Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z "[...]" r. nr "[...]" Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS), po rozpatrzeniu zażalenia Wierzyciela - Prezydenta, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z "[...]" r. nr "[...]", w sprawie obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 69,71 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku Zobowiązanego - A. S., w oparciu o tytuł wykonawczy z 28.08.2019 r. nr "[...]" oraz tytuł wykonawczy z 20.11.2019 r. nr "[...]".
Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej NUS, Naczelnik Urzędu) prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku Zobowiązanego A. S., na podstawie wystawionych przez Prezydenta (dalej Prezydent, Wierzyciel) ww. tytułów wykonawczych z 28.08.2019 r. oraz z 20.11.2019 r.. W toku egzekucji dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A. (dalej Bank) zawiadomieniami z 18.10.2019 r. nr "[...]" i z 30.12.2019 r. nr "[...]". Wraz z zajęciami doręczono Zobowiązanemu w sposób zastępczy odpisy ww. tytułów wykonawczych. W odpowiedzi na zajęcia Bank pismami z 18.10.2019 r. i 13.02.2020 r. poinformował o saldzie zajętych rachunków w wysokości 0,20 zł zawiadamiając o przeszkodzie w realizacji zajęć egzekucyjnych wobec braku środków na rachunkach przekraczających kwotę wolną od egzekucji.
Postanowieniem z 7.05.2020 r. Naczelnik Urzędu, działając na podstawie art. 59 § 2 i 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. - dalej u.p.e.a.), umorzył opisywane postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak majątku, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji i uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie powyższe stało się ostateczne, gdyż żadna ze stron postępowania nie skorzystała ze środka zaskarżenia.
Zawiadomieniem z 7.05.2020 r. Naczelnik Urzędu, na podstawie art. 64c § 4 oraz § 6a pkt 2 u.p.e.a., poinformował Prezydenta o wysokości kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 69,71 zł, powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ wyszczególnił czynności w oparciu o tytuł wykonawczy:
- - z 28.08.2019 r.: opłata manipulacyjna w kwocie 3,14 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a.; opłata za dokonane zawiadomieniem z 18.10.2019 r. ww. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 15,83 zł z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.; wydatki egzekucyjne w kwocie 6,40 zł z art. 64b u.p.e.a. (koszty korespondencji);
- - z 20.11.2019 r.: opłata manipulacyjna w kwocie 6,28 zł naliczona zgodnie z art. 64 § 6); opłata za dokonane zawiadomieniem z 30.12.2019 r. ww. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 31,66 zł (art. 64 § 1 pkt 4); wydatki egzekucyjne w kwocie 6,40 zł - koszty korespondencji (art. 64b).
Dodatkowo organ wymienił czynności, za które nie naliczył opłaty za sporządzenie 5.03.2020 r. protokołu o stanie majątkowym Zobowiązanego oraz relacji o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych.
Zawiadomienie w sprawie kosztów zostało doręczone Wierzycielowi 5.06.2020 r.. Pismem z 9.06.2020 r. Prezydent wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Wobec tego NUS postanowieniem z "[...]" r. nr "[...]", na podstawie art. 64c § 4 i 7 u.p.e.a., obciążył Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 69,71 zł. W treści powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przypisał wskazane już w zawiadomieniu z 7.05.2020 r. konkretne kwoty opłat do czynności egzekucyjnych, które spowodowały ich powstanie, podał też podstawę prawną naliczenia danej opłaty. Organ egzekucyjny wskazał, że naliczone opłaty nie przekraczają maksymalnych stawek, obliczanych proporcjonalnie do maksymalnej stawki opłaty za zajęcie nieruchomości, wobec czego koszty egzekucyjne zostały określone zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego (dalej TK), zawartymi w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.
Prezydent w zażaleniu na to postanowienie wniósł o jego uchylenie, gdyż uznał wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych za zbyt wysoką. Podniósł, że nie istnieje podstawa do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., bowiem wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych nie doszło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Na potwierdzenie powyższego przytoczył treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 585/19.
