Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opoluz 19 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Op 123/19

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi A. M. (dalej: strona, skarżąca, zobowiązana) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6 marca 2019 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej zwana: "K.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300, dalej zwana: "u.s.u.s.") w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 5 października 2017 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając wniosek wskazała na bardzo złą sytuacją finansową i rodzinną, która trwa od [...], a na którą miało wpływ prowadzone postępowanie egzekucyjne, zwłaszcza działania urzędników, w tym poborcy skarbowego. Podniosła, że jest osobą starszą i całe życie ciężko pracowała oraz samotnie wychowywała dzieci, jak też nigdy nie otrzymała żadnej pomocy ze strony państwa. Obecnie musi się opiekować schorowaną matką (cierpiącą na [...] i [...]), co znacznie ogranicza jej czas na wykonywanie pracy. Podniosła też, że była zmuszona sprzedać własne mieszkanie i obecnie zamieszkuje w starym, generującym koszty domu, stanowiącym własność jej siostry.

Decyzją z 21 grudnia 2017 r., nr [...], ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek w kwocie ogółem 100.302,26 zł, obejmującej:

1. I. składki własne płatnika, w wysokości 97.086,26 zł, w tym:
2. a) na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 01/2002-11/2003, 06/2004-07/2004, 10/2004-11/2004, 04/2005, 10/2005, 01/2006-05/2006, 07/2006-10/2006, 12/2006, 04/2007, 06/2007, 08/2007, 10/2007-02/2008, 05/2008, 02/2009, 11/2009, 04/2010, 10/2010, 01/2011-12/2011, 05/2012, 10/2012, 01/2013-05/2013, 07/2013-12/2015 w łącznej kwocie 66.630,32 zł (w tym: z tytułu składek 39.524,72 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 05.10.2017r. 26.978 zł i kosztów upomnienia 127,60 zł),
3. b) na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 04/2003-11/2003, 06/2004-07/2004, 10/2004-01/2005, 04/2005, 10/2005, 01/2006-05/2006, 08/2006-10/2006, 12/2006, 06/2007-02/2008, 04/2008-10/2008, 02/2009, 10/2010, 01/2011-12/2011, 09/2012-10/2012, 01/2013-05/2013, 07/2013-12/2015 w łącznej kwocie 24.024,91 zł (w tym z tytułu: składek 14.861,91 zł; odsetek za zwłokę 8.961 zł i kosztów upomnienia 202,00 zł)
4. c) na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 02/2003-11/2003, 06/2004-07/2004, 10/2004-01/2005, 04/2005, 06/2005-08/2005, 10/2005, 01/2006-05/2006, 07/2006-12/2006, 04/2007, 06/2007-02/2008, 04/2008- 07/2008, 02/2009, 10/2010, 01/2011-12/2011, 10/2012-11/2012, 01/2013-05/2013, 07/2013-12/2015 w łącznej kwocie 6.431,03 zł (w tym składki 3.664,05 zł, naliczone odsetki 2.589 zł i koszty upomnienia - 177,98 zł);
5. II. w części finansowanej przez ubezpieczonych, w wysokości ogółem 3.216 zł, w tym: na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 01/2006-05/2006, 07/2006-10/2006, 12/2006, 04/2007, 06/2007, 08/2007, 10/2007-02/2008, 05/2008 w wysokości 2.149 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2006-05/2006, 07/2006-10/2006, 12/2006, 04/2007, 06/2007, 08/2007, 10/2007-02/2008, 05/2008 w wysokości 1.067 zł.

Dokonując oceny sytuacji skarżącej organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek określonych w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., która skutkowałaby stwierdzeniem całkowitej nieściągalności. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że wobec skarżącej prowadzone było postępowanie egzekucyjne w stosunku do wierzytelności na rachunku bankowym w A S.A. na Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (za okres: 02/2009, 10/2012, 01/2013-12/2013, 01/2014-09/2014), na ubezpieczeniu zdrowotnym (za okres: 09/2007, 04/2008, 06/2008-07/2008, 10/2012, 01-12/2013, 01/2014-09/2014), na Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (za okres: 09/2007, 04/2008, 06-07/2008, 10/2012, 01-12/2013, 01/2014- 09/2014). Z uwagi na wpływ wniosku o umorzenie należności w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551), postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] zostało zawieszone.

