skoro przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie przewiduje opłaty za samą czynność zajęcia rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do faktycznego zajęcia wierzytelności na tym rachunku i chociażby częściowego wyegzekwowania należności, dopóty nie ma podstaw prawnych do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nadto, także opłata manipulacyjna, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., powinna być powiązana ze skutecznością czynności egzekucyjnych."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1399/19, LEX nr 2770143:
"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019 r., I SA/Bd 585/19, LEX nr 2761082:
"W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna,o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., III SA/Po 575/19, LEX nr 2745314:
"Skoro ustalenie opłaty uzasadnia zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to warunkiem koniecznym dla naliczenia i pobrania tej opłaty jest istnienie, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zajęty rachunek bankowy."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2019 r., I SA/Bk 169/19, LEX nr 2688070:
"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 613/19, LEX nr 2691959:
"W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. W sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 14.11.2018 r., I SA/Bk 511/18, LEX nr 2584694:
"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 10.10.2018 r., I SA/Bk 471/18, LEX nr 2567045:
"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 25.07.2018 r., III SA/Po 229/18, LEX nr 2532623:
"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10.04.2018 r., II FSK 914/16, LEX nr 2484966:
"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20.03.2018 r., II FSK 778/16, LEX nr 2495354:
"Opłata egzekucyjna w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.04.2017 r., II FSK 693/15, LEX nr 2273556:
"Treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."
Pogląd nr 2: Opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26.09.2018 r., I SA/Sz 529/18, LEX nr 2555531:
"Stanowisko, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, tj. tylko wówczas gdy na zajętym rachunku bankowym znajdują się środki pieniężne - nie znajduje oparcia w przepisach u.p.e.a., w szczególności w normie o charakterze bezwzględnie wiążącym (ius cogens) zawartej w art. 80 § 2 u.p.e.a."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 25.09.2018 r., I SA/Ol 475/18, LEX nr 2562295:
"Treść przepisów nie pozwala przyjąć, że pobranie opłaty za zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym związane jest ze skutecznością dokonanego zajęcia. Z art. 64 § 9 pkt 3 u.p.e.a wyraźnie wynika, że obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6 powstaje z chwilą zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu, a więc wtedy, gdy nie wiadomo jeszcze, jaki będzie efekt zajęcia."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21.05.2018 r., I SA/Gl 221/18, LEX nr 2503798:
"Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Niezasadny jest tutaj zarzut, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie w jego wyniku "chociaż jednej złotówki". Takie rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów u których doszło do zajęcia "chociaż jednej złotówki" (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów u których do takiego zajęcia nie doszło."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 8.05.2018 r., I SA/Gd 276/18, LEX nr 2489924:
"Dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie stanowi przesłanki dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia. W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 21.03.2018 r., I SA/Op 33/18, LEX nr 2477054:
"Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu - przepis ten nie uzależnia naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot."
W wyrokach wyrażających pogląd nr 2 sądy często przywoływały, tytułem uzasadnienia, orzeczenia, w których teza, że zajęcie rachunku jest dokonane niezależnie od istnienia na nim środków pieniężnych, dotyczy zawieszenia biegu przedawnienia (zob. np. orzeczenia przywołane przez WSA w Opolu w ostatnim cytowanym wyżej wyroku), a więc dotyczy zupełnie innej kwestii
Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2020 r. I GSK 836/20).
Wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do jedynego wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi w przedmiocie naruszenia art. 7, 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie ustalenia, czy na rachunkach, do których zastosowano środek egzekucyjny faktycznie zgromadzone były środki pieniężne, a zatem, czy zajęcie zostało faktycznie dokonane. W rozpoznawanej sprawie DIAS jednoznacznie ustalił, że zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym okazało się bezskuteczne, z braku środków na rachunku bankowym.
DIAS natomiast błędnie utożsamiał skierowanie zajęcia do rachunku bankowego, z zajęciem wierzytelności na rachunku bankowym. Z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a wynika, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. A zatem nie może ona być pobrana wtedy, gdy dłużnik wprawdzie posiada rachunek bankowy, a brakuje na nim środków pieniężnych. Istnienie wierzytelności jest związane z istnieniem środków pieniężnych na rachunku bankowym, które są wpłacane przez posiadacza rachunku, na podstawie umowy zawartej z bankiem. W takim przypadku posiadacz rachunku bankowego staje się wierzycielem a bank dłużnikiem.
Natomiast środki pieniężne są wierzytelnością. Ta wierzytelność może być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Z tych rozważań wynika oczywisty wniosek, że prawo do opłaty egzekucyjnej nie powstaje, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych. Z tych przyczyn nie można podzielić poglądów, które są wyrażane, w niektórych wyrokach, w tym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 25.09.2018 r., I SA/Ol 475/18, LEX nr 2562295, że zajęcie rachunku jest dokonane niezależnie od istnienia na nim środków pieniężnych. Według poglądu wyrażonego w tym wyroku "Istotna jest treść art. 80 § 2 u.p.e.a, z którego wynika, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.
Zatem zajęcie dotyczy nie tylko środków znajdujących się na rachunku w chwili zajęcia, ale także środków, które w przyszłości wpłyną na rachunek bankowy". Zgodnie z treścią art. 80 § 1. "Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności.
Natomiast art. 80 § 2 upea stanowi " Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.
Powyższe przepisy nie potwierdzają tezy, że do zajęcia wierzytelności dochodzi, niezależnie od istnienia na rachunku bankowym środków pieniężnych. Z tych przepisów wynika, że z zajęciem wierzytelności mamy do czynienia wówczas, gdy dojdzie do zajęcia środków znajdujących się aktualnie, w dacie zajęcia i które wpłyną w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego. Natomiast postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest wydawane po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. A zatem te opłaty określa się w oparciu o stan faktyczny, który zaistniał w dacie ustalenia tych kosztów, a nie w dacie dokonania zajęcia egzekucyjnego. Przepis 80 § 2 upea stanowi, że przedmiotem zajęcia są również środki, które zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. A zatem i ten przepis, wbrew stanowisku wyrażonemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 25.09.2018 r., sygn. akt I SA/Ol 475/18, wyraźnie stanowi, że przedmiotem zajęcia są środki pieniężne, a nie rachunek bankowy.
Natomiast sąd nie podzielił zarzutu skargi w przedmiocie naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na obciążeniu wierzyciela opłatą manipulacyjną w wysokości 1.009,99 zł, podczas gdy "metodologia" naliczenia wysokości tej opłaty nie spełnia warunku ekwiwalentności świadczeń organu i wierzyciela, tj. adekwatności opłaty manipulacyjnej do stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Sąd rozpoznający tę sprawę podziela orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że w zakresie opłaty manipulacyjnej jest ona należna, bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna (por. np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18, LEX nr 2772198, wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2019, sygn. akt II FSK 3802/18, LEX nr 2693060, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1338/06, www.nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, www.nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, LEX nr 2504633).
Opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), natomiast opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, www.nsa.gov.pl oraz wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06, www.nsa.gov.pl). Przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
W związku z tym czynności polegające na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jak i spisaniu protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego mieszczą się w katalogu czynności egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06, www.nsa.gov.pl).
Konkludując należy wskazać, że DIAS zasadnie uznał, że opłata manipulacyjna w kwocie 1.009,99 zł, została naliczona prawidłowo zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a.
Natomiast z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a błędnie utożsamił skierowanie egzekucji do rachunku bankowego z zajęciem wierzytelności na rachunku bankowym. W rezultacie bezzasadnie uznał, że dokonano zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym w Banku A. i w Banku Z.. W konsekwencji wadliwie naliczył opłatę 5.316,38 zł.
Kwestia bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji w zakresie stosowania wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, który został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 16 sierpnia 2016 r. pod pozycją nr 1244, była omawiana w licznych wyrokach sądów administracyjnych. Przepis art. 64 upea zostaje zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz. U. 2019.1553) zmieniającej nin. Ustawę - z dniem 20 lutego 2021 r.. Kwestia miarkowania związana ze stosowaniem wskazanego wyroku TK, w rozpoznawanej sprawie, pozostaje bez znaczenia. Niemniej należy przypomnieć, że w tej materii aktualne jest stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19 (utrzymanego następnie w wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej przez NSA wyrokiem z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1387/19). W wyroku tym sąd przedstawił obecne w polskim systemie prawnym sposoby miarkowania opłat sądowych i możliwość odpowiedniego przeniesienia ich na grunt postępowania egzekucyjnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni rozważania sądu, że przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.. Natomiast opłata manipulacyjna ustalona na poziomie 1% egzekwowanej kwoty zostało ustalona prawidłowo i odpowiada wzorcom konstytucyjnym wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny.
Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a.