DIAS w uzasadnieniu wskazanego na wstępie postanowienia z "[...]" r. podał, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne, które co do zasady obciążają zobowiązanego. Powyższa zasada nie ma zastosowania w przypadku niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji (art. 64c § 3 u.p.e.a.) oraz w sytuacji, gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.). W przypadku, gdy wierzyciel spowoduje niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji lub gdy koszty egzekucyjne z przyczyn faktycznych lub prawnych nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, do uiszczenia kosztów egzekucyjnych zobowiązany jest wierzyciel. Organ powołał art. 64c § 2 u.p.e.a.. Wskazał, że w skład kosztów egzekucyjnych wchodzą zarówno opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jak i opłata manipulacyjna.
Wysokość niektórych opłat za czynności egzekucyjne określona jest stosunkowo. Zgodnie z art. 64 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera tego typu opłaty za ściśle określone czynności egzekucyjne, wyszczególnione w tym przepisie.
DIAS zwrócił uwagę, że organ egzekucyjny w treści zaskarżonego postanowienia z "[...]" r. podał, że w toku prowadzonego postępowania, w związku z czynnościami organu egzekucyjnego, powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 69,71 zł, na które to koszty, zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., składają się w oparciu o tytuł wykonawczy:
- - z 28.08.2019 r.: opłata manipulacyjna w kwocie 3,14 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a.; opłata za dokonane zawiadomieniem z 18.10.2019 r. ww. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 15,83 zł z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.; wydatki egzekucyjne w kwocie 6,40 zł z art. 64b u.p.e.a. - koszty korespondencji;
- - z 20.11.2019 r.: opłata manipulacyjna w kwocie 6,28 zł naliczona zgodnie z art. 64 § 6); opłata za dokonane zawiadomieniem z 30.12.2019 r. ww. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 31,66 zł (art. 64 § 1 pkt 4); wydatki egzekucyjne w kwocie 6,40 zł - koszty korespondencji (art. 64b).
Organ odwoławczy nie zgodził się z Wierzycielem, że naliczenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję. Podał, że stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł. Natomiast § 9 ww. przepisu stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności, powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. zdanie pierwsze organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi.
Jak stanowi art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.
Na tym tle organ odwoławczy ocenił, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, a powyższe przepisy nie uzależniają naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek środków. Szerokie określenie zakresu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego przez objęcie zajęciem także kwot, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, jeśli zostaną wpłacone na rachunek bankowy po dokonaniu zajęcia (art. 80 § 2 u.p.e.a.) powoduje, że okoliczność braku środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma żadnego znaczenia dla skuteczności zajęcia oraz prawa do naliczenia opłaty za przedmiotową czynność egzekucyjną (zob. wyrok NSA z 11.02.2014 r. sygn. akt II FSK 578/12, wyrok WSA w Olsztynie z 18.09.2018 r. sygn. akt I SA/Ol 465/18). Brak zaspokojenia należności Wierzyciela nie może stanowić podstawy do niejako "przerzucenia" kosztów nieefektywnej finansowo egzekucji na organ egzekucyjny.
Przyjęcie stanowiska Wierzyciela skutkowałoby tym, że koszty nieefektywnych finansowo postępowań egzekucyjnych obciążałyby organ, którego obowiązkiem było przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego na zlecenie wierzyciela.
Niezależnie od powyższego DIAS podkreślił, że Bank w odpowiedzi na ww. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z 18.10.2019 r., oraz z 30.12.2019 r., pismami z 18.10.2019 r. oraz z 30.12.2019 r., poinformował o wysokości środków znajdujących się na rachunku, wskazując jednocześnie, że nie wykorzystano kwoty wolnej od egzekucji. Tym samym mimo, że zajęcie okazało się nieefektywne - to na zajętym rachunku bankowym znajdowały się środki pieniężne, które jednak nie przekraczały kwoty wolnej od zajęcia.
W związku z powyższym, w ocenie DIAS, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w łącznej kwocie 47,49 zł, została przez Naczelnika Urzędu, na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zasadnie naliczona i obciąża Wierzyciela na mocy art. 64c § 4 u.p.e.a..
