Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opoluz 20 maja 2020 r., sygn. akt I SA/Op 55/20

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 grudnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej w skrócie "K.p.a." oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j: Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) - dalej w skrócie "u.p.e.a.", po rozpoznaniu zażalenia Zarządu Województwa Opolskiego (dalej też jako: skarżący, strona, wierzyciel) – utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 23 października 2019 r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec A Sp. z o. o. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 23 października 2015 r., Nr [...] w kwocie 19.845,40 zł

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu prowadził postępowanie egzekucyjne w stosunku do A Sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 23 października 2015 r., wystawionego przez Zarząd Województwa Opolskiego, a obejmującego nieuiszczoną należność pieniężną z tytułu zwrotu dotacji za miesiąc maj 2014 r.

W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych w postaci zajęć wierzytelności z rachunków bankowych, odpowiednio zawiadomieniami:

1. • z dnia 2 listopada 2015 r. Nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w B S.A. Niniejsze zawiadomienie o zajęciu doręczono do banku za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 4 listopada 2015 r. Bank nie odpowiedział na ww. zajęcie. Natomiast zawiadomienie (wraz z odpisem tytułu wykonawczego Nr [...]) doręczono Spółce w trybie art. 44 K.p.a. w dniu 23 listopada 2015 r.,
2. • z dnia 13 listopada 2015 r. Nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w C S.A. Zawiadomienie o zajęciu doręczono do banku za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 18 listopada 2015 r. W tym samym dniu dłużnik zajętej wierzytelności dokonał częściowej realizacji ww. zajęcia, przekazując na wskazany przez organ egzekucyjny numer rachunku bankowego kwotę w wysokości 432,41 zł. Zawiadomienie doręczono Spółce w trybie art. 44 K.p.a. w dniu 1 grudnia 2015 r.,
3. • z dnia 16 lutego 2016 r. Nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w D S.A. Zawiadomienie o zajęciu doręczono do banku za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 22 lutego 2016 r. Pismami z dnia 25 lutego 2016 r. i 2 maja 2017 r. o tym samym numerze, (tj. Nr [...]) dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ o przeszkodzie w realizacji zajęcia w postaci zbiegu egzekucji na rachunku dłużnika egzekwowanego. Zawiadomienie doręczono Spółce w dniu 25 lutego 2016 r.,
4. • z dnia 18 maja 2017 r. Nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w E S.A. Zawiadomienie o zajęciu doręczono do banku za pośrednictwem systemu teleinformatycznego Ognivo w dniu 18 maja 2017 r. Pismem z dnia 18 maja 2017 r. bank poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego dla wskazanego podmiotu. Zawiadomienie doręczono Spółce w trybie art. 44 K.p.a. w dniu 6 czerwca 2017 r.,
5. • z dnia 8 czerwca 2017 r. Nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w F S.A. Zawiadomienie o zajęciu doręczono do banku za pośrednictwem systemu teleinformatycznego Ognivo w dniu 8 czerwca 2017 r. Pismem z dnia 8 czerwca 2017 r. W odpowiedzi bank poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego dla wskazanego podmiotu. Zawiadomienie doręczono Spółce w trybie art. 44 K.p.a. w dniu 3 lipca 2017 r.

Ww. tytuł wykonawczy był również przydzielony do służby poborcy skarbowemu – ze sporządzonego przez poborcę raportu wynikało, że pomimo wielokrotnych prób pod wskazanym przez wierzyciela adresem, tj. [...], ul. [...], nie zastano osób uprawnionych do reprezentowania Spółki, a nieruchomość była zamknięta.

W poszukiwaniu majątku ruchomego, z którego można by było prowadzić skuteczną egzekucję organ egzekucyjny wystąpił także z zapytaniem do Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców CEPIK oraz Rejestru Ksiąg Wieczystych. W wyniku tych działań ustalono, że Spółka nie posiada żadnych ruchomości, ani nieruchomości. Dodatkowo z informacji będących w posiadaniu organu I instancji wynikało, że od dnia 1 grudnia 2015 r. działalność Spółki była zawieszona. Ze złożonego przez Spółkę w dniu 21 lipca 2016 r. sprawozdania zarządu wynikało, że nie podjęto żadnych ustaleń na 2016 r., a w dniu 4 sierpnia 2016 r. zobowiązana Spółka została wykreślona z rejestru podatników VAT. Ostatnie roczne sprawozdanie finansowe złożone przez Spółkę datuje się na dzień 5 sierpnia 2013 r. (za 2012 r.), a ostatnią złożoną deklaracją podatkową był CIT-8 za 2017 r., w której nie wykazano żadnego dochodu.

Ponadto organ egzekucyjny - na podstawie systemu teleinformatycznego Ognivo - ustalił, że Spółka nie posiada aktualnie żadnego rachunku bankowego.

Opisane powyżej czynności egzekucyjne nie przyniosły oczekiwanego efektu, a jedynymi skutecznymi czynnościami egzekucyjnymi okazały się zajęcia w C S.A. (ostatnia kwota przekazana na poczet kosztów egzekucyjnych miała miejsce w dniu 18 listopada 2015 r. - 432,41 zł) oraz D S.A. (przeszkoda w realizacji zajęcia w postaci zbiegu egzekucji).

Postanowieniem z dnia 8 marca 2019 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki z o.o. A z uwagi na brak majątku podlegającego egzekucji i pismem z dnia 3 kwietnia 2019 r. poinformował wierzyciela – Zarząd Województwa Opolskiego o wysokości kosztów powstałych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.

Na wniosek wierzyciela o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2019 r. obciążył go kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości 19.815,73 zł.

W wyniku złożonego przez wierzyciela zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, z uwagi na dostrzeżone naruszenie przepisu art. 124 § 2 K.p.a. (tj. brak w postanowieniu uzasadnienia faktycznego i prawnego), postanowieniem z dnia 24 września 2019 r. uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego.

W ponownie wydanym postanowieniu z dnia 23 października 2019 r. organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 19.845,40 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ przytoczył treść art. 64 c § 1 i § 4 u.p.e.a. i przedstawił wyliczenia dotyczące ostatecznej wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 20.277,78 zł, w tym:

1. - oplata manipulacyjna 3.328,08 zł,
2. - oplata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego 16.949,79 zł.

Kwotę tę, z uwagi na wyegzekwowanie pomniejszono o kwotę 432,41 zł.

W zażaleniu na przedstawione postanowienie wierzyciel podniósł, iż w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do obciążenia go kosztami egzekucyjnymi za dokonanie czynności egzekucyjnych, albowiem w wyniku podjętych przez organ egzekucyjny czynności nie doszło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności z rachunku bankowego. Jak zaznaczono "skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, a więc organ egzekucyjny nie mógł dokonać zajęcia wierzytelności, której nie było". Wierzyciel wskazał ponadto, iż organ egzekucyjny orzekając o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego winien kierować się wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I SK 31/14, który uznał przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne.

W opinii wierzyciela brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że stają się one formą dochodu organu egzekucyjnego, który nie jest uzasadniony ani wielkością, ani czasochłonnością, ani też stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ocenie wierzyciela, opłaty egzekucyjne powinny odpowiadać nakładowi pracy podczas wykonywanych czynności egzekucyjnych, a organ egzekucyjny winien zachować racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnościami, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone w taki sposób, aby opłaty obciążające wierzyciela nie były swoistą sankcją pieniężną.

