Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm. – dalej: "O.p.") stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania z dnia [...] sierpnia 2018 r. od decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] wydanej wobec [...] w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r. w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2017 r. i ustalenia wysokości tego zobowiązania na kwotę [...]zł.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Burmistrz Ł. zmienił własną decyzję ostateczną z [...] listopada 2017 r. w sprawie ustalenia podatniczce wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2017 r. poprzez ustalenie nowej wysokości zobowiązania na kwotę [...]zł.
Pismem z [...] sierpnia 2018 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu [...] sierpnia 2018 r. podatniczka złożyła odwołanie.
Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 223 § 2 O.p., termin do wniesienia odwołania od decyzji wynosi 14 dni od daty jej doręczenia. O terminie tym odwołująca była pouczona w zaskarżonej decyzji. Decyzja została doręczona podatniczce w dniu [...] sierpnia 2018 r., a zatem termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem [...] sierpnia 2018 r. (piątek). Skoro odwołanie zostało nadane w dniu [...] sierpnia 2018 r. w placówce Poczty Polskiej, nastąpiło to z uchybieniem terminowi.
W skardze z dnia [...] grudnia 2018 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do SKO w P. celem ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że decyzję z dnia [...] sierpnia 2018 r. otrzymała [...] sierpnia 2018 r., a nie w dniu [...] sierpnia 2018 r. W dniu [...] sierpnia 2018 r. skarżąca nie przebywała w [...] i nie mogła odebrać decyzji. Decyzję pozostawiono jej niepełnoletniemu synowi, który przekazał decyzję po powrocie skarżącej w dniu [...] sierpnia 2018 r. Skarżąca wyjaśniła, że otrzymała przesyłkę [...] sierpnia 2018 r. i dlatego termin do wniesienia odwołania upłynął, nie jak twierdzi SKO w dniu [...] sierpnia 2018 r. lecz w dniu [...] sierpnia 2018 r. Odwołanie zostało złożone w dniu [...] sierpnia 2018 r., a więc w terminie.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu kontrolowane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 r., stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Ł. z dnia [...] sierpnia 2018 r. wydanej wobec [...], narusza przepisy procesowe w stopniu mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Zgodnie ze stanowiącym materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia art. 228 O.p., organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania (§ 1 pkt 2), a postanowienia w tym przedmiocie są ostateczne (§ 2). Wyłącznym trybem weryfikacji nieostatecznej decyzji w ramach regulacji zawartych w Ordynacji podatkowej jest postępowanie odwoławcze, które oparte jest w pełni na zasadzie skargowości. Może ono być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej - wniesienia odwołania w terminie określonym w art. 223 O.p. Zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 O.p. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie.
W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy zostały spełnione wymogi dotyczące doręczenia decyzji przewidziane w przepisach ustawy – Ordynacja podatkowa. W świetle art. 145 § 1 O.p. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Doręczenie pism osobom fizycznym, według art. 148 § 1 O.p., winno nastąpić w ich miejscu zamieszkania lub w miejscu pracy. Jest to tzw. doręczenie właściwe, gdyż adresat odbiera korespondencje osobiście. Ustawodawca przewidział ponadto możliwość innych form doręczeń pism, które mają charakter uzupełniający i określane są jako doręczenia zastępcze. Doręczenie zastępcze odnosi taki sam skutek jak doręczenie właściwe. Aby jednak dokonane w ten sposób doręczenie uznane było za skuteczne muszą zostać kumulatywnie spełnione przesłanki z art. 149 O.p.
Ze stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wynika, że przedmiotową decyzję doręczono w trybie art. 149 O.p., zgodnie z którym w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Powyższe przepisy, w sposób nie budzący wątpliwości, określają zastępczy sposób doręczenia korespondencji w przypadku nieobecności adresata. Doręczenie, o którym mowa w art. 149 O.p., wywołuje pożądany skutek, gdy łącznie spełnione są następujące warunki: pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca podejmie się oddania pisma adresatowi, osoby te pokwitują odbiór pisma oraz utrwalony pozostanie fakt podjęcia się oddania pisma adresatowi, zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu zostanie umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.
