Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009, nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia C. M. nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres od czerwca do lipca 1999 r. oraz od czerwca 2000 r. do września 2001 r., w kwocie 1576,19 zł oraz odsetek za zwłokę od tych należności, wynoszących na dzień 2 stycznia 2009 r. 2 245 zł.
2. Wnioskiem z dnia 22 grudnia 2008 r., sprecyzowanym pismem z dnia 29 stycznia 2009 r., C. M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - zwanego dalej: ZUS - o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 1999 r. do 2001 r. W uzasadnieniu podał, iż otrzymuje niską emeryturę (1060 zł), nie posiada przy tym żadnych innych dochodów. Wykonywanie działalności gospodarczej zawiesił w 2004 r., ze względu na brak popytu na świadczone przez niego usługi transportowe. Jego aktualne wydatki to: czynsz - 400 zł miesięcznie, leki - 200 zł miesięcznie, co przy uwzględnieniu opłat za energie i gaz pozwala mu jedynie niewielkie kwoty przeznaczać na wyżywienie. Wnioskodawca podkreślił również, że przy ustalaniu emerytury ZUS nie zaliczył mu 12 lat pracy, w związku z zaginięciem dokumentów płacowych z tego okresu.
3. ZUS Odział [...], decyzją [...] marca 2009 r., nr [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz naliczonych od nich odsetek, powołując się na brzmienie art. 28 ust. 2 z dnia 13 października 1998 r. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74, ze zm., zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych), który stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże zgodnie z art. 28 ust. 3a i ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osób, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zgodnie z zasadami określonymi w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365, zwane dalej: rozporządzeniem z 2003 r.). Umorzenie więc wymaga stwierdzenia jednej z wymienionych tam przesłanek.
W przedmiotowej sprawie ZUS ustalił, iż C. M., od marca 2009 r., pobiera emeryturę w wysokości 1350 zł miesięcznie, w związku z tym istnieje możliwość ściągnięcia zaległości na drodze postępowania egzekucyjnego, a także zabezpieczenia wierzytelności ZUS na przysługującym wnioskodawcy spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego.
- 4. Wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozstrzygniętej wyżej opisaną decyzją ZUS, złożył C. M., domagając się umorzenia powstałych zaległości. We wniosku podkreślił, że zawsze terminowo uiszczał wszelkie składki, jednakże w okresie, którego dotyczy decyzja ZUS, nie uregulował tychże składek z powodu problemów finansowych, związanych z spadkiem zapotrzebowania na świadczone przez niego usługi. Stwierdził także, że gdyby wcześniej został poinformowany o zaległościach, od razu by je spłacił, nie dopuszczając tym samym do naliczenia tak wysokich odsetek.
- 5. Prezes ZUS, decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych składek na zdrowotne, wraz z odsetkami. W jego ocenie, mając na uwadze fakt, że C. M. pobiera emeryturę w wysokości 1350 zł, a jego żona T. M. w wysokości 650 zł, na małżonkach nie ciążą zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów ani nie mają oni na utrzymaniu żadnych innych osób, istnieje zatem możliwość skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy powołał się również na brzmienie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wymagającego do umorzenia należności z tytułu składek stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Stwierdził także, że powstałe zaległości względem ZUS nie wynikają z przyczyn niezależnych od płatnika, poza tym, uzasadnienie wniosku o umorzenie zaległości trudną sytuacją na rynku oraz brakiem informacji ze strony Zakładu o zadłużeniu nie daje podstaw do jego pozytywnego załatwienia, a co za tym idzie, umorzenia zaległości. Każdy podmiot prowadzący działalność powinien bowiem zdawać sobie sprawę z tego, że jest odpowiedzialny za prawidłowość składanych dokumentów rozliczeniowych, zapłatę należnych składek oraz liczyć się z ryzykiem, związanym z jej prowadzeniem. Niezależnie od tego, organ stanął na stanowisku, iż niezasadnym byłoby czynienie z instytucji umorzenia powszechnie stosowanego środka prowadzącego, do zwolnienia z zapłaty zaległości składkowych.
- 6. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję Prezesa ZUS wniósł C. M. podnosząc po raz kolejny, iż nie był informowany przez ZUS o zaleganiu z płatnością składek. Poza tym ZUS nigdy wcześniej nie zwrócił się do niego o uregulowanie tych zaległości. Skarżący zwrócił uwagę również na fakt, że gdyby wiedział o zaległościach z płatnością składek to nie dopuściłby do powstania tak dużej kwoty odsetek. Na tej podstawie zwrócił się do Sądu o umorzenie wszystkich składek wraz odsetkami, argumentując, że nie jest w stanie ich uregulować.
- 7. Prezes ZUS, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Organ zaznaczył, iż skarżący miał świadomość występowania zadłużenia i przez cały czas miał także możliwość dobrowolnego regulowania zadłużenia, w dowolnych kwotach, w dowolnych terminach, bez konieczności zawierania umów i przez to wiązania się konkretnymi terminami.
- 8. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 § § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (P.p.s.a.).
