Uzasadnienie
Przedmiotem skarg J. C. są decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO lub Kolegium) z dnia:
- 1) [...] lutego 2018 r. nr [...], w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r., (sprawa oznaczona sygn. akt I SA/Rz 394/18),
- 2) [...] lutego 2018 r. nr [...], w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r., (sprawa oznaczona sygn. akt I SA/Rz 395/18), oraz
- 3) [...] marca 2018 r. nr [...], w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2018 r., (sprawa oznaczona sygn. akt I SA/Rz 396/18).
Burmistrz K. decyzjami z dnia:
- 1) [...] grudnia 2017 r. nr [...], ustalił J. C. wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. w kwocie 1 556,00 zł.
- 2) [...] grudnia 2017 r. nr [...], ustalił J. C. wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. w kwocie 1 573,00 zł.
- 3) [...] stycznia 2018 r. nr [...], ustalił J. C. wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2018 r. w kwocie 1 573,00 zł.
Od powyższych decyzji odwołania złożyła J. C., wnosząc o ich uchylenie i zmianę.
SKO decyzjami z dnia [...] lutego 2018 r. oraz decyzją z dnia [...] marca 2018 r., opisanymi na wstępie - utrzymało w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniach Kolegium wskazało, że z zalegającego w aktach sprawy uproszczonego wypisu z rejestru gruntów z dnia 7 lipca 2016 r. wynika, że J. C. jest właścicielem działki nr 1235 i 1237. Odnośnie działki nr ewid. 1239 organ podatkowy I instancji wygenerował dokument zwany "Informacja o działce z dnia 22.06.2017" z którego również wynika, że J. C. jest jej właścicielem. Część działki nr 1235 to inne tereny zabudowane (Bi) - o powierzchni 2671 m2, a pozostała część działki nr 1235 to pastwiska trwałe (PsV) - o powierzchni 334 m2. Działka nr 1237 to inne tereny zabudowane (Bi) - o powierzchni 2269 m2, a działka nr 1239 to również inne tereny zabudowane (Bi) - o powierzchni 1205 m2.
Kolegium zwróciło uwagę, że część działki nr 1235, tj. pastwiska trwałe (PsV) - o powierzchni 0,0334 ha, należało opodatkować podatkiem rolnym, jako właściwym dla tego rodzaju gruntu ujawnionego w ewidencji. Pozostałą natomiast część działki nr 1235 oraz działki 1237 i 1239 tj. inne tereny zabudowane (Bi) - o łącznej powierzchni 6145 m2, należało opodatkować podatkiem od nieruchomości przy zastosowaniu stawki właściwej dla gruntów pozostałych. Tak też uczynił organ I instancji, dlatego też Kolegium uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie organu odwoławczego nie znajduje również uzasadnienia zarzut o tym jakoby ww. działki były w posiadaniu samoistnym innych osób. Przeczy temu nie tylko ewidencja dla tych gruntów ale także rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Ma to o tyle znaczenie, że w księdze wieczystej założonej dla przedmiotowych gruntów w dziale drugim tej księgi, obejmującym wpisy dotyczące własności i użytkowania wieczystego, jako właściciel działek nr 1235, 1237 i 1239 wpisana jest J. C. (treść Księgi Wieczystej nr [...]). Należy zatem domniemywać, iż to ona jest osobą zobowiązaną do regulowania należności podatkowych od spornych gruntów, ponieważ teza, iż znajdują się one w posiadaniu samoistnym innych osób jest sprzeczna z treścią ww. dokumentów urzędowych. Nadto wskazano, iż to podatnik powinien doprowadzić do zgodności zapisów w ewidencji gruntów i budynków z rzeczywistym stanem władanych przez niego nieruchomości, o ile takie różnice zachodzą.
J. C. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargi na opisane na wstępie decyzje SKO z dnia [...] lutego 2018 r. oraz decyzję z dnia [...] marca 2018 r., wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji.
W uzasadnieniach skarżąca podniosła, że zaskarżone decyzje są dla niej krzywdzące. W jej ocenie obciążenie jej tak wysokimi podatkami w przedmiotowych sprawach, w zakresie łącznego zobowiązania pieniężnego odpowiednio za: 2016 r. 2017 r. i 2018 r., jest rażące, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że jest ona na emeryturze, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie wynajmuje swoich nieruchomości. Nadto skarżąca podniosła, że działki, stanowiące jej własność, (od których organ naliczył jej za poszczególne lata podatki od nieruchomości oraz podatki rolne), są w posiadaniu innych osób, które prowadzą na nich działalność gospodarczą, dlatego to te osoby - jako samoistni posiadacze tych nieruchomości, powinni być obciążeni łącznymi zobowiązaniami pieniężnymi.
W odpowiedzi na skargi SKO wniosło o ich oddalenie, z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.
