Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] stycznia 2019 r. o nr [...], [...] i [...] wszczął przeciwko A. C. (dalej: "strona" "zobowiązany" "skarżący") postępowanie egzekucyjne. Zobowiązany pismem z dnia [...] marca 2019 r. wniósł zarzuty wskazując, że należności objęte tytułem wykonawczym nr [...] uległy przedawnieniu w dniu 31 grudnia 2018 r., w związku z powyższym podlegają umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm. - dalej "u.p.e.a."). Dodatkowo wskazał, że prowadzenie egzekucji z samochodu, który stanowi majątek wspólny dopuszczalne jest jedynie wtedy, gdy tytuł wykonawczy spełnia wymogi z art. 27c u.p.e.a., a otrzymane tytuły takich wymogów nie spełniają.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] uznał za niezasadne zgłoszone przez stronę zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
Zdaniem organu egzekucyjnego brak było podstaw do umorzenia - z uwagi na przedawnienie obowiązku - postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Organ egzekucyjny wyjaśnił, że wynikające z tego tytułu zobowiązania w podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2013 r. zostały zabezpieczone na pojeździe [...], poprzez dokonanie w dniu [...] grudnia 2018 r. wpisu zastawu w Rejestrze Zastawów Skarbowych. Mimo upływu z dniem 31 grudnia 2018 r. terminu przedawnienia wynikającego z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm. – dalej: "o.p."), mogą być zatem - zgodnie z § 8 powyższego artykułu - egzekwowane z ww. przedmiotu zastawu, który na dzień [...] lutego 2021 r. nadal był aktualny. Organ wyjaśnił, że w wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., który to przepis nie miał zastosowania w niniejszej sprawie.
Z kolei powołane w zarzutach orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt I FSK 1523/17, nie zostało wydane w indywidulanej sprawie strony dotyczącej ww. zaległości podatkowych, a tylko w takiej sytuacji byłoby możliwe odstąpienie na jego podstawie od zastosowania art. 70 § 8 o.p.
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] nie podzielił także zgłoszonego przez stronę zarzutu niespełnienia przez ww. tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27c u.p.e.a. Skonstatował, że objęte nimi zaległości podatkowe obciążają zobowiązanego i mają być egzekwowane z jego majątku, wobec czego omawiane dokumenty należy ocenić jako prawidłowe. Organ egzekucyjny podkreślił, że z danych zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, iż właścicielem samochodu osobowego [...] jest wyłącznie skarżący. Organ I instancji dodał także, że wierzyciel nie znalazł w CEPIK informacji o zakazie sprzedaży i darowania pojazdu na wniosek komornika sądowego ani podstawy prawnej takiego zastrzeżenia.
Pismem z dnia [...] marca 2021 r. skarżący wniósł zażalenie, żądając uchylenia zaskarżonego aktu administracyjnego.
W ocenie strony, rozstrzygnięcie o niezasadności zgłoszonych zarzutów oparto wyłącznie na fakcie, że skarżący nie przedstawił dowodów przemawiających za twierdzeniem, iż samochód stanowi majątek wspólny Państwa C.. Tymczasem ww. pojazd został nabyty w 2004 r. w trakcie trwania małżeństwa i na podstawie art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego objęty jest małżeńską wspólnością majątkową. Wobec powyższego, w ocenie strony, bez znaczenia są wpisy dotyczące własności ruchomości widniejące w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Ponadto skarżący podtrzymał zarzut niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27c u.p.e.a. oraz stanowisko dotyczące niezgodności art. 70 § 8 o.p. z art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, podjęte przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcie znajduje odzwierciedlenie w stanie faktycznym i prawnym sprawy. Organ odwoławczy zauważył, że w wydanym rozstrzygnięciu powołano wyłącznie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., niemniej jednak z treści postanowienia wynika, że organ I instancji odniósł się także do zarzutu naruszenia art. 27c u.p.e.a. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że w dacie wydania przedmiotowego postanowienia, ten ostatni przepis nie funkcjonował już w obiegu prawnym. Z dniem 30 lipca 2020 r. został on bowiem uchylony przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.). W art. 13 ust. 3 ww. ustawy zmieniającej ustawodawca uregulował, że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego, do egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
W myśl natomiast art. 27e § 1 pkt 1 znowelizowanej u.p.e.a., jeżeli zgodnie z odrębnymi przepisami odpowiedzialność zobowiązanego za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje majątek osobisty zobowiązanego i majątek wspólny, podstawą do prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego jest tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego (z wyjątkiem przypadków, gdy egzekucja ma być prowadzona z należącej do małżonków nieruchomości). W tej sytuacji, mimo że w dacie wystawienia przeciwko zobowiązanemu przedmiotowych tytułów wykonawczych o nr [...], [...] i [...] art. 27c u.p.e.a. był przepisem obowiązującym, w chwili obecnej na podstawie przytoczonych powyżej przepisów przejściowych nie ma on w niniejszej sprawie zastosowania. Od 30 lipca 2020 r. podstawą dokonania zajęcia zarówno majątku osobistego skarżącego, jak i wchodzących w skład majątku wspólnego Państwa C. ruchomości i praw majątkowych, są zatem ww. tytuły wykonawcze.