W świetle powyższego DIAS stwierdził, że Naczelnik Urzędu nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określając w niniejszej sprawie koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 69,71 zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) Prezydent wniósł o uchylenie postanowienia organu odwoławczego oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych i rozpatrzenie sprawy na rozprawie.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- 1. art. 190 § 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 uznał za niekonstytucyjne, oraz poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na ww. przepisach bez uwzględnienia wskazanego orzeczenia TK w tym zakresie;
- 2. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie przez organ odwoławczy, że przepisy u.p.e.a. przewidują opłatę egzekucyjną za czynność techniczną w formie zajęcia rachunku bankowego, podczas gdy wykładnia prawna i językowa tego przepisu wskazuje, że opłata w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie;
- 3. art. 80 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, że w niniejszej sprawie doszło do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym, podczas gdy faktycznie do zajęcia nie doszło z uwagi na fakt, że na rachunku bankowym nie było żadnych środków pieniężnych począwszy od chwili zajęcia aż do umorzenia postępowania egzekucyjnego, czego konsekwencją jest brak podstaw do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego;
- 4. przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w tym art. 7, art. 7a, art., 8, art. 77 § 1, art. 124 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu strony skarżącej, "niedostateczne wyjaśnienie przesłanek do utrzymania w mocy zaskarżonego zażaleniem postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej" okoliczności faktycznych świadczących o stopniu komplikacji powziętych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionych nakładach pracy;
- 5. art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia o kosztach egzekucyjnych niezgodnego z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności z zasadą celowości postępowania.
Wierzyciel w treści skargi stwierdził, że w przedmiotowej sprawie koszty egzekucyjne za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie są należne, gdyż nie doszło do skutecznego wykonania tej czynności egzekucyjnej.
Podkreślił na tle art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., że ustawodawca jednoznacznie określił w tym przepisie, że opłata egzekucyjna dotyczy jedynie zajęcia wierzytelności z rachunku, a nie zajęcia rachunku bankowego. Podobnie przepis art. 80 § 2 u.p.e.a. w sposób precyzyjny odnosi się również do wierzytelności. Ustawodawca doprecyzował w jego treści, że zajęcie wierzytelności odnosi się także do kwot "przyszłych", czyli tych których nie było na rachunku zobowiązanego w chwili zajęcia. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie dopuszczają pobierania opłat za zajęcie rachunku bankowego, ale opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku. Takie odczytanie treści przepisu znajduje potwierdzenie w wyroku WSA w Gliwicach z 30 maja 2019 r. sygn. akt I SA/GI 1050/18, w którym wskazano, że "opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."
Wobec powyższego opłata za zajęcie rachunku bankowego była nienależna. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego z zajętych rachunków bankowych nie wyegzekwowano żadnych środków pieniężnych. Skarżący szczególnie podkreślił, że nie było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdyż w świetle tego przepisu opłata pobierana jest za zajęcie wierzytelności, a nie za zajęcie rachunku bankowego. Warunkiem naliczenia opłaty jest zatem istnienie samej wierzytelności, tymczasem w niniejszej sprawie wierzytelność taka nie istniała, ponieważ na zajętym rachunku bankowym nie było wystarczających środków pieniężnych, których skuteczne zajęcie mogłoby wypełnić przesłanki do naliczenia opłaty.
Wierzyciel przytoczył stanowisko NSA ujęte w wyroku z 12 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 3379/18, zgodnie z którym do właściwego odczytania wyżej przywołanego przepisu wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego. Treść cytowanego tekstu prawnego nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.
Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych. NSA zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych przy jednoczesnym braku realizacji dochodzonego obowiązku pieniężnego chociażby w części. Kontynuacją takiej, odczytywanej wprost, interpretacji przepisu, jest kolejny wyrok NSA z 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 533/20, zgodnie z którym "opłata egzekucyjna i manipulacyjna w wysokościach określonych odpowiednio w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. mogą być pobrane wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych".