Na rozprawie w dniu 6 września 2018 r. WSA postanowił połączyć do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy oznaczone sygn. akt I SA/Rz 394/18, I SA/Rz 395/18, I SA/Rz 396/18 i prowadzić je pod sygn. akt I SA/Rz 394/18.
Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:
Skargi są uzasadnione i musza skutkować uchyleniem zarówno decyzji zaskarżonych, jak także utrzymanych nimi w mocy decyzji (nakazów płatniczych) organu I instancji. Zaistniałe w sprawie naruszenie prawa procesowego mogące mieć wpływ na wynik sprawy powoduje konieczność ponownego przeprowadzenia całości postępowania.
Organy naruszyły przepisy prawa procesowego, a to art. 122 o.p., nakazującego dokładnego wyjaśnienie stanu faktycznego polegające na niewyjaśnieniu stanu władania opodatkowanymi nieruchomościami, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na organach postępowania podatkowego ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i w tym zakresie organy są zobowiązane z urzędu podejmować wszystkie czynności, jakie są niezbędne, aby temu obowiązkowi sprostać. Niewątpliwie podejmowane czynności dowodowe musza mieć swoje źródło w ustaleniu istotnych dla rozpatrzenia sprawy okolicznościach. Niewątpliwie do tego typu okoliczności należy ustalenie, na kim ciąży obowiązek podatkowy w danym podatku (w tym przypadku podatku od nieruchomości lub rolnym). Osobę podatnika za każdym razem wskazują przepisy prawa o podatkach i opłatach lokalnych, czy też o podatku rolnym.
Nie jest w sprawie kwestionowane, że przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 upol, jak także art. 3 ust.1 pkt 1 ustawy o podatku rolnym jako podatnika wskazują właściciela nieruchomości (gruntu, budynku lub budowli). Stanowią te przepisy, że podatnikami są osoby fizyczne, osoby prawne, lub jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, które są właścicielami.
Osobę właściciela, jak słusznie to ustaliły organy co do zasady wskazują zapisy ewidencji gruntów i budynków prowadzone na podstawie ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Z 2015 r poz. 520 z zm.).
O takim właśnie statusie tych przepisów jednoznacznie przesądza art. 21 ust. 1 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne, który stanowi, że podstawą wymiaru podatku są dane zawarte w tej ewidencji.
Przepis ten stanowiąc regułę korzystania z ewidencji przy wydawaniu decyzji ustalających lub określających wymiar zobowiązania podatkowego w podatkach majątkowych, jak podatek od nieruchomości czy podatek rolny nie jest przy tym przepisem kompletnym i od wprowadzonej w nim zasady występują, również wypracowane przez orzecznictwo sądowe, wyjątki.
Jeżeli jednak żaden z nich nie zaistnieje, to słusznym będzie oparcie się na zapisach tej ewidencji przy wydawaniu decyzji wymiarowej.
W przedmiotowej sprawie organy powołując się na ten przepis i zgromadzone, ustalone orzecznictwo oparły swoje rozstrzygnięcia na danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków, w szczególności odnośnie osoby podatnika przyjmując każdorazowo, że będzie nim J. C., jako właścicielka.
Takie postąpienie nie mogło być jednak uznane za prawidłowe z uwagi na rodzaj zarzutów kierowanych już na etapie postępowania podatkowego przez podatniczkę. Twierdziła ona mianowicie, że nieruchomości opodatkowane na mocy wydanych decyzji, których rzeczywiście jest właścicielką znajdują się w samoistnym posiadaniu osób wymienionych przez nią z imienia i nazwiska w pismach procesowych.
W tym miejscu należy wskazać na unormowania zawarte w wyżej wskazanych przepisach ustaw. Jakkolwiek wskazują one, że podatnikiem co do zasady jest właściciel gruntu lub obiektu budowlanego, to jednak wprowadzają zastrzeżenie (ust. 3 – upol, lub. ust.2 – upr), że jeżeli grunt znajduje się w posiadaniu posiadacza samoistnego, to wówczas obowiązek podatkowy ciąży na tym właśnie posiadaczu.
Ustawy podatkowe w ten sposób wprowadzają regulację na mocy której obowiązek posiadacza samoistnego wyprzedza obowiązek podatkowy właściciela. Jeżeli zatem grunt lub obiekt znajduje się w posiadaniu samoistnym, to wówczas podatnikiem nie jest jego właściciel ale posiadacz samoistny gruntu lub obiektu podlegającego opodatkowaniu.
Posiadanie samoistne jest przy tym stanem faktycznym, polegającym na sprawowaniu władztwa nad nieruchomością w zakresie takim jakie wykonuje właściciel nieruchomości. Ponieważ jest to stan faktyczny, to jego ustalenie będzie wiązało się z koniecznością przeprowadzenia dowodów pozwalających na ustalenie faktycznego wykorzystywania gruntów. Ewidencja gruntów i budynków co do zasady nie będzie organom w tym zakresie pomocna.
