Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia "[...]"., sygn. akt I "[...]", po rozpoznaniu skargi Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego W. T., uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]"., nr "[...]" utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia "[...]". w sprawie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2000r. oraz decyzję organu pierwszej instancji.
Akta sprawy do Izby Skarbowej przekazane zostały "[...]". Następnie Dyrektor Izby Skarbowej przekazał akta organowi pierwszej instancji.
W dniu "[...]". W. T., właściciel Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego w B., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na bezczynność organu po wyroku z dnia "[...]"., sygn. akt "[...]" i o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Izby Skarbowej w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwana dalej p.p.s.a.
W skardze podniesiono, że akta sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku zostały zwrócone Dyrektorowi Izby Skarbowej w dniu "[...]" r. Organ kontroli skarbowej przedłużał termin załatwienia sprawy (wydano cztery postanowienia). Strona dwukrotnie ponaglała organ kontroli skarbowej o załatwienie sprawy (pisma z 08.11.2008r. i z 10.02.2008r.). Po 10 miesiącach od otrzymania akt Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej wydał decyzję. W dniu "[...]". Strona wniosła odwołanie od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej. Dyrektor Izby Skarbowej przyjął taktykę działania pozornego polegającego na włączaniu do akt dowodów mających znaczenie drugorzędne dla sprawy. W międzyczasie skarżący otrzymywał kolejne postanowienia o przedłużeniu czasu postępowania. W dniu 6 lipca 2009r pełnomocnik skierował do Dyrektora Izby Skarbowej pismo z żądaniem definitywnego zakończenia sprawy. Dnia 23. lipca 2009r. Dyrektor Izby Skarbowej poinformował skarżącego o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem, a "[...]". wydał decyzję częściową. W tymże dniu "[...]". organ wysłał kolejne powiadomienie, iż sprawa rozstrzygnięta zostanie w terminie do 31 grudnia 2009r.
Zdaniem skarżącego postępowanie po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie winno się zakończyć w ciągu 6 miesięcy, a tymczasem trwa już ponad dwa lata i nie wiadomo kiedy zostanie zakończone. Organ czyni wszystko, by nie zakończyć sprawy merytorycznie a doprowadzić do przedawnienia rzekomych zobowiązań podatkowych skarżącego.
Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę przedstawił przebieg postępowania w sprawie, a następnie wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę ma na względzie zalecenia zawarte w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z "[...]"., sygn. akt "[...]". W wyroku tym Sąd stwierdził, że przydatny przy rozstrzygnięciu sprawy podatkowej może okazać się materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu karnym.
Organ podniósł, że Sąd wskazał, iż z aktu oskarżenia wynika, że zebrano obszerny materiał dowodowy, który nie był analizowany przez organy podatkowe, a to wprost prowadzi od uwzględnienia zarzutu naruszenia reguł postępowania podatkowego, tj. art. 122, art. 187§1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Sądu analizy wymagają dowody przedstawione przez skarżącego w toku postępowania przed sądem, które nie były znane organom podatkowym oraz dowody zgromadzone w postępowaniu karnym.
W związku z tym organ występował do Prokuratury Okręgowej w Cz. (pismo – k.62 akt). Prokuratura pismem z 13 maja 2009r. poinformowała, że w toku śledztwa zwracała się z wnioskiem o ustalenie czy istnieją firmy wskazane w zakwestionowanych fakturach dokumentujących sprzedaż tkanin przez podmioty objęte śledztwem. Wobec ustalenia, że firmy nie istnieją, nie przesłuchano osób wskazanych w piśmie Dyrektora Izby Skarbowej. Jednocześnie Prokuratura poinformowała, że postępowanie przed Sądem pierwszej instancji znajduje się w końcowej fazie.
Dyrektor zwracał się także do Sądu Rejonowego w Cz. pismami z 06 listopada 2009r i 20 kwietnia 2009r. z zapytaniem czy podejmowano czynności mające na celu ustalenie faktycznych nabywców towarów. Na dwa pisma Sąd nie zareagował, a pismem z 24 kwietnia 2009r. udzielił informacji, że czynności takie podejmowała Prokuratura Okręgowa w Cz.. W dniu 19 maja 2009r. Sąd Rejonowy w Cz. podał, że nie jest w stanie podać daty zakończenia procesu. Pismo o podobnej treści wpłynęło do organu 19 maja 2009r.. Postanowieniem z "[...]". włączono do akt sprawy protokoły przesłuchania H. T., kierowców.