Uwzględniając fakt, że postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, a jedynie zawieszone nie było możliwe na ówczesnym etapie stwierdzenie, czy w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości zobowiązania składkowego.

Nie została spełniona także przesłanka mówiąca o umorzeniu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności o czym stanowi § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365, dalej zwane: "rozporządzenie") wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz okoliczności wymienionych w punkcie 2 i 3 ust. 1 § 3 cyt. rozporządzenia.

Odnosząc się natomiast do należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, organ odrębną decyzją z 21 grudnia 2017 r. nr [...], odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na fakt, że należności finansowane przez ubezpieczonych nie podlegają merytorycznemu rozpoznaniu.

Na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z 5 kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS z 21 grudnia 2017 r., podzielając w pełni stanowisko o braku podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Decyzja ta stała się przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który prawomocnym wyrokiem z 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Op 160/18, uchylił zaskarżoną decyzję. Podstawą takiego orzeczenia było stwierdzenie, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, wydane rozstrzygnięcie należało uznać za przedwczesne, bowiem w zaskarżonej decyzji organ nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

Sąd wskazał na znajdujące się w aktach postępowania administracyjnego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 22 marca 2018 r. nr [...] i nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku skarżącej, na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących wymienione w tych postanowieniach składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i FGŚP. Z treści obu postanowień Naczelnika US w [...] wynikało, że podstawę umorzenia stanowił przepis art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej zwana: "u.p.e.a.") stanowiący, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniach ww. aktów Naczelnik US w [...] przedstawił szczegółowo sytuację majątkową skarżącej i na tej podstawie jednoznacznie stwierdził, że zobowiązana nie posiada majątku, z którego można skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne.

W zaskarżonej decyzji brak było jakiegokolwiek odniesienia się do ww. dowodów i wynikających z nich okoliczności, za zatem zaskarżona decyzja została wydana z pominięciem istotnej części materiału dowodowego, który ma znaczenie dla oceny przesłanek całkowitej nieściągalności, w tym zwłaszcza wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 usus.

Ponadto, Sąd w wyroku wskazał, że w zaskarżonej decyzji w sposób wybiórczy dokonano ustaleń wysokości ponoszonych w gospodarstwie domowym wydatków, pomijając koszty związane z zapewnieniem niezbędnych potrzeb życiowych, tj. wydatków ponoszonych na wyżywienie, środki czystości, zakup odzieży.

W rezultacie, zdaniem Sądu, z powyższych powodów przedwczesna była również ocena organu w zakresie przesłanek przewidzianych w § 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia.

Sąd wskazał również, że do akt sprawy włączono prawomocne decyzje wymiarowe Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 czerwca 2016 r. nr [...] i z dnia 12 lipca 2016 r. nr [...], określające skarżącej wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Należności określone tymi decyzjami obejmują okresy będące przedmiotem obecnego postępowania w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek, a właściwym do kontroli tego rodzaju decyzji ZUS jest sąd powszechny.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład wydał wskazaną na wstępie decyzję z 6 marca 2019 r., w której ponownie odmówił skarżącej umorzenia należności od zaległych składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że kierując się zaleceniami wyrażonymi w wyroku z 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Op 160/18, w celu uzupełnienia materiału dowodowego sprawy została załączona dokumentacja strony, tj.: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, oświadczenie przedsiębiorcy o wielkości otrzymanej pomocy publicznej, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, doprecyzowanie dotyczące ponoszonych wydatków z 19 grudnia 2018 r., odpowiedź na wezwanie o dodatkowe informacje, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności mamy – K. M. z 26 marca 2018 r., zaświadczenie z 22 stycznia 2019 r. wydane przez Wójta Gminy [...], że skarżąca pobiera zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, a także pisma z wyjaśnieniami z 21 lutego 2019 r. i z 25 lutego 2019 r.