W oparciu o wskazane tytuły wykonawcze nie został zastosowany żaden środek egzekucyjny. Zdaniem organu odwoławczego nie ulega wątpliwości, że w dacie obowiązywania art. 27c u.p.e.a. nie dokonano zajęcia majątku wspólnego małżonków. W konsekwencji nie sposób podzielić zarzutu niespełnienia w ww. tytułach wykonawczych wymogów określonych w powołanym przepisie.
Organ odwoławczy nie podzielił także stanowiska skarżącego w przedmiocie wygaśnięcia obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] W niniejszej sprawie terminy płatności - objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym - zobowiązań w podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2013 r. przypadały odpowiednio w dniach 25 kwietnia 2013 r, 25 lipca 2013 r. i 25 października 2013 r., wobec czego 5-letni termin, o którym mowa w art. 70 § 1 o.p., upłynął wraz z dniem 31 grudnia 2018 r. Przed tą datą, w dniu [...] grudnia 2018 r., celem zabezpieczenia ww. zobowiązań, Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] złożył w [...] Urzędzie Skarbowym w S. wniosek o ustanowienie zastawu skarbowego na należącym do zobowiązanego samochodzie osobowym [...]. Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. poinformował wierzyciela o dokonaniu wpisu zastawu skarbowego w Rejestrze Zastawów Skarbowych. Zatem, z uwagi na treść art. 70 § 8 o.p., są one nadal wymagalne. Przymusowo mogą zostać jednak zaspokojone wyłącznie w drodze egzekucji z ww. pojazdu.
Pismem z dnia [...] maja 2021 r. skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i uchylenie postanowienia organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Skarżący podkreślił, że spór dotyczy wyłącznie zastosowania w niniejszej sprawie art. 70 § 8 o.p. Zdaniem skarżącego art. 70 § 8 jest niezgodny z art. 64 ust.2 Konstytucji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Spór pomiędzy stronami dotyczy tego czy zasadny jest zarzut przedawnienia należności objętych tytułem wykonawczym nr [...]
Należy zaznaczyć, że z dniem 30 lipca 2020 r. weszły w życie przepisy ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019r. poz. 2070). Zgodnie z treścią art.13 ust.1 tej ustawy do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy dotychczasowe. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed dniem 30 lipca 2020 r. W związku z czym zastosowanie mają przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.
Sąd zauważa, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki, które stanowią podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a.
Skarżący jako podstawę zarzutu podał przepis art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Skarżący podniósł, że objęty tytułem wykonawczym nr [...] obowiązek uległ przedawnieniu. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] uznał złożony zarzut przedawnienia za nieuzasadniony. Wskazał przy tym, że wynikające z ww. tytułu zobowiązania zostały zabezpieczone na pojeździe [...], poprzez dokonanie w dniu [...] grudnia 2018 r. wpisu zastawu w Rejestrze Zastawów Skarbowych.
Sąd nie podziela stanowiska organu w kwestii przedawnienia, uznając je za nieprawidłowe.
Na tle sformułowanych zarzutów skargi zasadniczą kwestią sporną było ustalenie, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. SK 40/12 publ. OTK-A 2013/7/97), stwierdzający w pkt 2, że "art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji", ma wpływ na stwierdzenie, że niezgodny z tym przepisem Konstytucji jest także art. 70 § 8 o.p. w brzmieniu obowiązującym w dacie powstania zobowiązań podatkowych, które były przedmiotem zaskarżonego postanowienia.
Rozstrzygając przedstawione wyżej zagadnienie, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w pełni podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, że wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji łączy się z odmową zastosowania w sprawie przepisu ustawy sprzecznej w sposób oczywisty z Konstytucją. Innymi słowy, stosując wynikającą z art. 8 ust. 2 Konstytucji zasadę bezpośredniego stosowania Konstytucji, sąd administracyjny może odmówić zastosowania w sprawie przepisu ustawy będącego podstawą rozstrzygnięcia, gdy przepis ten jest w oczywisty sposób niezgodny z Konstytucją. Zasadniczo sytuacja "oczywistej niekonstytucyjności" zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie..., s. 32). Tego typu założenie występuje również w przypadku gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 266-268).