Następnie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż w dniu "[...]". wydał decyzję, którą uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej określenia podatku VAT za okresy od września do grudnia 200r. i w tym zakresie postępowanie umorzył. Pozostałe zobowiązanie podatkowe za okresy od kwietnia do sierpnia 2000r. nie uległy przedawnieniu gdyż są zabezpieczone hipoteką. Zobowiązania dotyczące tego okresu wymagają dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i ustalenia prawdy obiektywnej (art. 122 Ordynacji podatkowej). W tym celu konieczne jest oczekiwanie na rezultat toczącego się postępowania karnego w stosunku do W. T.. Zarzut przyjęcia taktyki polegającej na pozorowaniu aktywności nie jest uzasadniony.
Nadto Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie wynikającym z art. 139§3 Ordynacji podatkowej Strona (pełnomocnik) była informowana zgodnie z art. 140§1 ustawy Ordynacja podatkowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 154 § 1 p.p.s.a. w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny.
W przedmiotowej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Dyrektor Izby Skarbowej pozostaje w bezczynności po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia "[...]"., sygn. akt "[...]"
Na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny, na wniosek strony, wszczyna postępowanie sądowoadministracyjne o wymierzenie organowi administracyjnemu grzywny za bezczynność po wyroku sądu uchylającym decyzje. Warunkiem dopuszczalności skargi jest uprzednie wezwanie na piśmie organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, a postępowanie sądowoadministracyjne w tym przedmiocie ma na celu ukaranie organu między innymi za pozostawanie w bezczynności po wyroku uchylającym decyzję oraz jego dyscyplinowanie. Wymierzenie grzywny na podstawie przepisu art. 154 § 1 p.p.s.a. ma bowiem za zadanie nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z wynikającego z ustawy obowiązku załatwienia sprawy w terminie bez zbędnej zwłoki, ale także element represyjny.
Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z ww. przepisem przesłanką uznania skargi za zasadne wyroku jest m.in. bezczynność organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność danego aktu. Przy czym przez bezczynność organu w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć brak rozstrzygnięcia, które właściwy organ winien podjąć w terminach przewidzianych prawem. Terminy te w postępowaniu podatkowym zostały określone w art. 139 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. nr 8 poz. 60 ze zm.) – dalej jako O.p.
Na podstawie art. 286 § 1 p.p.s.a., po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu pierwszej instancji akta administracyjne sprawy zwraca się organowi załączając odpis orzeczenia ze stwierdzeniem jego prawomocności. Jak wynika z akt sprawy w "[...]". Dyrektor Izby Skarbowej otrzymał wraz z odpisem prawomocnego wyroku sądu akta administracyjne sprawy. Zatem od tego miesiąca zaczął biec termin do załatwienia sprawy przez Dyrektora Izby Skarbowej (na podstawie art. 286 § 2 p.p.s.a.).
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 139 O.p.: "Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej." (§ 1) "Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie." (§ 2). "Załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy." (§ 3). "Do terminów określonych w § 1-3 nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu." (§ 4).
Jeśli organ podatkowy z jakiejkolwiek przyczyny nie może załatwić sprawy w terminach wskazanych w art. 139 O.p. ma tzw. "obowiązek sygnalizacji", wynikający z treści art. 140 O.p., który stanowi, że: "O każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy." (§ 1). "Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu." (§ 2).
W rozpoznawanej sprawie organ podatkowy, powołując się na treść art. 140 O.p., wielokrotnie przedłużał termin zakończenia postępowania. Jako przyczynę wskazywał potrzebę dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i związaną z tym konieczność oczekiwania na rezultat toczącego się postępowania karnego. W tej sytuacji organ występował najpierw do Prokuratury Okręgowej w Cz., a następnie do Sądu Rejonowego w Cz. – ostatnia odpowiedź z Sądu wpłynęła 20 listopada 2009r. W ocenie Sądu okoliczność, na którą powołuje się organ podatkowy jest nieuzasadniona. Przede wszystkim należy wskazać, że w wyroku z dnia "[...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał w uzasadnieniu na braki w prowadzonym przez organ postępowaniu dowodowym, w tym zwłaszcza na zbyt powierzchowne wykorzystywanie dowodów zgromadzonych w równoległe toczącym się postępowaniu karnym.