Wierzyciel podkreślił, że ocena czy zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe musi uwzględniać stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt 31/14. Wyrok TK został szczegółowo opisany w skardze.
Skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 100 zł (karta nr 16 akt sądowych).
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Podniósł, że określając wysokość kosztów egzekucyjnych na tle wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt 31/14, zastosowano metodę proporcji dającą gwarancję określenia kosztów egzekucyjnych w kwotach nieprzekraczających maksymalnego rozsądnego pułapu.
Zarządzeniem z 31 grudnia 2020 r. Sąd skierował sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym (k. 20).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.
W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.).
Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.. Przepis ten zezwala na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Sąd nie podziela stanowiska Organu odwoławczego, że szerokie określenie zakresu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, unormowane w art. 80 § 2 u.p.e.a. powoduje, że okoliczność braku środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma żadnego znaczenia dla skuteczności zajęcia oraz prawa do naliczenia opłaty za przedmiotową czynność egzekucyjną.
Przesłanka opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego (ściślej - zajęcie wierzytelności z tego rachunku, a więc środków pieniężnych) jest bodaj najczęściej stosowanym środkiem egzekucyjnym. W niektórych przypadkach okazuje się ono bezskuteczne, a wtedy organ egzekucyjny obciąża kosztami wierzyciela (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Na tle takich sytuacji zrodziła się istotna dla wierzycieli kontrowersja, czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. - obciążać ich opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy egzekucja z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego okazała się nieskuteczna.
W tym zakresie w sądownictwie administracyjnym prezentowano dwa odmienne stanowiska: 1 - opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku (m.in. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Go 839/19, WSA w Szczecinie z 5 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 942/19, WSA w Bydgoszczy z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 585/19, WSA w Poznaniu z 13 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Po 575/19, WSA w Białymstoku z 5 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Bk 169/19) oraz 2 - opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku (m.in. wyroki WSA w Szczecinie z 26.09.2018 r. sygn. akt I SA/Sz 529/18, WSA w Olsztynie z 25.09.2018 r. sygn. akt I SA/Ol 475/18, WSA w Gliwicach z 21.05.2018 r. sygn. akt I SA/Gl 221/18, WSA w Gdańsku z 8.05.2018 r. sygn. akt I SA/Gd 276/18). Powoływane w uzasadnieniu wyroki są dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
Aktualnie za pierwszym ze wskazanych poglądów, że opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku przemawia najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 18 listopada 2020 r. sygn. akt I GSK 899/20 NSA uznał, że "wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym wyrażany jest pogląd, że opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych".
W wyroku z 3 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 929/20 NSA ocenił jako niezasadne obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty egzekucyjnej z uwagi na brak skutecznego zajęcia bankowego. Natomiast w zakresie opłaty manipulacyjnej i wydatków egzekucyjnych związanych np. z przejazdem poborcy, organ egzekucyjny ma prawo obciążyć wierzyciela.
NSA również w wyroku z 10 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1435/20 kontynuował linię orzeczniczą, zgodnie z którą opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W kolejnym wyroku z 10 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1071/20 NSA podzielił "zapatrywania prezentowane w orzecznictwie wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne".
Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 30 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 836/20).
W tym zakresie Sąd w rozpoznawanej sprawie stwierdza, że wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do jedynego wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne podlegające przekazaniu organowi egzekucyjnemu. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi w przedmiocie naruszenia art. 7, art. 7a, art., 8, art. 77 § 1, art. 124 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu strony skarżącej. W rozpoznawanej sprawie DIAS jednoznacznie ustalił, że zajęcie wierzytelności na rachunkach bankowych okazało się bezskuteczne wobec braku środków na rachunkach podlegających przekazaniu w wyniku egzekucji.
NUS dwukrotnie dokonał zajęć wierzytelności na rachunkach bankowych - ww. zawiadomieniami z 18.10.2019 r. i z 30.12.2019 r.. W odpowiedzi na zajęcia Bank pismami z 18.10.2019 r. i 13.02.2020 r. poinformował o saldzie zajętych rachunków w wysokości 0,20 zł zawiadamiając o przeszkodzie w realizacji zajęć egzekucyjnych.