W dalszej części uzasadnienia wierzyciel podniósł, że organ egzekucyjny wadliwie ustalił również kwotę opłaty manipulacyjnej, gdyż do jej obliczenia przyjął procentową wartość sumy należności głównej i odsetek za zwłokę. Zdaniem wierzyciela przepis uwzględniający w podstawie obliczenia opłaty manipulacyjnej również odsetki za zwłokę został wprowadzony dopiero nowelizacją ustawy egzekucyjnej z dnia 8 września 2016 r. (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1311). W opinii wierzyciela organ egzekucyjny "nie jest uprawniony do doliczania odsetek do opłaty manipulacyjnej", a prawidłowość jej naliczenia winna również zostać poddana weryfikacji w kontekście ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, wskazanym na wstępie postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Dyrektor odwołał się do regulacji zawartych w u.p.e.a., w tym do art. 64c § 1 i 4, art. 64 § 1 pkt 4, 6,7,9,10 wskazując na zasady, według których nalicza się opłaty i wydatki egzekucyjne. Analizując prawidłowość wyliczonych przez organ I instancji kosztów egzekucyjnych wskazał, że w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne, w tym: opłata manipulacyjna w wysokości 3.328,08 zł (po zaokrągleniu 3.328,10 zł), co stanowi 1 % kwoty egzekwowanej należności, tj. należności głównej w wysokości 294.000,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 38.808,00 zł naliczanymi od dnia 5 maja 2014 r. do dnia powstania obowiązku uiszczenia opłaty, tj. z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, to z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, co w niniejszej sprawie nastąpiło z dniem 18 listopada 2015 r, a także opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, w postaci zajęć rachunków bankowych w C w wysokości 16.640,40 zł, co stanowi 5% kwoty egzekwowanej należności, tj. należności głównej w wysokości 294.000,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 38.808,00 zł naliczonymi na dzień dokonania zajęcia (zajęcie dokonane na podstawie zawiadomienia z 13 listopada 2015 r. doręczone w dniu 18 listopada 2015 r.) oraz w D S.A. w wysokości 16.949,70 zł, co stanowi 5% kwoty egzekwowanej należności, tj. należności głównej w wysokości 294.000,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 44.994,00 zł naliczonymi na dzień dokonania zajęcia (zajęcie dokonane na podstawie zawiadomienia z 16 lutego 2016 r., doręczone w dniu 22 lutego 2016 r.).

Przy ustalaniu wysokości kosztów egzekucyjnych organ wziął nadto pod uwagę treść art. 64 § 4 u.p.e.a. stanowiącego, że opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Tym samym organ przy ustaleniu wysokości kosztów egzekucyjnych uwzględnił jedynie opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w D S.A. dokonane na podstawie zawiadomienia z dnia 16 lutego 2016 r. Nr [...] w wysokości 19.949,70 zł. Stąd też łączne koszty egzekucji powstałe w przedmiotowym postępowaniu wyniosły 20.277,80 zł, tj. 3.328,10 zł (opłata manipulacyjna) + 16.949,70 zł (najwyższa opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego). Opłaty zaokrąglono stosownie do treści art. 27a § 2 w zw. z art. 27a § 3 u.p.e.a. Kwota kosztów egzekucyjnych obciążająca wierzyciela w wysokości 20.277.78 zł została ponadto pomniejszona przez organ o wyegzekwowaną w wyniku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w C S.A. na poczet kosztów egzekucyjnych kwotę w wysokości 432,41 zł i ostatecznie wyniosła 19.845,40 zł.

Dodatkowo zwrócono uwagę, że przedmiotowy tytuł wykonawczy objęty był wprawdzie zajęciami (z dnia 2 listopada 2015 r. w B S.A., z dnia 18 maja 2017 r. w E S.A. i z dnia 8 czerwca 2017 r. w F S.A.), jednakże okazały się one nieskuteczne - banki nie prowadziły rachunku bankowego dla zobowiązanej Spółki, w rezultacie brak był podstawy prawnej do naliczenia opłat egzekucyjnych za te czynności egzekucyjne.