Sąd podkreślił, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania karnego może być pomocny przy rekonstruowaniu stanu faktycznego niezbędnego, aby rozstrzygnąć sprawę podatkową. Sąd uznał, że brak analizy materiału zebranego w postępowaniu przygotowawczym prowadzi wprost do uwzględnienia zasad naruszenia reguł postępowania podatkowego – tj. art. 122, 187§1 i 191 O.p..
Uwzględniając uwagi i zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z "[...]"., sygn. akt "[...]" nie można zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Dyrektora Izby Skarbowej, że wobec wskazań zawartych w wyroku należało oczekiwać na zakończenie postępowania karnego.
Ze wskazań zawartych w wyroku wynika tylko, że w postępowaniu karnym (przygotowawczym) zebrano materiały mogące mieć wpływ na wynik sprawy podatkowej. Takie wskazanie nie jest równoznaczne ze wskazaniem oczekiwania na zakończenie postępowania karnego (przygotowawczego i sądowego). Organ zalecenie zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie mógł wykonać poprzez zwrócenie się do Prokuratury Okręgowej w Cz. bądź do Sądu Rejonowego w Cz. o nadesłanie kserokopii niezbędnych dowodów. Zapytania o stadium postępowania i o przypuszczalny termin zakończenia postępowania karnego nie jest równoznaczne z dążeniem do zebrania materiału dowodowego. Wyjaśnienie sprawy, a zatem i zebranie dowodów zgodnie z art. 122 O.p. spoczywa na organie podatkowym. Posiadając wiadomość o dowodzie organ winien go pozyskać. To organ ma obowiązek zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 187§1 i art. 191 O.p.). W sprawie podatkowej oceny dokonuje organ podatkowy.
Wreszcie zauważyć należy i to, że z działań podejmowanych przez organ wynika, że zakończenia postępowania karnego nie traktowano jako zagadnienia wstępnego, gdyż jeśli tak by je traktowano to postępowanie podatkowe zostałoby zawieszone na podstawie art. 201§1 pkt 2 O.p. Brak takiego postanowienia świadczy, iż organ zakończenia postępowania karnego poprzez wydanie wyroku nie uważał za mające wpływ na wynik sprawy. Nieżądanie zatem dowodów znajdujących się w aktach postępowania karnego, a mających według organu, znaczenie dla wyniku sprawy podatkowej jest nieuzasadnioną bezczynnością prowadzącą w konsekwencji do przewlekłości postępowania podatkowego. Organ był wzywany do zakończenia postępowania podatkowego. Skargę zatem wykazującą bezczynność organu i wniosek o wymierzenie organowi grzywny, Sąd w realiach sprawy uznał za zasadne.
Wymierzając grzywnę, Sąd miał na względzie i to, że grzywna niekoniecznie musi zawierać dużą ekonomiczną dolegliwość. Ma ona zdaniem Sądu być raczej sygnałem że doszło do bezczynności i zapobieżeniu podobnym sytuacjom w przyszłości.
Sąd wymierzając grzywnę w kwocie 1000 zł miał na uwadze treść przepisu art. 154§1 i §6 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z §6 art. 154 ustawy p.p.s.a. wynika, że grzywnę o której mowa w §1 wymierza się do wysokości 10-krotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w poprzednim roku. Wynagrodzenie to w 2008r. wynosiło 2578,26 zł (M.P. z 2009r. Nr 11, poz. 138). Ponieważ przepis nie zawiera dolnej granicy grzywny, Sąd uznał grzywnę w kwocie 1000 zł za adekwatną w sprawie. Dlatego na podstawie art. 154§1 i §6 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt. 1 wyroku. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 i 205§1 ustawy p.p.s.a.