Okoliczność, że na zajętych wierzytelnościach z rachunków bankowych pozostawała kwota 0,20 zł nie wpływa na ocenę skuteczności dokonanych zajęć organu egzekucyjnego w niniejszej sprawie. Nie jest przedmiotem sporu, że od czasu dokonania zajęć saldo rachunków nie przekroczyło kwoty wolnej, niepodlegającej egzekucji, powołanej w art. 86a § 1 u.p.e.a.. W wyniku omawianych dwóch zajęć organ nie uzyskał żadnych środków, co m.in. było powodem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 7.05.2020 r. Naczelnik Urzędu umorzył opisywane postępowanie egzekucyjne z uwagi na ogólnie stwierdzony brak majątku, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji i uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
DIAS błędnie utożsamiał skierowanie zajęcia do rachunku bankowego, z zajęciami wierzytelności na rachunku bankowym. Z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wynika, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. A zatem nie może ona być pobrana wtedy, gdy dłużnik wprawdzie posiada rachunek bankowy, ale brakuje na nim środków pieniężnych. Istnienie wierzytelności jest związane z istnieniem środków pieniężnych na rachunku bankowym, które są wpłacane przez posiadacza rachunku, na podstawie umowy zawartej z bankiem. W takim przypadku posiadacz rachunku bankowego staje się wierzycielem a bank dłużnikiem.
Natomiast środki pieniężne są wierzytelnością. Ta wierzytelność może być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Z tych rozważań wynika oczywisty wniosek, że prawo do opłaty egzekucyjnej nie powstaje, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych. Dlatego też nie można podzielić poglądów wyrażanych w niektórych wyrokach, w tym w wyroku WSA w Olsztynie z 25.09.2018 r. sygn. akt I SA/Ol 475/18, że zajęcie rachunku jest dokonane niezależnie od istnienia na nim środków pieniężnych. Według poglądu wyrażonego w tym wyroku "Istotna jest treść art. 80 § 2 u.p.e.a., z którego wynika, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.
Zatem zajęcie dotyczy nie tylko środków znajdujących się na rachunku w chwili zajęcia, ale także środków, które w przyszłości wpłyną na rachunek bankowy". Zgodnie z treścią art. 80 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie: "Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności..."
Natomiast art. 80 § 2 u.p.e.a. stanowi: "Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia". Obecnie ten przepis brzmi: "Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;
2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia" (art. 80 § 2 zmieniony przez art. 1 pkt 49 lit. b) ustawy z 11 września 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) zmieniającej u.p.e.a. z dniem 30 października 2020 r.).
Powyższe przepisy nie potwierdzają tezy, że do zajęcia wierzytelności dochodzi, niezależnie od istnienia na rachunku bankowym środków pieniężnych. Z tych przepisów wynika, że z zajęciem wierzytelności mamy do czynienia wówczas, gdy dojdzie do zajęcia środków znajdujących się aktualnie, w dacie zajęcia, jak też które wpłyną w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego. Natomiast postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest wydawane po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Opłaty te określa się zatem w oparciu o stan faktyczny, który zaistniał w dacie ustalenia tych kosztów, a nie w dacie dokonania zajęcia egzekucyjnego. Art. 80 § 2 u.p.e.a. stanowi, że przedmiotem zajęcia są również środki, które zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. A zatem i ten przepis, wbrew stanowisku wyrażonemu przez WSA w Olsztynie w wyroku z 25.09.2018 r. sygn. akt I SA/Ol 475/18 wyraźnie stanowi, że przedmiotem zajęcia są środki pieniężne, a nie rachunek bankowy.