Rozpatrując ponownie sprawę Zakład dokonał analizy uaktualnionego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz pod wzglądem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 362 ze zm.). Uwzględniając bowiem fakt, że w świetle ww. przepisów w dalszym ciągu skarżąca jest przedsiębiorcą (działalność gospodarcza jest zawieszona) przeanalizowano wniosek pod kątem stosowania ulg w ramach tzw. pomocy de minimis, której szczegółowe warunki są określone w przepisach wspólnotowych (tj. art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.).

Odniesiono się też do kwestii przedawnienia należności będących przedmiotem wniosku strony oraz okoliczności związanych z umorzeniem tych należności w trybie ustawy abolicyjnej.

Oceniając zebrany materiał dowodowy Zakład stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., niemniej jednak w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślono, że zgromadzona dokumentacja wskazuje wprawdzie, że [...] r. skarżąca zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą, jednakże działalność ta w każdej chwili może zostać wznowiona, przez co sytuacja materialna strony ulegnie poprawie. W ocenie organu, inne przesłanki całkowitej nieściągalności nie wystąpiły.

Następnie organ dokonał analizy przesłanek rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. i uznał, że w sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek określona w § 3 ust. 1 tego rozporządzenia. Organ odwołał się do przyjętych ustaleń faktycznych. Wskazał, że skarżąca zgłoszona jest do ubezpieczeń jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna - GOPS [...] ma obowiązek opłacać składki. Do akt sprawy organ załączył przedłożone przez zobowiązaną dowody, dokumentujące ponoszone w 2018 r. wydatki eksploatacyjne, tj.: koszty z tytułu odprowadzania odpadów komunalnych (miesięcznie w kwocie 24,00 zł, rocznie w wysokości 288,00 zł), opłaty za ubezpieczenie matki w PZU w kwocie 34,80 zł, opłaty za zużycie energii elektrycznej ([...]) łącznie w wysokości 1.313,40 zł, opłaty za odprowadzanie ścieków łącznie 443,97 zł, opłaty za zużycie wody łącznie 211,69 zł, podatek od nieruchomości - 340,00 zł, koszt opału węglem łącznie w wysokości 2.572,00 (w tym: w styczniu 2018 r. - 850,00 zł; w lutym 2018 r. - 812,00 zł; w listopadzie - 455,00 zł; w grudniu - 455,00 zł, zakup butli gazowej raz na dwa miesiące w kwocie 50,00 zł oraz zakup butli gazowej K. M. raz na trzy miesiące w kwocie 50,00 zł, doładowanie telefonu komórkowego firmowego w kwocie 20,00 zł, prywatnego w kwocie 35,00 zł, opłata składek na ubezpieczenie od wypadków w PZU raz na kwartał w kwocie 34,18 zł, zakup środków czystości w kwocie 60,00 zł, zakup zniczy w kwocie 30,00 zł (opłata raz w miesiącu), dekoracji świątecznych w kwocie 30,00 zł, zakup paliwa do samochodu w miesięcznej kwocie 30,00 zł, a także raz na rok rejestracja pojazdu w kwocie 100,00 zł, koszty kolędy dla księdza 50,00 zł, datków dla kolędników 10,00 zł oraz opłata na sprzątanie Kościoła (raz na rok - 10,00 zł, natomiast raz na dwa lata - 40,00 zł).

Organ przedstawił również dodatkowy operat, w którym skarżąca doprecyzowała ponoszone w skali 2018 r. wydatki, oszacowane łącznie na kwotę 3.293,06 zł (tj. wydatki skarżącej w wysokości 1.625,69 zł oraz wydatki K. M. w łącznej wysokości 1.393,22 zł). Wynikało z niego, że zobowiązana ponosi następujące koszty: utrzymania telefonu stacjonarnego 605,69 zł; doładowania telefonu firmowego na przestrzeni 2018 r. koszt - 240,00 zł; doładowania telefonu prywatnego koszt - 420,00 zł; zakupu lekarstw - 360,00 zł; jednorazowej dopłaty do energii elektrycznej w kwocie 134,00 zł. Uwzględniono też oświadczenie strony dotyczące przeprowadzanego w 2018 r. remontu kuchni K. M. (faktura Vat za zakup farby i innych produktów wyniosła 133,30 zł.).