Organ II instancji nie podzielił stanowiska wierzyciela odnośnie braku podstaw do obciążania go kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy w prowadzonej egzekucji administracyjnej nie wyegzekwowano z zajętego rachunku bankowego żadnych kwot. Wskazał, że w sprawie nie było sporu co do braku możliwości dalszego prowadzenia egzekucji. Natomiast wierzyciel, kierując tytuły wykonawcze do organu egzekucyjnego, winien liczyć się z koniecznością poniesienia ciężaru w postaci kosztów egzekucyjnych, gdy nie uda się ich ściągnąć od zobowiązanego. Przepisy ustawy egzekucyjnej nie uzależniają obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi od skuteczności egzekucji. Opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wydatki egzekucyjne są należnościami, które nie pozostają w związku z żadnymi efektami egzekucji, co wynika wprost z art. 64 u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, iż zgodnie z art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych za dokonane czynności egzekucyjne, w tym za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, pobiera opłaty w wysokości odpowiadającej określonemu procentowi kwoty egzekwowanej należności.

Z kolei sposób dokonania czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego należy rozpatrywać na podstawie regulacji zawartych w przepisie art. 80 u.p.e.a., który w § 2 wskazuje, iż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Zatem, co podkreślił organ odwoławczy zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i bez znaczenia dla faktu dokonania czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pozostaje stan zgromadzonych na tym rachunku środków nadających się do zrealizowania w dniu zajęcia. Organ odwoławczy zwrócił ponadto uwagę na szereg czynności podjętych w niniejszej sprawie, poprzedzających zastosowanie środka egzekucyjnego i ukierunkowanych na poszukiwanie majątku podlegającego egzekucji.

Odwołał się do orzecznictwa (wyroki WSA w: Łodzi z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 1069/18, Szczecinie z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 529/18, Lublinie z dnia 13 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 798/18), w którym wskazuje się, że obowiązek poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych nie jest uzależniony od efektów postępowania egzekucyjnego.

Nawiązując do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 41/13 organ wskazał, że skutkiem wydanego wyroku nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W rezultacie, z uwagi na fakt, iż w rzeczonym wyroku nie sprecyzowano rzędu wielkości jakiego miałoby dotyczyć ograniczenie kosztów egzekucyjnych czy też opłaty manipulacyjnej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przyjął, iż do czasu uchwalenia przez ustawodawcę zmian w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie wskazanym przez powyższe orzeczenie, należy stosować zakwestionowane przepisy w kształcie obecnym.

Zdaniem organu odwoławczego zasadnym będzie odniesienie górnej granicy opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej do górnej granicy opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości. Na gruncie wytycznych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, za punkt odniesienia przy szacowaniu kosztów egzekucyjnych uznać należy przepis art. 64 § 1 u.p.e.a. wyszczególniający wysokość stawek za poszczególne czynności egzekucyjne, którego punkt 6 niezakwestionowany przez Trybunał, przewiduje opłatę za zajęcie nieruchomości wynoszącą 8% od dochodzonej należności, maksymalnie 34.200 zł. Zachowując zatem ustawową proporcję, zdaniem organu zasadne jest przyjęcie, że skoro opłata procentowa 8% została ograniczona do kwoty 34.200 zł, wypełnieniem standardów wyroku TK będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia np. za zajęcie rachunku bankowego i innej wierzytelności pieniężnej maksymalna opłata będzie stanowiła 5% czyli 5/8 z kwoty 34.200 zł tj. 21.375 zł., natomiast maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki procentowej będzie wynosiła 1/8 z kwoty 34.200 zł, tj. 4.275 zł.

Odnosząc się do zarzutu wadliwego sposobu obliczenia opłaty manipulacyjnej poprzez ujęcie w podstawie jej obliczenia odsetek za zwłokę z tytułu nieuregulowania należności w terminie płatności, co zdaniem wierzyciela wprowadziła dopiero nowelizacja ustawy egzekucyjnej z dnia 8 września 2016 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że w rozpatrywanym stanie faktycznym przy wyliczaniu opłaty manipulacyjnej kwestię odsetek za zwłokę regulował mający odpowiednie zastosowanie art. 64 § 7 u.p.e.a. stanowiąc, że jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty.