Natomiast organ nie naruszył art. 64 § 6 u.p.e.a. przy obciążeniu wierzyciela opłatą manipulacyjną w wysokości 9,42 zł (3,14 zł i 6,28 zł), jak też kosztami korespondencji w kwocie 12,80 zł (2 x 6,40 zł) stanowiącymi wydatki egzekucyjne z art. 64b u.p.e.a.. W tym też zakresie Wierzyciel nie czyni zarzutów w skardze skupiając się jedynie na niezasadnym obciążeniu opłatą egzekucyjną z uwagi na brak skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych. Niemniej Sąd rozpoznający sprawę ma powyższe na uwadze i podziela orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że w zakresie opłaty manipulacyjnej jest ona należna, bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna (por. np. wyroki NSA z 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18, z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 3802/18, z 12 października 2007 r. sygn. akt II FSK 1338/06, z 12 października 2007 r. sygn. akt II FSK 1339/06, z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17).
Opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), natomiast opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia, a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyroki NSA z 12 października 2007 r. sygn. akt II FSK 1339/06 oraz z 12 października 2007 r. sygn. akt II FSK 1148/06). Przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
W związku z tym czynności polegające na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jak i spisaniu protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego mieszczą się w katalogu czynności egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 12 października 2007 r. sygn. akt II FSK 1148/06).
Konkludując należy wskazać, że DIAS zasadnie uznał, że opłata manipulacyjna w łącznej kwocie 9,42 zł, została naliczona prawidłowo zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a..
Podobnie jako uzasadnione należy uznać koszty korespondencji w kwocie 12,80 zł (2 x 6,40 zł) jako wydatki egzekucyjne z art. 64b u.p.e.a.. W powoływanym już wyżej wyroku z 3 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 929/20 NSA wskazał, że w zakresie opłaty manipulacyjnej i wydatków egzekucyjnych związanych np. z przejazdem poborcy, organ egzekucyjny ma prawo obciążyć wierzyciela. Natomiast TK w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 powołując art. 64b u.p.e.a. wskazał w końcowej części pkt 4.3 uzasadnienia, że "jeśli w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny poniesie konkretne wydatki, to - w zakresie określonym ustawą - może otrzymać od zobowiązanego ich zwrot. Nawet więc w sytuacji określenia górnej granicy opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej oraz obniżenia stawek za opłaty egzekucyjne czy opłatę manipulacyjną w razie umorzenia postępowania w związku z wywiązaniem się dłużnika ze zobowiązania - organ egzekucyjny nie poniesie strat." Sam przepis art. 64b u.p.e.a. nie był jednak przedmiotem orzekania przez TK.
Zatem organ z naruszeniem przepisów prawa materialnego, t.j. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., błędnie utożsamił skierowanie egzekucji do rachunku bankowego z zajęciem wierzytelności na rachunku bankowym. W rezultacie bezzasadnie uznał, że dokonano wskazanych na wstępie dwóch zajęć wierzytelności na rachunkach bankowych. W konsekwencji organ wadliwie naliczył opłaty w kwotach 15,83 zł i 31,66 zł.
Kwestia bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji w zakresie stosowania wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, który został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 16 sierpnia 2016 r. pod pozycją nr 1244, była omawiana w licznych wyrokach sądów administracyjnych. Art. 64 u.p.e.a. zostaje zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z 4 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553) zmieniającej u.p.e.a. z dniem 20 lutego 2021 r.. Kwestia miarkowania związana ze stosowaniem wskazanego wyroku TK, pozostaje w rozpoznawanej sprawie bez znaczenia. Niemniej należy przypomnieć, że w tej materii aktualne jest stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Olsztynie z 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19 (utrzymanego następnie w wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej przez NSA wyrokiem z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1387/19). W wyroku tym Sąd przedstawił obecne w polskim systemie prawnym sposoby miarkowania opłat sądowych i możliwość odpowiedniego przeniesienia ich na grunt postępowania egzekucyjnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni rozważania sądu, że przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.. Natomiast opłata manipulacyjna ustalona na poziomie 1% egzekwowanej kwoty oraz koszty korespondencji organu egzekucyjnego, zostały nałożone prawidłowo i odpowiadają wzorcom konstytucyjnym wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny.
Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a..