Ponadto, w odniesieniu do lutego 2019 r. organ wskazał na oświadczenie strony, z którego wynikało, że skarżąca ponosiła m.in. wydatki na: zakup węgla 406,00 zł, odprowadzania ścieków 20,00 zł, zużycia wody 20,00 zł, zużycia energii elektrycznej 40,00 zł, doładowania telefonu 50,00 zł, zakup lekarstw 40,00 zł, zakup butli gazowej 16,00 zł, zakup środków czystości 25,00 zł, zakup paliwa 10,00 zł, zakup wkładów do zniczy 9,00 zł. Wskazano również na ponoszone przez zobowiązaną doraźne wydatki remontowe: koszt wymiany termy na wodę ponad 1.300,00 zł, koszt zamurowania dziury w dachu w przybudówce domu 400,00 zł, koszt zakupu grzałki do termy 300,00 zł, koszt wymiany części do baterii w kranie 100,00 zł, koszt wymiany kontaktu 30,00 zł.

Organ odniósł się także do sprzecznych oświadczeń zobowiązanej w zakresie prowadzonego gospodarstwa domowego oraz wskazał na dane dotyczące uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów (tj. świadczenie rentowe K. M. w kwocie 1.519,85 zł wraz z dopłatą do energii elektrycznej w kwocie 300,00 zł oraz świadczenie z GOPS skarżącej w wysokości 692,00 zł). Uwzględniono też fakt, że zobowiązana zawiesiła działalność gospodarczą na okres dwóch lat oraz, że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (wydane na okres dwóch lat) i wymaga stałej opieki (cierpi na [...], [...]). Nadto wzięto pod uwagę, że skarżąca nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nie jest też właścicielem nieruchomości, natomiast jest właścicielem samochodu marki [...] z [...].

Zdaniem organu, zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego zobowiązanej nie potwierdziła, aby dalsze kontynuowanie spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w drodze układu ratalnego pozbawiłoby skarżącą możliwości niezbędnych potrzeb życiowych. Wydatki przez nią wskazane nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie płatnik winien ponosić i należą do wydatków uiszczanych przez ogół społeczeństwa. Natomiast opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek.

W ocenie organu, nie wystąpiły także przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 powołanego rozporządzenia. Organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Decydując się bowiem na założenie działalności gospodarczej dłużnik powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia jej zaprzestania, niezależnie od osiąganych przychodów, poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ nie stwierdził również wystąpienia przesłanki, o której mowa w przepisie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, wyrażając przekonanie, że konieczność sprawowania opieki nad chorą matką, wprawdzie może przemawiać za umorzeniem należności, jednakże w świetle ustaleń faktycznych (tj. możliwości podjęcia zawieszonej działalności gospodarczej) wyklucza ziszczenie się tej przesłanki.

W rezultacie, według Zakładu, nie zaistniały przesłanki przemawiające za umorzeniem wnioskowanych należności. Organ stwierdził, że poczynione w sprawie ustalenia były wystarczające dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, uwzględniając przy tym wytyczne zawarte w wyroku z 19 września 2018 r. W ramach ponownego rozpatrzenia sprawy stwierdzono brak nowych, istotnych okoliczności mogących mieć wpływ na wcześniejsze ustalenia, tj. uznanie, że wymagalne należności mogą zostać spłacone m.in. w układzie ratalnym.