Osoby podejmujące się oddania pisma, czyli domownik, dozorca lub sąsiad, ażeby doręczenie było skuteczne, powinny być pełnoletnie. Pokwitowanie jest dowodem doręczenia pisma domownikowi, natomiast dowód, że domownik (dozorca lub sąsiad) podjął się oddania pisma adresatowi, stanowi dopiero wówczas, kiedy zawiera odpowiednią informację (zob. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2002 r., I SA 2614/00, LEX nr 137823). Samo stwierdzenie doręczyciela, że doręczył pismo pod wskazanym adresem nie wyjaśnia okoliczności zasadniczej - czy pismo zostało doręczone adresatowi, czy też dorosłemu domownikowi (wyrok z dnia 10 listopada 1996 r., SA/Gd 2571/94, LEX nr 27366). Jeżeli dorosły domownik odebrał decyzję, ale nie oświadczył, czy podejmuje się oddania tego pisma adresatowi, to decyzja nie została doręczona prawidłowo w trybie art. 149 O.p. (zob. wyrok z dnia 17 września 2002 r., I SA/Wr 1117/00, POP 2003, z. 3, poz. 62).
Przyjęcie założenia, że dorosły domownik podejmuje się oddać przesyłkę adresatowi przez sam fakt jej odbioru, nie ma podstaw w świetle brzmienia art. 149 O.p. (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 października 2009 r., I SA/Lu 239/09, LEX nr 573363).
Można przyjąć, że pokwitowanie odbioru pisma uzasadnia przyjęcie domniemania istnienia po stronie kwitującego woli oddania pisma bezpośrednio adresatowi.
Z treści tego przepisu wynika zatem wymóg, aby domownik, sąsiad i dozorca domu były osobami pełnoletnimi. Celem doręczenia jest dotarcie przesyłki do rąk adresata. Przepisy procesowe precyzyjnie regulujące sposób doręczenia mają zapewnić rzeczywiste dotarcie przesyłki do adresata i możliwość ustalenia daty otrzymania przesyłki. Mają także chronić adresata przed wszelkimi nieprawidłowościami i niekorzystnymi skutkami nieotrzymania przesyłki. Niewątpliwie doręczenie pisma domownikowi, który nie jest pełnoletni, jest doręczeniem naruszającym wymogi określone w art. 149 O.p.
Pojęcie domownika zostało wyjaśnione przez Sąd Najwyższy, który w postanowieniu z dnia 13 listopada 1996 r. sygn. III RN 27/96 stwierdził, iż status domowników adresata pisma mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Drugim warunkiem wynikającym z zastosowania trybu art. 149 O.p. jest pełnoletniość. W myśl art. 10 § 1 kodeksu cywilnego pełnoletnim jest ten, kto ukończył lat osiemnaście. Stosownie do art. 112 k.c. zdanie drugie, przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia, który swoją datą odpowiada dniu urodzenia. Jest to również reguła ogólna, a odstępstwo od niej może być przewidziane tylko w ustawie. Doręczający winien zatem sprawdzać, czy odbiorca przesyłki faktycznie ukończył 18 lat i jest tym samym uprawniony do jej odbioru w imieniu adresata.
Uregulowanie z art. 149 O.p. ma na celu zagwarantowanie stronie postępowania podatkowego, że korespondencja kierowana na jej imię i nazwisko dotrze do jej wiadomości. Należy uznać zatem za całkowicie zrozumiałe, że doręczenia pisma stronie może się podjąć wyłącznie osoba pełnoletnia, czyli taka, która nabyła pełnię praw publicznych, a tym samym ponosi całkowitą odpowiedzialność za swoje czyny.
Tak więc w przypadku odebrania korespondencji przez osobę niepełnoletnią, strona postępowania administracyjnego może w celu obrony własnych interesów skutecznie podnieść zarzut wadliwego doręczenia korespondencji w trybie art. 149 O.p. (odpowiednio art. 43 k.p.a.) i obalić domniemanie tzw. doręczenia zastępczego.
W niniejszej sprawie zarzut, iż decyzję organu I instancji doręczono nieletniemu domownikowi został podniesiony przez skarżącą w skardze do Sądu.
Jak wynika z akt administracyjnych odbiór zaskarżonej decyzji potwierdzony został w dniu [...] sierpnia 2018 r. podpisem: "[...]". Gdyby ta okoliczność została potwierdzona, to w konsekwencji należałoby stwierdzić, że w stosunku do skarżącej nie wystąpiło zdarzenie, od którego rozpoczyna swój bieg termin do wniesienia odwołania od decyzji. Wobec treści zarzutu samo przekonanie organu o właściwym doręczeniu nie może stanowić o jego prawidłowości ani tym bardziej rodzić negatywnych skutków dla strony postępowania. Wobec powyższego organ odwoławczy powinien ustalić czy w dniu [...] sierpnia 2018 r. syn skarżącej był pełnoletni w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. W przypadku gdyby powyższa okoliczność została udowodniona organ odwoławczy powinien przyjąć, że skarżąca nie uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, a w konsekwencji - że wniosła odwołanie w okolicznościach, które przytoczyła w oświadczeniu zawartym w skardze.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") orzekł, jak w p. I sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 200 P.p.s.a., jak w p. II sentencji.