Mając na uwadze brzmienie powyższych regulacji, na wstępnie niniejszych rozważań należy zaznaczyć, iż dokonując kontroli aktu lub czynności z zakresu administracji Sąd ocenia je jedynie pod względem legalności, nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego rozstrzygania konkretnych spraw. Jego kompetencja, co do zasady, ogranicza się jedynie do wydawania rozstrzygnięć o charakterze kasatoryjnym, w stosunku do zaskarżonych aktów lub czynności, w sytuacji stwierdzenia uchybień przepisom prawa materialnego, czy też regulacjom proceduralnym.
Przenosząc te rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy jednoznacznie stwierdzić, iż Sąd nie jest tutaj władny do umorzenia zaległości skarżącego, o co wnioskuje on w skardze, z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż kwestia ta, z woli ustawodawcy, pozostaje w zakresie wyłącznej kompetencji organu - ZUS, a także jego Prezesa, w następstwie wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie jest zatem dopuszczalne wkraczanie w zakres tych kompetencji, na etapie postępowania sądowoadministracyjnego.
9. Zasady umarzania zaległych składek na ubezpieczenia społeczne reguluje art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 28 ust. 2 tej ustawy uzależnia możliwość umorzenia składek od stwierdzenia całkowitej ich nieściągalności, definicję której zawarto w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Biorąc pod uwagę poczynione przez organy w trakcie postępowania ustalenia faktyczne, których prawidłowość nie budzi wątpliwości, jak również które nie są sporne pomiędzy stronami, należy stwierdzić, iż w sytuacji skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałby na przyjęcie nieściągalności jego zaległości składkowych.
10. Niezależnie od powyższego, zgodnie z art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jeżeli zaś chodzi o szczegółowe zasady dotyczące umarzania zaległości składkowych na podstawie tego przepisu, to art. 28 ust. 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyła w tym zakresie do rozporządzenia z 2003 r., które w § 3 stanowi, iż ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zarówno w przypadku umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również na podstawie art. 28 ust. 3a i ust. b, w zw. z § 3 rozporządzenia z 2003 r. ustawodawca pozostawił decyzję w przedmiocie ewentualnego umorzenia uznaniu organu. Oznacza to, że spełnienie przesłanek wymienionych w przepisach ustawy nie rodzi po stronie wnioskodawcy roszczenia o umorzenie. ZUS może bowiem nawet w przypadku ich spełnienia, tj. w przypadku stwierdzenia nieściągalności zaległości, czy też ustalenia, że uregulowanie zaległości pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, odmówić umorzenia. Niemniej jednak podjęcie decyzji o umorzeniu wymaga bezwzględnie stwierdzenia zaistnienia tych przesłanek, w przeciwnym bowiem razie, decyzja umarzająca będzie wydana z naruszeniem prawa materialnego.
11. Fakt, że decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości pozostawiona została w gestii organu, działającego w granicach uznania administracyjnego, sprawia, że Sąd nie jest władny w nią ingerować. Nie oznacza to jednak, że zakresie postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległych składek organ korzysta z całkowitej dowolności, szczególnie w kwestii prowadzenia postępowania. Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie toczy bowiem się na podstawie regulacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz kodeksu postępowania administracyjnego, z zapewnieniem wszelkich gwarancji proceduralnych, właściwych dla tego rodzaju postępowań, do kontroli przestrzegania których właściwy jest sąd administracyjny. W sytuacji stwierdzenia uchybień w tym zakresie, mających wpływ na wynik sprawy, a także stwierdzenia naruszeń prawa materialnego Sąd jest nie tylko władny, ale wręcz zobligowany do uchylenia zaskarżonego aktu i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, względnie stwierdzenia jego nieważności. Sąd w niniejszej sprawie nie dopatrzył się jednak naruszeń w tym zakresie, mających wpływ na jej rozstrzygnięcie. Postępowanie bowiem zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a wydane rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione.
12. ZUS stwierdził, iż C. M. nie spełnia warunków do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, z uwagi na jego sytuacje materialną, jak również w związku z tym, iż powstanie zaległości nie zostało spowodowane zdarzeniami o charakterze nadzwyczajnym. Ustalenia te, poczynione na podstawie dokumentów urzędowych oraz innych dowodów przedstawionych przez skarżącego, nie wykraczają poza granice swobodnej oceny dowodów, w związku z tym brak jest dostatecznych podstaw do ich skutecznego zakwestionowania.
Niespełnienie wyżej wymienionych przesłanek przesądza odmowne rozstrzygnięcie wniosku skarżącego, jeszcze przed podjęciem rozstrzygnięcia, w ramach uznania administracyjnego.
13. Odnosząc się zarzutów skargi, odnośnie braku informacji ze strony ZUS o powstałych zaległościach, należy powtórzyć za organem, iż kwestia ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Okoliczność ta nie mieści się bowiem w zakresie przesłanek pozytywnych, których wystąpienie warunkuje korzystne dla skarżącego załatwienie jego wniosku. Podobnie bez znaczenia jest także kwestia wszelkich okoliczności związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, gdyż pozostaje ona poza zakresem przedmiotowej sprawy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.