Końcowo organ odwoławczy nie zgodził się z wierzycielem, jakoby organ egzekucyjny mógł zmniejszyć samodzielnie stawki opłat egzekucyjnych i przyjąć stawkę w wysokości 1% nie tylko dla opłaty manipulacyjnej, ale również dla zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Wskazał, iż ustawodawca przy naliczaniu kosztów egzekucyjnych nie pozostawił organom egzekucyjnym żadnej dowolności w tym zakresie. Stawki opłat za czynności egzekucyjne zostały określone w przepisach art. 64 § 1 ustawy egzekucyjnej i organy nie mają prawa ich dowolnie zmieniać.

Strona nie godząc się z tym rozstrzygnięciem wniosła skargę do sądu administracyjnego, w której domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i rozważenia konieczności uchylenia postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu podniosła zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. • art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co - zdaniem strony - oznacza, że organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia wierzytelności, a zatem nie powinien naliczać za te czynności kosztów egzekucyjnych;
2. • art. 138 § 2 K.p.a. poprzez utrzymanie zaskarżonego postanowienia organy I instancji pomimo, iż winien był uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi wierzyciel podnosząc tożsame zarzuty jak w zażaleniu wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do naliczenia i pobrania kosztów egzekucyjnych za dokonane czynności egzekucyjne, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Wystosowanie przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciach, zdaniem wierzyciela nie doprowadziło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. W rezultacie obciążenie wierzyciela kosztami jest niezasadne. W opinii wierzyciela, skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, to nie istniała tym samym wierzytelność wobec banku, a organ egzekucyjny nie mógł dokonać jej zajęcia.

Następnie wierzyciel wskazał na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w zakresie w jakim nie określają one maksymalnej wysokości opłat za dokonane czynności egzekucyjne. Zdaniem wierzyciela, do czasu wejścia w życie nowych unormowań dotyczących opłat egzekucyjnych, konieczne jest zachowanie racjonalnej zależności (proporcjonalności) między wysokością opłat a czynnościami organów.

W dalszej części uzasadnienia wierzyciel podważył prawidłowość sposobu obliczenia opłaty manipulacyjnej. W jego ocenie organ egzekucyjny nie był uprawniony do doliczania odsetek do opłaty manipulacyjnej, gdyż przepis art. 64 § 6 u.p.e.a., normujący takie działanie został wprowadzony dopiero nowelizacją ustawy obowiązującej od dnia 8 września 2016 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2019, poz. 2167) w związku z art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019. poz. 2325 j.t.) – dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nadto, w myśl przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).

Zgodnie z treścią art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Wyjaśnić również należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 12 grudnia 2019 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 19.845,40 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanej A Sp. z o.o., które postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 8 marca 2019r. zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. ze względu na jego bezskuteczność.

W skardze, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, skarżący kwestionuje możliwość obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy przeprowadzone czynności egzekucyjne, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej Spółki, nie pozwalało na skuteczne ich wyegzekwowanie.

Odnosząc się do tego stanowiska Sąd uznaje, że organy, w związku z umorzeniem postępowania przeciwko zobowiązanej spółce miały, co do zasady prawo obciążyć skarżącego powstałymi opłatami: opłatą za zajęcie wierzytelności, jak i opłatą manipulacyjną, które to opłaty składają się na koszty egzekucyjne.

Przystępując do oceny wydanego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności zauważyć należy, że w art. 64c § 1 u.p.e.a została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Koszty te podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny (art. 64c § 2 - 4 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W sprawie taki wyjątek wystąpił i organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, w postaci zajęć wierzytelności.

Stosownie do treści art. 80 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.