W skardze na powyższą decyzję strona podnosząc tożsame zarzuty jak we wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek oraz licznych pismach ponownie wskazała na nierzetelność w przedstawieniu dowodów będących podstawą umorzenia, złą sytuację finansową i rodzinną, konieczność opieki nad schorowaną matką, zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej, brak własnych dochodów Wskazała, że opłaty bytowe przekraczają posiadane przez nią środki do życia. Podniosła, że jest nękana działaniami urzędników państwowych i poborców skarbowych, którzy doprowadzili do jeszcze większego jej zadłużenia, co w konsekwencji spowodowało, że zobowiązana nie jest w stanie ponosić bieżących opłat w spółdzielni mieszkaniowej (czynszu) a także z tytułu kredytu. Skarżąca zakwestionowała ponadto fakt istnienia wymagalnych należności, a to z uwagi na ich przedawnienie.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skargę należało uznać za niezasadną.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Dodatkowo, kontrola zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji z 6 marca 2019 r. wydanej w wyniku uchylenia prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Op 160/18, poprzedniej decyzji tego organu z 5 kwietnia 2018 r. - musi też uwzględniać kryteria wynikające z art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Z powyższego przepisu wynika wprost, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Odstępstwo od tej zasady może dotyczyć tylko przypadku, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, bądź też w przypadku zmiany stanu prawnego po wydaniu przez sąd orzeczenia. Przy czym, jak wskazuje się w orzecznictwie, może to mieć miejsce tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub faktycznego o charakterze istotnym (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2014 r., sygn. II FSK 1276/12 dostępny, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nadto chodzi tu tylko o takie okoliczności faktyczne, które zaistniały po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów (wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10). Naruszenie przez organ administracji art. 153 p.p.s.a., w razie złożenia skargi, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, oraz mając na uwadze wiążące wytyczne i ocenę zawartą w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Op 160/18, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, organ orzekający w przedmiotowej sprawie uwzględnił ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyżej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 19 września 2018 r.

W wyroku tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na to, że organ nie rozważył niezbędnych dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej dowodów, nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, przez co naruszył art. 7 i art. 77 K.p.a.

W konsekwencji organ doszedł do nieprawidłowego wniosku, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ nie odniósł się bowiem w należyty sposób do materiału dowodowego wskazującego na okoliczność prowadzonego wobec majątku skarżącej postępowania egzekucyjnego oraz jego umorzenia z uwzględnieniem postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 22 marca 2018 r. Ponadto Sąd stwierdził, że przeprowadzona w zaskarżonej decyzji analiza sytuacji skarżącej w kontekście przesłanek z § 3 rozporządzenia nie spełnia wymogów wszechstronnego rozpatrzenia sprawy. Przedstawiając dochody i udokumentowane wydatki w gospodarstwie skarżącej organ nie przeprowadził w oparciu o te ustalenia jakichkolwiek analiz. Za niewystarczające uznał Sąd przedstawienie danych statystycznych odnośnie minimum egzystencji i minimum socjalnego. Zdaniem Sądu, ocena organu w zakresie tego, czy w wyniku spłaty zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla skarżącej dokonana została w sposób niepełny i powierzchowny. Podobne uwagi Sąd odniósł do konkluzji organu w kwestii wpływu okoliczności sprawowania opieki nad przewlekle chorą matką na możliwość zarobkowania.

W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6 marca 2019 r., którą utrzymano w mocy decyzję wydaną w I instancji z 21 grudnia 2017 r., odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Na wstępie, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w powołanym wyżej wyroku, Sąd zwraca uwagę, że istnienie przedmiotowych należności z tytułu nieopłaconych składek zostało ustalone prawomocnymi decyzjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 czerwca 2016 r., nr [...] i z 12 lipca 2016 r., nr [...], określającymi wysokość tych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzje te, obejmujące należności będące przedmiotem obecnego postępowania w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek, funkcjonują w obrocie prawnym jako ostateczne i prawomocne i brak jest podstaw prawnych do kwestionowania ustaleń poczynionych w tych decyzjach w ramach rozpatrywanej sprawy, albowiem właściwym do kontroli tego rodzaju decyzji ZUS jest sąd powszechny.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie ww. należności stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 w zw. z § 3 ust. w rozporządzenia. Przypomnieć trzeba, że zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4.

W ust. 2 wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Regulując bowiem kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.

Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Jednocześnie podkreślić należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego tej sprawy Sąd stwierdza, że organ ponownie rozpoznający sprawę, będąc związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Op 160/18 oraz nałożonym na niego obowiązkom dowodowym sprostał. Uwzględnił bowiem wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] postanowienia z 22 marca 2018 r. nr [...] i nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku skarżącej, na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących wskazane w tych postanowieniach składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i FGŚP. Z treści tych postanowień bezsprzecznie wynikało, że podstawę umorzenia stanowił przepis art. 59 § 2 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiący, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Ponadto postanowieniem z 23 maja 2017 r. doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie wierzyciela, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, Inspektorat w [...] z uwagi na złożony przez zobowiązaną wniosek o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek za okresy objęte abolicją. W rezultacie organ rozważył w aspekcie przesłanek całkowitej nieściągalności wskazanych w art. 28 ust. 1 pkt 5 i 6 u.s.u.s. zebrany w sprawie materiał dowodowy. Z oczywistych powodów nie może być zatem mowy o naruszeniu ww. przepisów.

Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd zauważa, że skarżąca błędnie uznaje, że wystąpienie w sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności zobowiązuje organ do umorzenia zaległych należności zobowiązanej. Uregulowana w powołanych przepisach instytucja umorzenia zaległości stwarza potencjalną możliwość umorzenia zaległości w razie zaistnienia wskazanej ustawowej przesłanki. Jest ona oparta na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "należności z tytułu składek mogą być umarzane". Oznacza to, że poczynione ustalenia nie rodzą po stronie organu obowiązku umorzenia składek, a jedynie uprawnienie zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych, szczególnie drastycznych, gdzie ocena co do umorzenia podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Z chwilą formalnego umorzenia postępowania egzekucyjnego nie istnieją bowiem automatyczne podstawy do umorzenia składek z uwagi na przesłankę całkowitej nieściągalności. Ze swej istoty ta przesłanka musi mieć charakter trwały, gdyż podobnie trwały charakter ma decyzja o umorzeniu należności oznaczająca definitywną rezygnację z ich dochodzenia.

Zdaniem Sądu, działając w ramach tego uznania, po wyważeniu wszystkich okoliczności sprawy, uzasadniony był wniosek organu o braku podstaw do uznania, że sytuacja w której znalazła się skarżąca ma charakter trwały. Wskazując na okoliczność zawieszenia z dniem [...] r. prowadzonej działalności gospodarczej organ właśnie z uwagi na działanie w ramach uznania administracyjnego uznał, że nie jest to sytuacja nieodwracalna, albowiem po wznowieniu działalności gospodarczej mogą pojawić się możliwości dalszego chociażby częściowego uregulowania przez stronę zaległych składek. W rezultacie, podejmowane przez organ działania w ramach ww. uznania administracyjnego z uwzględnieniem analizy sytuacji zobowiązanej nie mogą się ograniczać tylko do badania jej stanu majątkowego, lecz konieczne jest rozważenie możliwości ściągnięcia należności w dalszej perspektywie oraz w ramach układu ratalnego. Umorzenie należności, powodujące definitywne wygaśnięcie zobowiązania składkowego, przez co nie może następować pochopnie.

Zatem, choć nieściągalność składek można uznać za wykazaną, w tym względzie (z uwagi na wystąpienie powiązanych przesłanek z punktów 5 i 6 art. 28 ust. 1 u.s.u.s.), organ skutecznie – w ocenie Sądu – powołał się na uznaniowy charakter umorzenia zaległości, wynikający z ww. unormowania, który wyraźnie przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umorzone. To oznacza, że nawet zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności nie zobowiązuje ZUS do zastosowania tej ulgi. Jak już wyżej wskazano, ustawodawca pozostawił organowi swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie. Swoboda ta polega na tym, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny w tym sensie, że sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności.

Nie może też takiego rozstrzygnięcia narzuć organowi. W pełnym zakresie sądowa kontrola obejmuje natomiast przestrzeganie przez organy procedury normowanej w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 780/12).

Działając więc w ramach przyznanego ustawowo uznania administracyjnego organ przedstawił powody, dla których uznał umorzenie tych należności za nieuzasadnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że wybór sposobu załatwienia wniosku w ramach tego uznania nie podlega ocenie Sądu. Stwierdzić zatem należy, że organ orzekający zadośćuczynił zaleceniom wynikającym z poprzednio wydanego wyroku tut. Sądu z 19 września 2018 r.