Trzeba bowiem w tym miejscu wskazać na zakres danych jakie podlegają wpisaniu do rejestru gruntów i budynków. Kwestie tę, w interesującym sąd zakresie reguluje przepis art. 20 ust. 2 prawa geodezyjnego i kartograficznego. Stanowi on mianowicie, że w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także:
- 1) właścicieli nieruchomości, a w przypadku:
- a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości,
- b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
Przepis ten przewiduje zatem bezwzględne wpisanie do ewidencji właścicieli, jednakże wpisanie posiadacza samoistnego jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy nie można ustalić ich właścicieli. Przewidziano również wpisanie osoby faktycznie władającej nieruchomością, ale dotyczy to gruntów Skarbu Państwa lub samorządowych, a więc w niniejszej sprawie przepis ten nie ma zastosowania.
W przypadku gruntów pozostających we władaniu osób fizycznych posiadacz samoistny gruntu może zostać wpisany do ewidencji tylko w przypadku jej niewyjaśnionego stanu prawnego w zakresie własności nieruchomości. (tak też WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 16.10.2015 sygn. II SA/Gl 260/15, czy WSA w Kielcach z dnia 1 lipca 2013 r. sygn. II SA/ Ke 443/13, czy w końcu WSA w Łodzi z dnia 11 lipca 2012 sygn. akt III SA/Łd 411/12 – wszystkie dostępne w bazie CBOSA).
Ponieważ przedmiotowe grunty posiadają uregulowany stan prawny i nie może budzić wątpliwości (organy tego nie kwestionują), że ich właścicielem jest skarżąca, to należy stwierdzić, że ewidencja gruntów i budynków nie może w żaden sposób przesądzić, czy przedmiotowe grunty i budynki w posiadaniu samoistnym – tak jak to twierdzi skarżąca się znajdują czy też nie. Jakikolwiek zapis dotyczący tej okoliczności, nawet gdyby figurował w ewidencji byłby przy tym niewiążący, gdyż jak wskazano ewidencja tych kwestii nie ujawnia.
Aby zatem ustalić czy grunty i budynki (budowle) pozostają w posiadaniu samoistnym innej osoby niż właściciel organy musza przeprowadzić postępowanie dowodowe, gdyż oparcie ustaleń tylko na ewidencji, która w tym przypadku jest nieprzydatna narusza prawo procesowe w tym zakresie, w którym nakazuje ono dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego.
Nie będzie miał w tym zakresie istotnego znaczenia brak zapisów co do samoistnego posiadania gruntów brak zapisów w księdze wieczystej. Rejestr ten nie zawiera bowiem wiążących organy w tym zakresie danych.
Reasumując powyżej wskazane okoliczności należy stwierdzić, że organy z uwagi na argumentację podniesioną w pismach procesowych musza ustalić czy przedmiot opodatkowania rzeczywiście znajduje się w samoistnym posiadaniu innych niż właścicielka osób. Oczywiście na obecnym etapie postępowania Sąd nie jest w stanie tej kwestii w żaden sposób przesądzić, ponieważ brak jest w tym zakresie jakichkolwiek dowodów. Dopiero ustalenie czy fakty podawane przez skarżącą rzeczywiście wystąpiły będzie można ustalić osobę podatnika. Jeżeli bowiem przedmiot opodatkowania (lub chociaż niektóre z tych gruntów czy obiektów budowlanych) znajduje się w posiadaniu samoistnym innych osób, to te osoby będą podatnikiem z uwagi na brzmienie przepisów art. 3 ust. 3upol czy 3 ust. 2 upr. Jeżeli natomiast taki stan faktyczny na gruncie nie występuje, tzn. skarżąca sama włada nieruchomościami lub znajdują się one tylko w posiadaniu zależnym to wówczas obowiązek podatkowy będzie ciążył na niej.
Ponieważ jednak kwestia pozostawania przedmiotu opodatkowania w posiadaniu samoistnym innych osób nie została w ogóle przez organy wyjaśniona koniecznym stało się uchylenie zaskarżonych decyzji. Uchylone zostać musiały również decyzje organów I instancji bowiem postępowanie dowodowe należy przeprowadzić w całości (argument z art. 233 § 1 o.p.). W interesującym sąd zakresie żadne dowody nie zostały bowiem przeprowadzone.
Jak już wyżej wskazano brak ustalenia tych okoliczności mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy bowiem przyjęcie twierdzeń skarżącej za prawdziwe będzie prowadziło do odmiennego określenia (przynajmniej w części) osoby podatnika.
W ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi wszystkie dowody mające znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego. Przesłucha J. C., osoby wskazywane przez nią jako posiadacze samoistni, zgromadzi wszelką dokumentację dotyczącą władania nieruchomością oraz w razie konieczności przeprowadzi oględziny.
Po dokonaniu ustaleń co do posiadania samoistnego, ustali osobę podatnika i wyda stosowne decyzje.
Podstawą orzeczenia sądu są przepisy art. 145 §1 pkt 1 lit c ppsa.