Uzasadnienie
Skarżący X pismem z dnia [...] listopada 2015 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] stycznia 2016 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał cyt.:"- brak znacznych dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie właściciel dobrze prosperującej firmy, - niemożliwość funkcjonowania w systemie przed wydaniem decyzji starosty kościańskiego zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej, które w przeszłości były pokrywane z dochodu stacji".
Skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, razem z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, posiada również nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz przedmioty o wartości powyżej [...] zł związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dochód żony w 2014 r. wyniósł [...] zł. Skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej.
Skarżący z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł, z tytułu renty inwalidzkiej [...] zł, t.j. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości [...] zł, z działalności gospodarczej do listopada 2015 r. poniósł stratę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...],- zł, przy czym gaz, prąd [...],- zł, woda, kanalizacja [...],- zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...],- zł, telefon [...],- zł, ubezpieczenie na życie [...],- zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...],- zł. Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych oraz oświadczenie o wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń.
Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2016 r. na wezwanie z dnia [...] stycznia 2016 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne:
- - samochód [...], rok prod. [...] r., wartość rynkowa [...] zł,
- - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...],- zł,
- - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...],- zł,
- - ciągnik [...],
- - naczepa cysterna [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł.
Skarżący wskazał, że na dzień [...] grudnia 2015 r. zatrudniał jedną osobę, która od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym oraz jedną na umowę zlecenie.
Skarżący podał, że Spółka Y prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący podał, że nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki Y. Skarżący załączył kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od lipca 2015 r. do grudnia 2015 r., odpis z podatkowej książki przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia 2015 r. do grudnia 2015 r.
Skarżący podał, że małżonka jest osobą niepracującą, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, dochód jej w ubiegłym roku wyniósł [...] zł.
Wnioskodawca podał, że na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2015 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...],- zł, przy czym zasiew [...],- zł, uprawa [...],- zł, środki ochrony roślin [...],- zł, ubezpieczenie [...],- zł, podatki rolny i od nieruchomości [...],- zł. Skarżący podał, że przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2015 r. wyniósł [...],- zł.
Skarżący podał, że posiada nieruchomości:
- - w K.: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez Spółkę Y,
- - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha,
- - nieruchomość przy ul. [...] w 1/5 jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa.
W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy.
Ponadto, jak już wcześniej wskazano, skarżący mimo wezwania nie podał czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości, nie podał również czy posiada urządzenia i pojazdy, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej (np.: kombajn, traktor, ciągnik, inne maszyny rolnicze).
Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył sprzeciw wskazując, iż dochody drastycznie spadły i nie jest w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych w oznaczonej przez Sąd kwocie, a sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd sytuacji – ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Sytuacja uległa pogorszeniu wskutek wypadku, któremu uległ skarżący przebywający obecnie na rencie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.
Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu [...] września 2015 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), które zaczęły obowiązywać od dnia 15 sierpnia 2015 r.
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje się jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przepisów tych wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy (osoba fizyczna) wykaże...". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013, s. 855-856).
Skarżący powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony skarżącej od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym osoba, chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829).
W rozpoznawanej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych.
Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast małżonka nie pracuje, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, w ubiegłym roku uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł netto. Małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Wnioskodawca został wezwany do wyjaśnienia w jakiej wysokości uzyskał przychody z tytułu prowadzenia działalności rolniczej i w jakiej wysokości poniósł koszty tej działalności w 2014 i w 2015 r. Wnioskodawca udzielił jedynie odpowiedzi w zakresie dotyczącym roku 2015 r. Jednakże w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie skarżący składał oświadczenia, z których wynika, że w 2014 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...],- zł, uzyskany przychód z wytworzonych płodów rolnych wyniósł [...],- zł [por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 29.09.2015 r. sygn. akt I SA/Po 1403/15, z dnia 13.10.2015 r. sygn. akt I SA/Po 1273/15].
W przedmiotowej sprawie skarżący oświadczył, że w 2015 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł i uzyskał przychód w wysokości [...],- zł. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawca mimo wezwania nie złożył oświadczenia o posiadanych urządzeniach i pojazdach, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej (np. kombajn, traktor, ciągnik, inne maszyny rolnicze), jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, nie wyjaśnił również, czy takie pojazdy posiada.
Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych przez skarżącego kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w 2014 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2013 r. wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł, w 2014 r. dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z tytułu emerytury – renty oraz innych krajowych świadczeń [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu lipcu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, w sierpniu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, we wrześniu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, w październiku 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, w listopadzie 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, w grudniu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – SUMY 2015 r. wynika, że w styczniu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w lutym 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w marcu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w kwietniu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w maju 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w czerwcu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w lipcu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w sierpniu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, we wrześniu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w październiku 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w listopadzie 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w grudniu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń wynika, że w 2013 r., 2014 r., w okresie od [...] stycznia do [...] grudnia 2015 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą.
Z oświadczenia wynika, że skarżący spłaca ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów, t.j. pożyczkę zaciągniętą w [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. Zauważyć jednak należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż skarżący nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych.
Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...],- zł, natomiast wynagrodzenie netto skarżącego wynosi [...] zł, wnioskodawca otrzymuje również rentę, która po zajęciu komorniczym wynosi [...] zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem wnioskodawca przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej.
Odnośnie podmiotu Y skarżący w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, [...] udziałów Spółki należy do syna (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 05 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 780/13, z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 545/14 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obecnie, jak oświadczył skarżący, nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki Y. Z oświadczeń skarżącego wynika, że Spółka Y prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. W tym miejscu godzi się zauważyć, że wcześniej właścicielem ww. spółki był syn skarżącego.
Zauważyć również należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego Y (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z akt sprawy wynika, że działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., referendarz sądowy wezwał Skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku i określił, jakich konkretnie dokumentów oraz jakich wyjaśnień wymaga dla pełnej oceny zgłoszonego żądania. Skarżący odpowiedział na to wezwanie, ale w sposób wybiórczy.
Skarżący nie przedłożył również stosownej dokumentacji wraz ze sprzeciwem, poprzestając wyłącznie na gołosłownej polemice ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu.
Tymczasem brak wykonania powyższego zobowiązania w całości uniemożliwia ocenę sytuacji majątkowej Skarżącego, a w konsekwencji także i ocenę, czy jest on w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. W takiej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia wniosku w zgłoszonym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 260 § 1-§ 3 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji