Postanowienie WSA w Olsztynie z 14 stycznia 2015 r., I SA/Ol 809/14

Rozpoznanie

w dniu 14 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: łącznego zobowiązania pieniężnego na 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych

Sentencja

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak

Uzasadnienie

Skarżący A. R. (dalej zwany: skarżący, wnioskodawca, strona), na urzędowym formularzu wniosku PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawca zadeklarował, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni "[...]" oraz domu w stanie surowym o powierzchni "[...]".

Uzasadniając swój wniosek skarżący podkreślił, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie posiada stałych dochodów. W utrzymaniu pomaga mu brat. W chwili obecnej nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych, bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania.

Pismem z dnia 12 grudnia 2014 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie, skarżący oświadczył, że nie posiada stałych dochodów, w związku z powyższym nie ma stałych wydatków. Wysokość wydatków uzależniona jest od wysokości uzyskanych pożyczek od brata i wysokości dochodów uzyskanych z tytułu prac dorywczych w postaci zbierania złomu. Podkreślił, że pożyczek od brata na chwilę obecną nie spłaca. Skarżący przestawił zestawienie miesięcznych wydatków, z którego wynika, że z tytułu opłat za energię ponosi wydatki w kwocie 200 zł, z tytułu opłat za wodę – ok. 20 zł, ubezpieczenie w KRUS 126 zł, koszty eksploatacji samochodu – 150 zł, opłaty za telefon ok. 25 zł, wyżywienie – ok. 150 zł. W sumie stałe koszty utrzymania wnioskodawcy wynoszą 671 zł miesięcznie.

Skarżący wyjaśnił, że zaległe rachunki opłaca brat, podczas pobytu w kraju. Brat wnioskodawcy mieszka i pracuje za granicą, przy czym wnioskodawca oświadczył, że nie zna wysokości uzyskiwanych dochodów przez brata.

Dodatkowo wnioskodawca wyjaśnił, że posiadana nieruchomość rolna nie przynosi dochodu. Budynki stoją puste i wymagają remontu. Do uruchomienia działalności gospodarczej niezbędne są środki pieniężne, których w obecnej chwili skarżący nie posiada. Nie posiada tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego przy "[...]", zgodnie z wpisem w księdze wieczystej właścicielami lokalu są jego nieżyjący rodzice. Sprawa spadkowa nie została zakończona, nie było jeszcze działu spadku.

Ponadto wnioskodawca oświadczył, że: nie zna przybliżonej wartości nieruchomości rolnej; posiada samochód osobowy marki Citroen rok prod. 1997 r. wartość ok. 500 zł, nie posiada rachunków bankowych; jest osobą niepełnosprawną.

Do pisma załączył: kartę rejestracyjną bezrobotnego, decyzję o uznaniu A. R. z dniem "[...]" za osobę bezrobotną, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia "[...]", fakturę a energię na kwotę 175,57 zł z dnia 20.10.2014 r., informację z KRUS o wysokości składki za miesiące X, XI, XII 2014 r., fakturę za energię z dnia 24.07.2014 r. na kwotę 269,29 zł.