W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007) wskazano, że " (...) stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem".
Sąd z mocy art. 8 ust. 2 Konstytucji uprawniony jest do stwierdzenia, że skoro niezgodna z Konstytucją była norma zawarta w art. 70 § 6 o.p. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r.), która następnie została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 o.p., to w sposób oczywisty do tego przepisu miały odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. SK 40/12. Co ważne, w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraził jednoznaczny pogląd o braku przymiotu konstytucyjności normy wywodzonej z art. 70 § 8 o.p. co - jak podkreślił - "uzasadnia konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji niniejszego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 o.p. z przyczyn wskazanych wyżej".
Powyższe stanowisko jest przyjmowanie w orzecznictwie sądów administracyjnych, a analizowane zagadnienie konstytucyjności art. 70 § 8 o.p. było już wielokrotnie rozstrzygane przez sądy, także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12, przykładowo: wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., I FSK 918/14, LEX nr 1783286, wyrok WSA w Poznaniu z 05 marca 2014 r., I SA/Po 781/13, LEX nr 1443205, wyroki WSA w Łodzi z 08 stycznia 2014 r., I SA/Łd 1123/13, LEX nr 1417262, oraz z 12 lutego 2014 r., I SA/Łd 200/13, LEX nr 1510213, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 13 lutego 2014 r., I SA/Go 9/14, LEX nr 1524981, wyrok NSA z 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 1764/14; z 16 września 2014 r., sygn. akt I FSK 317/14; z 22 maja 2015 r., sygn. akt II FSK 316/14, 17 września 2015 r., sygn. akt I FSK 949/14; publ. CBOSA). Należy wskazać także na m.in. na wyroki w sprawach o sygn.: II FSK 1242/15, II FSK 562/15, I SA/Gl 1375/16, I SA/Go 437/16, I SA/Sz 945/16 i II FSK 2791/14.
Z treści tych wyroków wynika jednoznacznie, że Trybunał Konstytucyjny wskazał, że choć zakwestionowany przepis od dnia 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 o.p. i że choć przepis ten nie był formalnie przedmiotem orzekania, to w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w powołanym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Zdaniem Trybunału uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 o.p.
WSA we Wrocławiu w swoim wyroku z dnia 01 marca 2016 r., I SA/Wr 1965/15, LEX nr 2014204, wskazał, że: wykładnia art. 70 § 8 o.p. nie może prowadzić do takiego rezultatu, iż w przypadku zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową na podstawie niekonstytucyjnej normy art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., zabezpieczenie to nie wywołuje żadnych skutków prawnych w zakresie biegu terminu przedawnienia, a w sytuacji zobowiązań podatkowych zabezpieczonych taką hipoteką na podstawie obowiązującej od 1 stycznia 2003 r. analogicznej normy prawnej ujętej w ramach art. 70 § 8 o.p. - wywołany jest skutek w postaci nieprzedawniania się tych zobowiązań. (..) Choć stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., nie wyeliminowało formalnie z obrotu prawnego art. 70 § 8 o.p., to jednak w świetle jednoznacznych motywów orzeczenia TK - uzasadnia uznanie przez Sąd art. 70 § 8 o.p. za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Sądy administracyjne konsekwentnie opowiedziały się za koniecznością przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni art. 70 § 8 o.p., stosownie do zaleceń opisanych w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2016 r. V CSK 377/15, LEX nr 2025769, stanął na jednoznacznym stanowisku, że: "Niezgodność z Konstytucją dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Powinnością ustawodawcy jest przepis ten z ustawy usunąć wraz z ogłoszeniem wyroku Trybunału, gdyż w przeciwnym wypadku doszłoby się do karkołomnego wniosku o możliwości dowolnego zmieniania numeracji przepisów w ustawach, np. w razie tworzenia tekstu jednolitego i omijania w ten sposób (nie wykonywania) wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Za zbędną powinno się uznać potrzebę powtórnego rozpatrywania przez Trybunał zgodności, tym razem art. 70 § 8 o.p. z Konstytucją, skoro przepis ten, co do kwestii, z powodu której orzeczona została jego niekonstytucyjność, się nie zmienił.".
W świetle powyższego powoływanie się przez organ egzekucyjny i organ odwoławczy na okoliczność ustanowienia zastawu skarbowego i wywodzenie z niej skutków prawnych przewidzianych w pozbawionym przymiotu konstytucyjności art. 70 § 8 o.p. uznać należy za bezzasadne.
W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy.