Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S.H. jest decyzja Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 7 września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2008 r. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Skarżąca na sporządzonym w dniu 4 sierpnia 2010 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) –zwanej dalej ustawą, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.
Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, właścicielką lokalu mieszkalnego o powierzchni 48, 65 m² i prowadzącą wspólnie z trojgiem uczących się dzieci (bliźniacy – 20 lat, córka – 15 lat) gospodarstwo domowe, w którym uzyskują miesięcznie dochody brutto łącznie w kwocie 599,19 zł (zasiłek rodzinny i dodatek mieszkaniowy) i ponoszą koszty bieżącego utrzymania w wysokości 650 zł. Ponadto wskazała, że mąż nie wchodzi w skład gospodarstwa domowego i nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji
Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:
Stosownie bowiem do art. 245 ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.
Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 ustawy). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 ustawy).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Treść powołanych wyżej przepisów art. 246 § 1 ustawy wskazuje bowiem, iż prawo pomocy zarówno w pełnym w zakresie jak i w częściowym stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Jak zostało bowiem stwierdzone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. (GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8),,udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".
Z kolei jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 ustawy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona – stosownie do art. 255 ustawy - jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 12 sierpnia 2010 r. wezwano ją do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:
- - jednoznaczne oświadczenie – wobec nie wykazywania w formularzu wniosku, w części dotyczącej stanu rodzinnego wnioskodawczyni, określanego jako mąż P. H. - czy jest on członkiem jej gospodarstwa domowego, a jeżeli nie – wskazanie przyczyn tego stanu, a także oświadczenie, czy wnioskodawczyni i P. H. posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód;
- - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy;
- - doręczenie odpisów zeznań podatkowych za rok 2008 i rok 2009, składanych przez wnioskodawczynię do urzędu skarbowego, bądź ewentualnie zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd, że takiej deklaracji nie składała; wezwanie w tej kwestii odnosi się także do członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, w przypadku składania przez te osoby deklaracji podatkowej;
- - zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów unijnych przez dzieci wnioskodawczyni;
- - wyjaśnienie kwestii nieruchomości położonej w miejscowości K. o powierzchni 17,26 ha, tj. w szczególności czy stanowi ona współwłasność wnioskodawczyni i jej męża, a jeśli nie, to należy przedstawić dokument potwierdzający stan prawny nieruchomości. Ponadto, wskazanie jakiego rodzaju jest to nieruchomość, czy stanowi ona źródło dochodu i jaką ma szacunkową wartość rynkową;
- - wyjaśnienie kwestii, czy w związku ze sprzedażą w 2009 r. (zapłata ostatniej raty ceny w dniu 31 grudnia 2009r.) przez P. H. nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni 17,26 ha za cenę 360000 zł, dokonaną na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008 r., wnioskodawczyni otrzymała jakieś pieniądze od P. H., a także wyjaśnienie na jaki cel zostały pieniądze przeznaczone, bądź czy pozostają one lub ich część nadal w dyspozycji męża np. na jego rachunku bankowym;
- - wskazanie marki samochodu posiadanego przez męża wnioskodawczyni, rocznika samochodu i jego szacunkowej wartości rynkowej;
- - wyjaśnienie czy wnioskodawczyni wystąpiła o podwyższenie alimentów od męża na wspólne dzieci, jeśli tak, to należy wskazać na jakim etapie jest sprawa;
- - wyjaśnienie czy w gospodarstwie rolnym w R. znajdują się budynki - jakiego są rodzaju i powierzchni, jaka jest ich szacunkowa wartość rynkowa, a także czy stanowią one źródło dochodu np. z tytułu wynajmu;
- - wyjaśnienie czy były bądź też są obecnie podejmowane próby podjęcia pracy przez wnioskodawczynię oraz jej dwoje pełnoletnich dzieci wraz z dowodami, że takie próby były podejmowane.