W myśl natomiast § 2 tego przepisu, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (art. 80 § 3 u.p.e.a.).

Stosownie z kolei do treści art. 64 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty we wskazanych w przepisie wysokościach.

W art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. określono wysokość opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, a w § 6 art. 64 u.p.e.a. przewidziano opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia ww. opłaty manipulacyjnej powstaje, co do zasady, z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Natomiast zgodnie z art. 64 § 10 zdanie drugie u.p.e.a., jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

Podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie i obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi uwzględnił w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14 oraz skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych.

W przywołanym wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że:

1. 1) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
2. 2) art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
3. 3) art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
4. 4) art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.

Trybunał w uzasadnieniu swojego wyroku wyjaśnił, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Dodać tutaj należy, że wyrok ten zapadł w sprawie, w której doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na uregulowanie należności przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym.

Analizując przywołany wyrok w sprawie o sygn. akt SK 31/14 wskazać należy, że w wyroku tym nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej, czy manipulacyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat.

Podkreślenia również wymaga, że w odniesieniu do charakteru wyroku Trybunału w sprawie o sygn. akt SK 31/14 i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a., wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17. Wskazał on, że "powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten, w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją, nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału".

Mając to na względzie stwierdzić należy, że organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie opierając swoje rozstrzygnięcie na treści przepisów 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., w pełni uwzględnił wskazówki Trybunału Konstytucyjnego, zawarte w omawianym wyroku. Przepisy te wprawdzie uznane zostały za niekonstytucyjne jednakże nie w całości, a w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Organ egzekucyjny zasadnie zatem kierując się wyrokiem Trybunału wyliczył koszty egzekucyjne, przyjmując opisane w postanowieniu zasady ich obliczania. Nie budzi przy tym wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych, jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat.

Trybunał uznał ponadto, że ustawodawca ma znaczną swobodę regulacyjną. Może bowiem ustalić stawki, których wysokość zależy od wysokości egzekwowanej należności, a zatem takie, których wysokość może nie być adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego. Uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji, dlatego też nie zawsze tak określona opłata będzie w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Niemniej jednak, jest to sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Co więcej, z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w wypadku należności o znacznej wartości następuje zachwianie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych z tego tytułu, które stają się niejako "sankcją" pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Trybunał wskazał nadto na konieczność interwencji ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku w sprawie o sygn. akt SK 31/14, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku.

Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w całkowitym oderwaniu od nakładów pracy organu. Jednakże ustalenie kosztów w pełni adekwatnych do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia jego skuteczności w konkretnej egzekucji, często jest niemożliwe do osiągnięcia. Jest to jednak – zdaniem Trybunału - sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Kwestia wysokości opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Wysokość i zasady pobierania opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie funkcjonowania aparatu egzekucyjnego.

W rezultacie, w sprawie należało wyjaśnić, czy koszty ustalone przez organ odwoławczy w oparciu o obowiązujące przepisy prawa nie pozostają w rażącej dysproporcji do rzeczywistych kosztów poniesionych w przeprowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny uznał, że zasadnym będzie odniesienie górnej granicy opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej do górnej granicy opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości, tj.: 8% nie więcej niż 34.200 zł. Jest to jedyna opłata, której maksymalną wysokość określono w art. 64 § 1 u.p.e.a., a ponadto odnosi się ona do najbardziej skomplikowanych i pracochłonnych czynności egzekucyjnych.

Tym samym, w związku z brakiem regulacji ustawowych, opłaty za mniej skomplikowane czynności egzekucyjne, wymagające z reguły mniejszego nakładu pracy, muszą być proporcjonalnie niższe niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawce w kwocie 34.200 zł. Opierając się na tym założeniu, organ przyjął, że maksymalna opłata za zajęcie rachunku bankowego powinna stanowić kwotę 21.375,00 zł (tj. 5% czyli 5/8 z kwoty 34.200 zł), natomiast maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż kwota 4.275,00 zł (tj. 1% czyli 1/8 z kwoty 34.200 zł).

