Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. T. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 4 lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. w wysokości 46.400 zł. Kwota ta stanowi jednocześnie wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.392 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 696 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Skarżący J.T. na sporządzonym 18 maja 2011 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) – zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia doradcy podatkowego.
Wcześniej tj. 9 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia.
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż z wynagrodzenia za pracę w wysokości 4.192,88 zł (brutto) do wypłaty otrzymuje tylko kwotę 1.438,81 zł. Pozostałą kwotę tj. 2.754,07 zł podlega egzekucji pieniężnej z tytułu zaległości podatkowych i innych wymagalnych wierzytelności. Ponadto skarżący oświadczył, że diety radnego w wysokości 2.200 zł, do których jest uprawniony jako radny, zajęte są w całości w trybie egzekucji pieniężnej.
W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wykazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i córką (17 lat), posiadają budynek mieszkalno-usługowy o powierzchni 120 m² oraz że dochody miesięczne uzyskiwane w ramach gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 6.972,88 zł brutto (skarżącego ze stosunku pracy w wysokości 4.192,88 zł oraz z tytułu diety radnego w kwocie 2.200 zł, jego żony z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 580 zł).
Poza tym skarżący przedłożył księgowy dokument rozliczenia wynagrodzenia za marzec 2011 r. wystawiony przez M. w O., z którego wynika, że z wynagrodzenia w wysokości 4.192,88 zł na konto skarżącego przekazywane są środki pieniężne w kwocie 1.438,81 zł.
Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:
Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.
Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.).
Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a..
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe.
Jak bowiem zostało stwierdzone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. (GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".
Z kolei zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W odpowiedzi na wezwanie z 7 czerwca 2011 r., dokonane w trybie art. 255 p.p.s.a., skarżący przedłożył pismo z 2 lipca 2011 r. z informacją o ponoszeniu kosztów związanych z utrzymaniem budynku mieszkalnego (wywóz szamba - 110 zł, energia elektryczna – 100 zł, podatek od nieruchomości – 130 zł, ogrzewanie w sezonie grzewczym – 700 zł) i wyżywieniem (koszty wyżywienia skarżący oszacował na kwotę 900 zł) oraz o nie posiadaniu przez żonę odrębnego konta bankowego i pobieraniu od czerwca 2011 r. zasiłku dla bezrobotnych. Poza tym skarżący załączył: wyciąg bankowy z zestawieniem operacji bankowych za okres 30.03.2011 r. – 14.06.2011 r., kserokopie pisma Komornika przy Sądzie Rejonowym w Opolu z 11 maja 2011 r. o zajęciu wierzytelności i z 14 czerwca 2011 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego i wezwanie do dokonywania potrąceń dotyczące egzekucji alimentów, kserokopie zeznań skarżącego i jego żony o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2010, kserokopię decyzji Powiatowego Urzędu Pracy w Opolu z 9 grudnia 2010 r., kserokopię sentencji wyroku z 3 września 1986 r. o zniesieniu wspólności majątkowej małżeńskiej oraz ponownie księgowy dokument rozliczenia wynagrodzenia za marzec 2011 r. wystawiony przez M. w O..
W oparciu o informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz o dodatkowo przekazane dane i dokumenty referendarz sądowy uznał, że sytuacja skarżącego wypełnia znamiona przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Uznano bowiem, iż uiszczenie przez skarżącego wymaganych kosztów postępowania opisanych na wstępie aktualnie, z uwagi na ograniczenie jego dochodów w trybie egzekucji pieniężnej, przekracza jego możliwości finansowe, co mogłoby w konsekwencji spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niego i rodziny. Jednocześnie należało stwierdzić, iż analiza informacji i danych przekazanych przez skarżącego nie daje podstawy do przyznania mu prawa pomocy w całości. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości, tj. wniosek dotyczący zwolnienia od kosztów i ustanowienia zawodowego pełnomocnika, dotyczy osób nie mających żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Jak wyżej zaznaczono instytucja ta może być stosowana jedynie do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Tymczasem skarżący dysponując dochodami zawierającymi się w kwocie 6.392,88 zł brutto (ze stosunku pracy oraz diet radnego; a więc dochodów pozyskiwanych w sposób stały, co również nie jest bez znaczenia dla oceny sytuacji finansowej skarżącego) posiada znaczny, choć obecnie ograniczony na skutek egzekucji świadczenia alimentacyjnego (skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających, iż w stosunku do niego prowadzona jest egzekucja z innych tytułów), potencjał finansowy.
Tym samym nie można skarżącego określić jako osoby żyjącej w skrajnym ubóstwie pozbawionej środków do życia. W związku z tym przyznano skarżącemu częściowe prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.
Na marginesie należy wskazać, iż skarżący w przedmiotowej sprawie już jest reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.