Referendarz sądowy zważył, co następuje

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

W niniejszej sprawie, skarżący pomimo wezwania nie określił wysokości uzyskiwanych dochodów, poprzestając na lakonicznym oświadczeniu, że w utrzymaniu pomaga mu brat, który opłaca jego rachunki. Nadto uzyskuje dochody z prac dorywczych w postaci zbierania złomu, również i w tym zakresie nie określił wysokości uzyskiwanych dochodów. Opierając się na tak przedstawionych informacjach nie sposób było stwierdzić, czy uzyskiwane przez wnioskodawcę dochody pozwalają na opłacenie należnych kosztów sądowych. Jak wskazano już wyżej ciężar udowodnienia, że spełnia się przesłanki do przyznania prawa pomocy ciąży na wnoszącym o przyznanie mu tego typu uprawnienia. W związku z tym oświadczenie wnioskodawcy winno być na tyle jasne, precyzyjne, niebudzące wątpliwości, aby umożliwiło rozpoznającemu wniosek, stwierdzenie, że uzyskiwane dochody i ponoszone niezbędne koszty utrzymania uniemożliwiają skarżącemu poniesienie dodatkowych wydatków w postaci opłacenia kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie skarżący w żaden sposób nie określił wysokości uzyskiwanej pomocy od brata, nie określił również czy brat posiada środki pieniężne na udzielanie wnioskodawcy pomocy. Poprzestanie skarżącego na stwierdzeniu, że "skoro (brat) pomaga mi w utrzymaniu regulując moje zaległości, to widocznie stać go na to" nie odpowiada wymogom wystosowanego do skarżącego wezwania, mającego na celu doprecyzowanie " źródeł i wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów", czy też " w jakiej formie i w jakiej wysokości brat udziela skarżącemu pomocy (...)" Podkreślić należy, że skarżący zobowiązany został również do uprawdopodobnienia, iż brat posiada zdolności finansowe na udzielanie skarżącemu pomocy. Czego również nie uczynił. W takiej sytuacji przyznanie prawa pomocy z uwagi na nieudzielenie przez skarżącego pełnych i jasnych wyjaśnień dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów byłoby niezgodne z art. 246 par. 1 pkt 2 p.p.s.a. Poprzestanie przez skarżącego wyłącznie na stwierdzeniu, że ponosi wydatki w kwocie ok. 671 zł, które opłaca z pożyczek od brata i dochodów uzyskanych ze zbierania złomu nie wypełnia, w ocenie rozpoznającego wniosek, obowiązku wykazania braku możliwości poniesienia przez skarżącego pełnych kosztów postępowania.

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie dla oceny wniosku skarżącego zasadnicze znaczenie ma również fakt, że strona dysponuje majątkiem w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni "[...]", domu w stanie surowym o powierzchni "[...]", który może stanowić dodatkowe źródło jego dochodów. Niewątpliwie, bez względu na fakt czy skarżącemu znana jest wartość posiadanego majątku czy też nie, majątek ten posiada określoną wartość ekonomiczną, a nie jest skarżącemu konieczny do zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Jak wynika bowiem ze złożonego oświadczenia skarżący zamieszkuje w mieszkaniu, które stanowiło własność jego nieżyjących rodziców. W obecnej sytuacji należy domniemywać, że skarżący jest współwłaścicielem mieszkania, pomimo, że jak twierdzi sprawy spadkowe nie zostały zakończone. Kodeks cywilny w artykułach 931 – 935 zalicza bowiem do spadkobierców ustawowych: zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy, dziadków, pasierbów, gminę oraz Skarb Państwa. Niedokonanie zaś działu spadku przez ustawowych spadkobierców nie zmienia zaś faktu, że współwłaścicielem z mocy ustawy lokalu mieszkalnego po nieżyjących rodzicach został skarżący. Dla rozpoznawanej sprawy ma to znaczenie w tym kontekście, że pozostały majątek w postaci nieruchomości rolnej i domu w stanie surowym nie służy stronie do zaspokojenia niezbędnej i koniecznej dla życia potrzeby w postaci zapewnienia miejsca zamieszania, lecz jest dodatkowym składnikiem jego majątku. W oparciu o posiadany majątek nieruchomy skarżący ma zatem możliwość opłacić koszty sądowe czy to poprzez zaciągnięcie kredytu czy też pożyczki, którego zabezpieczeniem może być posiadany majątek, czy też sprzedaż posiadanego majtku. Oceniając bowiem sytuację majątkową skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie sposób uznać, że wnioskodawca nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania w sytuacji gdy dysponuje majątkiem w postaci dwóch nieruchomości niezamieszkałych.

W tej sytuacji brak jest podstaw do uwzględnienia jego wniosku. Skarżący nie wykazał, że pokrycie kosztów sądowych mogłoby go narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie wykazał tym samym, że w przedmiotowej sprawie zachodzi szczególna sytuacja uzasadniająca odstąpienie od zasady odpłatności postępowania sądowego wobec możliwości partycypowania w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Brak jest zatem podstaw do uznania, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie uiścić pełnej wysokości wpisu od jego skargi, wynoszącego 400 zł, jak też ponieść dalszych, ewentualnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na tym etapie postępowania mają jedynie hipotetyczny charakter (100 zł – opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem w razie oddalenia skargi oraz 200 zł – wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej).

Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.