W niniejszej sprawie kwoty naliczonych opłat (opłata manipulacyjna w wysokości 3.328,10 zł i opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 19.949,70 zł) nie przekraczają tak określonych maksymalnych kwot opłaty za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej. Zatem, wbrew zarzutom skargi, określenie tych kwot, dokonane przez organ egzekucyjny, odpowiadają wymogom przedstawionym przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 31/14, a tym samym odpowiadają one prawu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1167/17, wyrok NSA z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 2094/18, wyrok NSA z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 409/19).

W dalej czynionych rozważaniach za nietrafny Sąd uznaje pogląd, że naliczanie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję, podzielając w tym zakresie stanowisko zajęte w tej kwestii m. in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Op 33/18. Stanowisko skarżącego, jakoby przepisy uzależniały możliwość naliczenia opłaty od efektywności przeprowadzonej czynności egzekucyjnej nie znajduje bowiem potwierdzenia w treści obowiązujących przepisów ustawy egzekucyjnej.

Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast § 9 ww. przepisu stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.

Zgodnie zaś z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. W myśl natomiast art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Co istotne, także w dalszych jednostkach redakcyjnych ustawodawca wskazał kiedy określone zajęcie jest skuteczne i skuteczność zajęcia powiązał z doręczeniem zawiadomienia bankowi.

Z analizy powołanych przepisów wynika w szczególności, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu – przepis ten nie uzależnia naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot. Nadto, określenie tak szeroko zakresu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, przez objęcie nim także kwot, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, jeśli zostaną wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (art. 80 § 2 u.p.e.a.), powoduje, że brak środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma żadnego znaczenia dla skuteczności tego zajęcia (wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 481/09, LEX nr 553385; wyroki NSA: z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II FSK 1978/09, LEX nr 785921; z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 962/10, LEX nr 1132032; z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 578/12, LEX nr 1450319).

Tym samym zajęcie rachunku bankowego jest zajęciem nie tylko istniejącej wierzytelności, ale także wierzytelności przyszłej zobowiązanego w stosunku do banku wynikającej z umowy rachunku bankowego. Przyjąć zatem należy, że czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego jest czynnością formalnie skuteczną niezależnie od tego czy zobowiązany posiada w danej chwili środki na rachunku bankowym czy ich nie posiada. Nawet jeżeli przed likwidacją rachunku bankowego nie zostaną wyegzekwowane żadne środki, to takiej czynności egzekucyjnej nie można uznać za niebyłą, czy niewywołującą żadnych skutków, które prawo wiąże z tą czynnością egzekucyjną. W szczególności zajęcie istniejącego rachunku bankowego, niezależnie od tego czy doprowadzi do uzyskania jakichkolwiek kwot jest zastosowaniem środka egzekucyjnego w egzekucji z rachunku bankowego, prowadzącym, do naliczenia opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną.

Sądowi orzekającemu wiadomym jest, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest również stanowisko odmienne, zgodnie z którym w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna, nie zaś sam rachunek bankowy, jako narzędzie oszczędnościowo – rozliczeniowe. Niemniej jednak stoi on na stanowisku, że do zajęcia rachunku bankowego dochodzi również wtedy, gdy na rachunku bankowym nie ma żadnej kwoty w chwili zajęcia. Zajęcie rachunku bankowego, tj. zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, a w praktyce egzekucja z rachunków bankowych sprowadza się do egzekucji wierzytelności wynikającej z umowy rachunku bankowego zawieranej pomiędzy bankiem, a posiadaczem rachunku.