W odpowiedzi skarżąca przedłożyła zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskiwanych przez członków rodzin w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych dotyczące 2008 i 2009 r., zaświadczenie z 2 września 2009 r. wystawione przez Zespół Szkół Technicznych. w N. o pobieraniu nauki przez jej syna D. w roku szkolnym 2009/10 oraz pismo sporządzone w dniu 19 sierpnia 2010 r., w którym oświadczyła, że mąż od 1991 r. nie wchodzi w skład jej gospodarstwa domowego gdyż zamieszkuje z rodzicami, chociaż – jak twierdzi - nie jest z nim w separacji ani nie mają rozdzielności majątkowej, że żaden z członków gospodarstwa domowego nie posiada oszczędności a konto założone w związku z dopłatami unijnymi, z uwagi na brak wpływów, zostało zlikwidowane, że nie otrzymała żadnych pieniędzy ze sprzedanego gospodarstwa rolnego, gdyż zostały podzielone między jej mężem i rodzeństwem męża, że jest właścicielką samochodu osobowego marki [...] rocznik 1999, że nie wystąpiła wobec męża o podwyższenie alimentów z uwagi na jego trudną sytuację, że w gospodarstwie w R. znajdują się budynki gospodarcze i mieszkalne i ze względu na zniszczenia w 92% nie są wynajmowane, oraz że obecnie wszystkie dzieci pobierają naukę.
Przekazanie powyższych zaświadczeń i pisma w żaden sposób nie można uznać za wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jej sytuacją majątkową i finansową, nałożonego przez tut. Sąd pismem z 12 sierpnia 2010 r. Szczególnie istotny dla oceny opisanej przez skarżącą sytuacji oraz wiarygodności podanych przez nią w tym względzie informacji jest niewyjaśnienie w pełni kwestii źródeł dochodów, w tym szczególnie brak udokumentowanych wyjaśnień odnośnie sprzedaży przez jej męża P. H. nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni 17,28 ha za cenę 360.000 zł, dokonanej na podstawie aktu notarialnego Repetytorium A numer [...] z 1 lipca 2008 r. (zapłata ostatniej raty ceny nastąpiła 31 grudnia 2009 r.) i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca bowiem oświadczyła, że miesięczne koszty utrzymania rodzinny wynoszą 650 zł (i to jak wynika z pisma z 20 lipca 2010 r. koszty te dotyczą wyłącznie kosztów utrzymania mieszkania; k. 117), zaś miesięcznie dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym 599,19 zł brutto.
Skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie przekraczającej wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów jest w stanie utrzymać czteroosobową rodzinę. Oznaczać to może jedynie, że skarżąca nie ujawniła wszystkich źródeł dochodów uzyskiwanych w jej gospodarstwie domowym. W tym kontekście również należało wyjaśnić w sposób wiarygodny losy środków pieniężnych w kwocie 360.000 zł uzyskanych ze sprzedaży wymienionej nieruchomości rolnej, szczególnie gdy weźmie się pod uwagę fakt reprezentowania przez skarżącą męża przy sprzedaży tej nieruchomości i nie wystąpienia, mając wiedzę o posiadaniu tak znaczących środków przez męża, o podwyższenie alimentów, tłumacząc to jego niskimi dochodami. Poza tym należy wskazać, że skarżąca nie przedłożyła dowodów na potwierdzenie swojego oświadczenia odnośnie odbywania obecnie nauki szkolnej przez wszystkie dzieci skarżącej.
O ile bowiem należałoby przyjąć obowiązek szkolny córki skarżącej urodzonej 19 kwietnia 1995 r. jako mający miejsce w rzeczywistości, o tyle w przypadku dwóch jej synów urodzonych 17 stycznia 1990 r., wobec nie przedłożenia odpowiednich aktualnych zaświadczeń, takie założenie nie jest uprawnione. Zatem nie uwiarygodniając swojego oświadczenia w tym względzie skarżąca nie przedłożyła jednocześnie żadnych dowodów, o co była wezwana, świadczących o tym, że ona i jej pełnoletni synowie podejmowali próby uzyskania zatrudnienia.
W związku z powyższym, w sytuacji gdy skarżąca nie przekazała dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową i majątkową jej i rodziny, należało uznać, iż nie wykazała, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 ustawy. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby (FZ 165/04, niepubl.).
Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji (Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżąca nie wykazała przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jej działania. Nie dopełniła ona bowiem w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 13 maja 2010 r. została do tego wezwana. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 ustawy, postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.).
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono jak w sentencji.