Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. W. (dalej jako skarżąca) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 27 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz.1302) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.
W treści wniosku skarżąca wskazała, że leczy się [...] od wielu lat, że uzyskuje dochody z tytułu renty chorobowej w wysokości 750 zł netto (z czego kwota około 300 zł jest objęta egzekucją), oraz że mieszka w domu drewnianym o powierzchni [...] m².
Z kolei z akt sprawy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z matką, która uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 1.200 zł netto i że wspólnie ponoszą następujące koszty bieżącego utrzymania: czynsz (450 zł miesięcznie), energia elektryczna (180 zł za 2 miesiące), gaz (180 zł za 2 miesiące), telefon (20 zł miesięcznie), wydatki na lekarstwa i leczenie (500 zł miesięcznie), wydatki na wyżywienie (400 zł miesięcznie). Ponadto na podstawie akt sprawy ustalono, iż dochody gospodarstwa domowego skarżącej obciążają zobowiązanie kredytowe w wysokości 10.000 zł oraz inne długi w łącznej kwocie 1.000 zł.
Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:
Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy.
W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji.
Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.
Zatem wniosek skarżącej dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin.
Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się również, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081).
W ocenie referendarza informacje oraz dane zwarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też wynikające z całości akt wskazują na wyjątkową sytuację skarżącej w rozumieniu art. 246 § 1, pkt. 2 p.p.s.a.
Referendarz uznał bowiem, że stan zdrowia skarżącej (choroba [...] i związana z nią ograniczona [...]) i konieczność ponoszenia kosztów związanych z leczeniem, a nade wszystko jej i matki (pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym) niewielkie dochody z tytułu renty chorobowej (dodatkowo obciążone egzekucją) i emerytury, przy opisanych wyżej kosztach niezbędnych dla ich utrzymania (zwiększonych o koszty związane ze spłatą kredytów) stanowią okoliczności dające podstawę do stwierdzenia, iż nie posiada ona możliwości zapłaty wymaganych kosztów sądowych.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono jak w sentencji.