Uzasadnienie
Skarżący [...] pismem z dnia [...] listopada 2015 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] stycznia 2016 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał cyt.:"- brak znacznych dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie właściciel dobrze prosperującej firmy, - niemożliwość funkcjonowania w systemie przed wydaniem decyzji starosty kościańskiego zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej, które w przeszłości były pokrywane z dochodu stacji".
Skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, razem z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, posiada również nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz przedmioty o wartości powyżej [...] zł związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dochód żony w 2014 r. wyniósł [...] zł. Skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej.
Skarżący z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł, z tytułu renty inwalidzkiej [...] zł, t.j. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości [...] zł, z działalności gospodarczej do listopada 2015 r. poniósł stratę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...] zł, przy czym gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych oraz oświadczenie o wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń.
Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2016 r. na wezwanie z dnia [...] stycznia 2016 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne:
- - samochód [...] Diesel, rok prod. 1997 r., wartość rynkowa [...] zł,
- - samochód [...], rok prod. 1994, wartość rynkowa [...] zł,
- - samochód [...], rok prod. 2009, wartość rynkowa [...] zł,
- - ciągnik [...],
- - naczepa cysterna [...], rok prod. 1999, wartość rynkowa [...] zł.
Skarżący wskazał, że na dzień [...] grudnia 2015 r. zatrudniał jedną osobę, która od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym oraz jedną na umowę zlecenie.
Skarżący podał, że Spółka X prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący podał, że nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki X. Skarżący załączył kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od lipca 2015 r. do grudnia 2015 r., odpis z podatkowej książki przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia 2015 r. do grudnia 2015 r.
Skarżący podał, że małżonka jest osobą niepracującą, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, dochód jej w ubiegłym roku wyniósł [...] zł.
Wnioskodawca podał, że na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2015 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał, że przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2015 r. wyniósł [...] zł.
Skarżący podał, że posiada nieruchomości:
- - w [...]: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez spółkę X,
- - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha,
- - nieruchomość przy ul. [...] w 1/5 jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa.
W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy.
Ponadto, jak już wcześniej wskazano, skarżący mimo wezwania nie podał czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości, nie podał również czy posiada urządzenia i pojazdy, które są wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej (np.: kombajn, traktor, ciągnik, inne maszyny rolnicze).
Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył sprzeciw wskazując, iż dochody drastycznie spadły i nie jest w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych w oznaczonej przez Sąd kwocie, a sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd sytuacji – ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Sytuacja uległa pogorszeniu wskutek wypadku, któremu uległ skarżący przebywający obecnie na rencie.
Postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, wskazując w uzasadnieniu, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 28 września 2015 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), które zaczęły obowiązywać od dnia 15 sierpnia 2015 r.
W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje się jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przepisów tych wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy (osoba fizyczna) wykaże...". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych.
Z akt sprawy wynika, że działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., referendarz sądowy wezwał Skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku i określił, jakich konkretnie dokumentów oraz jakich wyjaśnień wymaga dla pełnej oceny zgłoszonego żądania. Skarżący odpowiedział na to wezwanie, ale w sposób wybiórczy.
Skarżący nie przedłożył również stosownej dokumentacji wraz ze sprzeciwem, poprzestając wyłącznie na gołosłownej polemice ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu.
Tymczasem brak wykonania powyższego zobowiązania w całości uniemożliwia ocenę sytuacji majątkowej Skarżącego, a w konsekwencji także i ocenę, czy jest on w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. W takiej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia wniosku w zgłoszonym zakresie.
Pismem z dnia [...] marca 2016 r. skarżący [...] wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 lutego 2016 r. (sygn. akt I SA/Po 2315/15).
W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Mając zatem na uwadze treść przytoczonego wyżej przepisu, Sąd w niniejszej sprawie jako sąd drugiej instancji nie może odnieść się merytorycznie do podnoszonych przez skarżącego okoliczności, konsekwencją czego jest odrzucenie zażalenia wniesionego przez skarżącego.