W związku z tym opłaty za czynności egzekucyjne, również opłaty manipulacyjne są należnościami, które nie pozostają w związku z żadnymi efektami podjętych przez organ działań czy też poniesionymi kosztami, co wynika wprost z treści art. 64 u.e.p.a. Pobiera się je w wysokości określonej kwotowo lub procentowo w ustawie - za całość postępowania, bez względu na ilość zastosowanych środków egzekucyjnych. Stanowią one swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych bądź też za dokonanie czynności egzekucyjnych. Dlatego też w ocenie Sądu ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Wskazać też w tym miejscu można, że stawki opłat za czynności egzekucyjne określone zostały w art. 64 § 1 u.p.e.a., zaś organy egzekucyjne, żadnym przepisie tej ustawy, nie zostały upoważnione do zmiany ich wysokości. Ustawodawca obligując organy egzekucyjne do naliczenia kosztów egzekucyjnych nie pozostawił im w tym zakresie jakiejkolwiek dowolności. A zatem nie ma żadnego oparcia w obowiązujących przepisach sugestia strony, że uwzględniając okoliczności, które zaistniały w rozpatrywanej sprawie, organ mógł samodzielnie obniżyć wymiar opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego z 5% do 1%.

Odnosząc się do zarzutu wadliwego sposobu obliczenia opłaty manipulacyjnej, tj. poprzez ujęcie w podstawie jej obliczenia odsetek za zwłokę z tytułu nieuregulowania należności w terminie płatności, Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie naruszenia przepisów ustawy egzekucyjnej. Zdaniem strony wysokość opłaty manipulacyjnej ustalona została z naruszeniem art. 64 § 6 i § 7 u.p.e.a. przez to, że obliczono ją z uwzględnieniem nie tylko kwoty egzekwowanej należności pieniężnej, ale i odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie, co zdaniem wierzyciela możliwe było dopiero po nowelizacji ustawy egzekucyjnej. Z kolei według organu możliwość taką stwarzał art. 64 § 7 powołanej ustawy.

Należy zatem podnieść, że zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 8 września 2016 r., mającym - co jest bezsporne - zastosowanie w sprawie) organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, przy czym opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Jednocześnie art. 64 § 7 u.p.e.a. stanowił, że jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty.

Zdaniem Sądu opłatą egzekucyjną, o której mowa w ww. przepisie, jest każda z opłat wymienionych w art. 64 § 1 u.p.e.a., także opłata manipulacyjna. Nosi ona szczególny charakter, ponieważ jest opłatą egzekucyjną, pobieraną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i jest obliczana stosunkowo. Obowiązek jej uiszczenia powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub w przypadku gdy pierwszą dokonaną czynnością było zajęcie prawa majątkowego - wraz z powstaniem obowiązku uiszczenia opłaty za to zajęcie (art. 64 § 10 u.p.e.a.). Stwierdzić zatem należy, iż treść powołanych regulacji potwierdza, że przed dniem 8 września 2016 r. art. 64 § 7 u.p.e.a. uzasadniał obliczenie opłaty manipulacyjnej z uwzględnieniem odsetek od egzekwowanej należności pieniężnej, przy czym jak prawidłowo wywodzi organ II instancji, dokonana zmiana unormowania zawartego w art. 64 § 6 ww. ustawy doprecyzowała obowiązujące przepisy, zmieniając jedynie moment naliczenia odsetek, a nie samą konieczność uwzględnienia ich w podstawie obliczenia wysokości opłaty manipulacyjnej.

W rezultacie, w ocenie Sadu, organy prawidłowo ustaliły wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi obciążyły wierzyciela i wbrew twierdzeniom skarżącego nie dopuściły się przy tym naruszenia prawa. Sąd nie stwierdził również, aby postępowanie w sprawie zawierało inne naruszenia przepisów procesowych w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy, bądź przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Organ w pełni wyjaśnił okoliczności prawne i faktyczne będące podstawą rozstrzygnięcia oraz dokładnie opisał tok rozumowania przeprowadzony przy ustalaniu spornych kosztów egzekucyjnych.

Z powyższych względów, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.