Jednocześnie organ zasadnie nie stwierdził innych przesłanek całkowitej nieściągalności. Dla porządku dodać trzeba, że z powołanych przepisów wynika, że w sytuacji, gdy organ stwierdzi całkowitą nieściągalność, nie ma obowiązku analizowania przesłanek rozporządzenia - tylko - w ramach uznania administracyjnego - podejmuje decyzję o umorzeniu lub odmowie umorzenia przedmiotowych należności.

W niniejszej sprawie organ dokonał jednak rozważenia istnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia i stwierdził, że nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek (...) w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ocenę stanowiska organu o niespełnieniu omawianej przesłanki należy poprzedzić stwierdzeniem, że ciężar wykazania okoliczności dających organowi podstawę do rozważenia możliwości umorzenia należności spoczywa właśnie na podmiocie ubiegającym się o umorzenie należności – co jednoznacznie wynika z użytego w treści § 3 ust rozporządzenia zwrotu "jeżeli zobowiązany wykaże".

To wnioskujący ma więc wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11 i wyrok WSA w Warszawie z 11 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2198/13). Wynika to z tego, że jedynie strona występująca z wnioskiem o umorzenie posiada wiedzę o swoim stanie majątkowym i sytuacji bytowej, czyli o okolicznościach stanowiących podstawę do ewentualnego uwzględnienia jego wniosku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma wprawdzie obowiązek wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 K.p.a.) lecz inicjatywa dowodowa należy tutaj do wnioskodawcy, natomiast organ obowiązany jest ocenić przedstawione przez niego okoliczności. Z ustalonych przez organ okoliczności wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z matką – K. M., nad którą sprawuje opiekę.

Skarżąca od [...] r. zawiesiła działalność gospodarczą, a źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe K. M. oraz specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacany stronie przez GOPS w [...] z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organ uwzględnił ponadto liczne oświadczenia i operaty szacunkowe zobowiązanej w zakresie ponoszonych wydatków eksploatacyjnych w 2018 r. i 2019 r. (tj. m.in. kosztów odprowadzania odpadów komunalnych, zużycia wody, energii elektrycznej, koszty opału węglem, zakupu butli gazowej), kosztów związanych z zakupem leków, środków czystości, zakupem paliwa, utrzymaniem telefonów, opłat z tytułu podatku od nieruchomości, składek na ubezpieczenie od wypadków, datków na Kościół oraz innych wydatków związanych z utrzymaniem i remontem domu.

Zdaniem Sądu organ poprawnie ocenił zebrany materiał dowodowy, przyjmując, że skarżąca - chociaż niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej - nie spełnia warunków do udzielenia ulgi na podstawie omawianej przesłanki, albowiem z ustalonych okoliczności wynika, że pomimo bardzo niskich dochodów dalsze kontynuowanie spłaty zadłużenia w drodze układu ratalnego nie pozbawiłoby jej środków do życia. Uwzględniając ponoszone przez stronę w skali miesiąca wydatki doszedł do słusznego przekonania, że nie stanowią one kosztów nadzwyczajnych i są ponoszone przez ogół społeczeństwa. Oczywiście nie ulega wątpliwości, że sytuacja materialna skarżącej jest ewidentnie trudna, niemniej jednak nie można przyjąć, że samo posiadanie niskiego dochodu przesądza automatycznie o ziszczeniu się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z treści tego przepisu wynika bowiem, że podstawą jej uznania jest brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Oczywiście uzyskiwane w ramach gospodarstwa domowego świadczenia mogą wiązać się ze stanem braku środków finansowych na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, niemniej jednak, zdaniem Sądu, nie są wykluczone wyjątki od tej reguły. Dzieje się tak przykładowo w sytuacji osób, które w zaspokajaniu swych podstawowych potrzeb korzystają ze wsparcia innych bliskich osób, pozostając na ich utrzymaniu, a uzyskiwane bardzo niskie dochody przeznaczają na inne, niż niezbędne, wydatki. Spostrzeżenia te w rozpatrywanej sprawie mają o tyle istotne znaczenie, że skarżąca w składanych oświadczeniach wskazuje na liczne wydatki eksploatacyjne, związane z utrzymaniem domu, koniecznością jego remontu, jednocześnie podnosząc, że z otrzymywanego z GOPS świadczenia nie jest w stanie dokonać zakupu wyżywienia ani odzieży. Nie wyjaśnia jednak w pełni swej sytuacji bytowej, a przede wszystkim nie ujawnia ponoszonych stałych miesięcznych kosztów związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, chociaż obowiązek wskazania tych informacji na niej spoczywał, a jednocześnie wskazuje na ponoszenie wydatków znacznie przekraczających wskazywane przez nią możliwości finansowe, co mogłoby sugerować, że nie wykazuje wszystkich dochodów.

