Uzasadnienie
Przedmiotem skargi D. D. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia 20 grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2012 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 4.243.505 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 42.436 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 21.218 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.
Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z synem, konkubiną, pasierbem, siostrą i siostrzeńcem, że posiada majątek w postaci nieruchomości rolnych o łącznej wartości 1.320.096 zł (grunty, na których uprawiane są [...] i [...] o powierzchni [...] ha; budynek gospodarczy o powierzchni [...] m²; 300 sztuk klatek hodowlanych, w których hodowanych jest 7.000 [...]), działki pod budowę budynku gospodarczo-mieszkalnego o powierzchni [...] ha (o wartości około 50.000 zł) i samochodu Volkswagen [...] o wartości 80.000 zł (rok produkcji 2013), że miesięczne dochody netto gospodarstwa domowego opiewają na łączną kwotę 13.400 zł, oraz że miesięczne koszty ponoszone w gospodarstwie domowym wynoszą łącznie 8.529,99 zł (energia elektryczna – 150 zł, woda – 100 zł, węgiel – 400 zł, paliwo – 300 zł, telefon -50 zł, ubezpieczenia – 333,33 zł, leczenie doraźne – 30 zł, spłata kredytu na zakup ziemi – 7.166,66 zł). Poza tym skarżący nadmienił, że posiada zobowiązania wobec nabywcy fermy.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z 11 kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych przez A S.A. dla niego i siostry E. D., a także kserokopie: zeznania podatkowego PIT-36 za lata 2015-2016, deklaracji podatkowych za okres od października 2016 r. do marca 2017 r., akt u notarialnego dotyczącego sprzedaży skarżącemu nieruchomości i ustanowienia hipoteki, oświadczenia o miesięcznych dochodach z gospodarstwa rolnego, oświadczenia o regulowaniu zobowiązania wobec nabywcy fermy, oświadczenia firmy B o zaspokojeniu wierzycieli skarżącego należnościami pochodzącymi ze sprzedaży fermy [...], aktu notarialnego obejmującego warunkową umowę sprzedaży fermy oraz pełnomocnictwo, faktury wystawionej 29 stycznia 2015 r. dokumentującej sprzedaż składników majątku fermy na kwotę 3.451.143,84 zł, faktur dotyczących rozliczenia zużycia energii elektrycznej oświadczenia o uprawie [...] ha gruntów należących do skarżącego (wymienione dokumenty znajdują się w aktach sprawy o sygnaturze I SA/Op 114/17).
Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:
Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy.
W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji.
Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.
Zatem wniosek skarżącego dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin.
Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się również, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081).
Jednocześnie należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; CBOSA). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne na stronach http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym miejscu należy również powołać stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zdaniem Trybunału, strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC).
W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, zapłata przez skarżącego wymaganych kosztów sądowych nie przekracza jego możliwości finansowych i majątkowych. Tym samym zastosowanie wobec skarżącego instytucji prawa pomocy należało uznać nieuzasadnione.
Na podstawie przekazanych kserokopii deklaracji podatkowych VAT-7, dokumentujących rozliczenie podatku od towarów i usług za okres od października 2016 r. do marca 2017 r., ustalono bowiem, że w przypadku skarżącego istnieje znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku osób prowadzących działalność gospodarczą ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, że skarżący w ostatnim okresie, tj. we wspomnianym okresie od października 2016 r. do marca 2017 r., z tytułu sprzedanych towarów i usług pozyskał środki finansowe w wysokości 242.334 zł. Zatem porównując wielkość kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi wymaganych w przedmiotowej sprawie na obecnym etapie postępowania ze skalą środków finansowych, którymi obraca (242.334 zł. we wskazanym wyżej okresie, z czego tylko w marcu 2017 r. skarżący pozyskał zasoby finansowe ze sprzedaży towarów i usług w wysokości 44.127 zł), nie sposób przyjąć, iż nie jest on w stanie dokonać zapłaty tych kosztów sądowych.
Poza tym wyniku analizy danych pochodzących z rachunku bankowego A S.A. ustalono, iż od 31 stycznia do 27 kwietnia 2017 r. (a więc kiedy skarżący winien mieć na względzie, iż w związku z wydaniem niekorzystnych dla niego decyzji organów podatkowych i następnie przeniesieniem sporu na drogę sądową skargą zobowiązany będzie do poniesienia kosztów postępowania sądowego) na konto bankowe skarżącego dokonano wpłat środków pieniężnych w kwocie 280.507,20 zł (z czego tylko w marcu i kwietniu 2017 r. w łącznej kwocie 147.107,20 zł). Jednak skarżący pomimo pozyskiwania w tym okresie tak znacznych zasobów pieniężnych i świadomości wymagalności zapłaty wpisu od skargi (w dniu 18 stycznia 2017 r. pełnomocnik skarżącego sporządził skargę w przedmiotowej sprawie) nie podjął próby uregulowania zobowiązania dotyczącego kosztów sądowych.
Tym samym nasuwa się uwaga, iż skarżący, zamiast podjąć działania w celu realizacji obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych (ku czemu, jak wskazano, miał wiele okazji jak też możliwości), poczynił jedynie starania aby odniesiono wrażenie, że z tego obowiązku winien być zwolniony, oczekując tym samym, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając zarazem siebie w uprzywilejowanej pozycji wobec innych podatników.
Za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać również okoliczność obsługi kredytów. W tym względzie należy bowiem podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.