Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. S. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 20 kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. oraz kwoty podatku do zapłaty za październik, listopad i grudzień 2013 r.
Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 99.040 zł W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.981 zł. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - zwanej dalej p.p.s.a., skarżący zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi.
Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej oświadczył, że w jego gospodarstwie domowym pozostaje również matka i ojciec, że uzyskuje dochody miesięczne w wysokości około 800 zł netto, że oczekuje na operacje ([...]), oraz że koszty mieszkania i opłaty "za media" ponoszą rodzice, zaś on sam ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie 300 zł miesięcznie i wyżywieniem w wysokości 400-500 zł. Poza tym skarżący wskazał, iż posiada nieuregulowane zobowiązania z tytułu kredytu i pożyczki.
W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu skarżący przekazał pismo zawierające zestawienie miesięcznych kosztów ponoszonych w jego gospodarstwie domowym. Z zestawienia tego wynika, że w jego gospodarstwie domowym ponoszone są miesięczne koszty utrzymania w łącznej kwocie około 5.252,66 zł (wyżywienie – 1.500 zł, energia elektryczna zasilająca dom i piwnicę – 206,56 zł, gaz – 166,07 zł, opłaty komunalne – 20 zł, zużycie wody – 62,95 zł, abonament telewizyjny – 80 zł, opłaty za telefon stacjonarny, telefony komórkowe i internet 195,44 zł, zakup lekarstw w sierpniu 2018 r. – 162,84 zł, ubezpieczenie rodziców skarżącego – 57,80 zł, środki czystości i higieny osobistej –180 zł, odzież i obuwie –150 zł, zakup paliwa i utrzymanie samochodu – 350 zł, wydatki na fundusz ‘Płynna lokata"– 200 zł, stale zlecenie środków na konto oszczędnościowe – 50 zł, rata kredytu – 1.422,05 zł, kredyt konsumencki – 399,45 zł, ubezpieczenie domu – 18,24 zł, odsetki od kredytu – 12,26 zł, opata za utrzymanie konta i ubezpieczenie konta - 9 zł).
W załączeniu skarżący przedłożył wyciągi z rachunków bankowych rodziców, zaświadczenie o zarobkach, oświadczenia i kserokopie dokumentów odnoszących się do wykazanych przez niego wydatków, a także kserokopie: decyzji emerytalnej i rentowej, umowy o kredyt konsumencki wraz z harmonogramem spłaty, umowy o mieszkaniowy kredyt hipoteczny z harmonogramem spłaty, umowy sprzedaży nieruchomości.
Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:
Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy.
W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji.
Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.
Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego zwolnienia od kosztów sądowych należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.
Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin.
Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się również, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081).
Opierając się o informacje wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zawarte w przekazanych dodatkowo dokumentach należało stwierdzić, iż w przypadku skarżącego zapłata wpisu od skargi w wysokości 1.981 zł może nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Jednocześnie referendarz uznał, iż taka okoliczność nie będzie miała miejsca w przypadku zapłaty wpisu od skargi do kwoty 700 zł.
Rozpoznając wniosek skarżącego referendarz w pierwszym rzędzie podjął wątpliwości co do skali wykazanych przez niego kosztów utrzymania. W ocenie referendarza nie posiadają cechy koniecznych (niezbędnych) wykazane przez skarżącego wydatki na fundusz "Płynna lokata" i konto oszczędnościowe (razem 250 zł) czy też z internetem (160 zł), telewizją satelitarną (80 zł) i nieobowiązkowymi ubezpieczeniami indywidualnymi (łącznie 57,80 zł). W tym względzie w orzecznictwie (zob. postanowienie NSA z 20 czerwca 2006 r., I OZ 805/06, niepubl.; postanowienie NSA z 17 czerwca 2008 r., II FZ 178/08, CBOSA; postanowienie WSA w Olsztynie z 10 lipca 2008 r., I SA/OI 238/08,CBOSA.) przyjmuje się, że do kategorii wydatków "utrzymania koniecznego", których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należą: wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. żywność i mieszkanie, odzież, środki czystości, a w przypadku osób chorych – wydatki na wizyty lekarskie, zabiegi i lekarstwa.
Jednocześnie należy nadmienić, że wykazane miesięczne wydatki na zakup paliwa w wysokości 350 zł nie zostały przez skarżącego w sposób nie budzący wątpliwości udokumentowane (oświadczenie w tym zakresie nie jest, w ocenie referendarza, wystarczającym dowodem). Wątpliwości budzi również skala wykazanych miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego skarżącego na środki czystości i higieny w kwocie 180 zł. W tym względzie wskazuje się, że wydatki na bieżące utrzymanie należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (postanowienie NSA z 28 grudnia 2004 r., FZ 507/04, CBOSA.).
W ocenie referendarza za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać również okoliczność obsługi kredytu konsumenckiego. O ile spłatę kredytu hipotecznego związanego z finansowaniem nabycia domu mieszkalnego można uznać za koszty związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych i tym samym za konieczne (niezbędne), o tyle w strukturze wydatków obsługa kredytu konsumenckiego w żadnym razie nie ma priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych w jego gospodarstwie domowym środków finansowych (jak wskazano wyżej przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa.
Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914).
Zatem mając na uwadze wykazane i udokumentowane dochody gospodarstwa domowego skarżącego w wysokości około 5.846,54 zł netto (pochodzące ze stałego źródła utrzymania) oraz wykazane i udokumentowane niezbędne wydatki bieżącego utrzymania (tj pomniejszone o opisane wyżej wydatki nieuznane jako konieczne oraz koszty nie w pełni udokumentowane) należało uznać, że skarżący w ramach prowadzonego wspólnie z rodzicami gospodarstwa domowego jest w stanie zrealizować obowiązek związany z opłaceniem wpisu od skargi do kwoty 700 zł.
Nadto należy podnieść, że wykazane środki pieniężne przekazywane na lokatę i konto oszczędnościowe nie tylko nie mają cech koniecznych wydatków, ale wskazują na istnienie w gospodarstwie domowym skarżącego dodatkowych zasobów finansowych.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.