W rezultacie organ nie miał podstaw, by przewidywać, czy i w jakim stopniu regulowanie zaległości chociażby w ramach układu ratalnego zagrażało jej egzystencji. Dodatkowo zauważyć należy, że zadłużenie skarżącej nie powstało na przestrzeni ostatnich kilku lat, lecz było skutkiem podejmowanych przez zobowiązaną działań w prowadzonej działalności gospodarczej, począwszy od 2002 r. Zauważyć trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, spoczywa na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet państwa.

Nie budzi wątpliwości Sądu ustalenie, w zakresie braku występowania przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (brak klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń) ani także z punktu 3 tego przepisu, czyli przewlekłej choroby zobowiązanego (...) pozbawiającej skarżącej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mimo wskazywania na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, czego kwestionować nie sposób wobec przedstawionej dokumentacji medycznej, to jednak nie występuje w tej sprawie dalszy warunek określony wskazanym przepisem, a mianowicie powstania skutku w postaci pozbawienia zobowiązanej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca uzasadniając wniosek wskazywała wprawdzie na własne problemy zdrowotne, niemniej nie przedstawiła dokumentacji stwierdzającej niezdolność do podjęcia pracy. Okoliczność ta nie została przez stronę wykazana, a to na niej spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie, co wynika wprost z treści analizowanej normy prawnej.

Organ trafnie zauważył, że w realiach przedmiotowej sprawy nie może uznać, iż skarżąca całkowicie zrezygnowała z prowadzonej działalności gospodarczej na rzecz opieki nad matką K. M. Posiadając w dalszym ciągu status przedsiębiorcy nie można wykluczyć, że działalność ta zostanie wznowiona, przez co sytuacja dochodowa strony ulegnie zmianie. Wprawdzie Sąd zwraca uwagę, że zdarzenia przyszłe i niepewne, w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2937/06). Niemniej, zdaniem Sądu wskazanie przez organ na okoliczności przyszłe nie stanowiło w tym wypadku o wadliwości uzasadnienia zaskarżonej decyzji i nie miało istotnego wpływu na końcowy wynik sprawy aby mogło stanowić podstawę do jej uchylenia.

Na aprobatę zasługuje również dokonana przez organ analiza wniosku zobowiązanej pod kątem wystąpienia przesłanek decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. W sprawie należało uwzględnić regulacje art. 107 i art. 108 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.). Powołany przepis wprowadza jako zasadę zakaz udzielania podmiotom gospodarczym przez państwa członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych, wszelkiej pomocy w jakiejkolwiek formie, jeśliby pomoc taka zakłócała lub groziła zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów. Wymagań opisanych w ww. akcie skarżąca nie spełniła.

Oceniając zatem na podstawie akt sprawy poczynione przez organ ubezpieczeniowy ustalenia stwierdzić należy, że organ w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż mimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawczyni brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. Jednocześnie, jak podkreślono, sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organu w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Końcowo podkreślić należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Z tego też względu skarżąca, w szczególności gdy pogorszyła się jej sytuacja materialna, zdrowotna, może wystąpić do organu rentowego z nowym wnioskiem wskazując na nowe okoliczności sprawy.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.