Uzasadnienie
RP wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania prowadzonego w zakresie nabycia przez płatnika ulgi w podatku rolnym.
Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych ani na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Wskazał, że popadł w długi bez swojej winy i aktualnie nie ma żadnych dochodów. Oświadczył, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Nie ma również żadnych dochodów. Wyjaśnił, że stara się o zasiłek z pomocy społecznej, sprawa jest w toku.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zauważyć należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a.
Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- 1. złożenie odpisu zeznania podatkowego za [...] złożonego przez skarżącego, jeżeli skarżący złożył zeznanie roczne podatkowe za [...] to należy również przedłożyć odpis tego zeznania,
- 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego,
- 3. podanie czy skarżący uzyskuje jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu pracy dorywczej, sezonowej, umowy zlecenia, umowy o dzieło),
- 4. podanie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji),
- 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefony komórkowe, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) i z jakich środków je ponosi, jeżeli wnioskodawca korzysta z pomocy rodziny to należy podać od kogo tę pomoc otrzymuje i w jakiej wysokości,
- 6. podanie czy skarżący posiada samochód osobowy, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową,
- 7. podanie kto jest właścicielem domu, w którym mieszka skarżący,
- 8. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli skarżący nie jest zarejestrowany to dlaczego.
Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...] ([...]), zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął w dniu [...] ([...]). Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił, a zatem nie wykonał nałożonego na niego obowiązku.
Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że RP nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący nie uzyskuje dochodów, jednakże nie wyjaśnił w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty miesięcznego utrzymania (np. czy korzysta z pomocy rodziny, znajomych, czy uzyskuje jakieś środki pieniężne z tytułu prac dorywczych, sezonowych), nie podał do kogo należy dom, w którym mieszka, nie wskazał, czy posiada samochód osobowy i czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna.
Skarżący nie przedłożył również, pomimo wezwania, odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...], nie wyjaśnił czy takie zeznanie składał oraz czy złożył zeznanie za [...], nie przedłożył także odpisów z wyciągów z rachunku bankowego, lokat bankowych i nie podał czy takie rachunki bankowe, bądź lokaty posiada. Zatem złożone i nieuzupełnione przez niego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić.
Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane.
Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.
Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.