Uzasadnienie
M.A. i S. A. (dalej: Skarżący/Zobowiązani) poddali kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 21 października 2022 r. nr 1801-IEE.711.102.2022, którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: organ egzekucyjny) z 18 lipca 2022 r. nr 1811-SEE.711.7.2022.1.ORZ o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi przeciwko Zobowiązanym postępowanie egzekucyjne należności pieniężnych. Wójt Gminy [...] (dalej: Wierzyciel) wystawił tytuł wykonawczy o nr [...] z 23 października 2017 r., dotyczący zobowiązania podatkowego w postaci łącznego zobowiązania pieniężnego za okres od 1 stycznia do 31 marca 2017. W piśmie z 3 czerwca 2022 r., sprecyzowanym w piśmie z 21 czerwca 2022 r., Zobowiązani podnieśli zarzut przedawnienia ww. należności. Wierzyciel złożył oświadczenie o braku przeszkód w prowadzeniu egzekucji. Organ egzekucyjny, powołując się na dyspozycję art. 59 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uznał, że nie ma podstaw do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Kwestie przedawnienia zobowiązań podatkowych normuje art. 70 Ordynacji podatkowej. Termin ten wynosi 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Ale bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany przez zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony.
Odnośnie do ww. zobowiązania, którego termin płatności upływał 15 marca 2017 r., zatem termin przedawnienia należało liczyć od 31 grudnia 2017 r., organ podał, że powinno ono przedawnić się 31 grudnia 2023 r. (organ I instancji omyłkowo przyjął datę z roku 2023 r., zamiast 2022 r., na co uwagę zwrócił organ odwoławczy), ale na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w dniu 14 marca 2019 r., zastosowano środki egzekucyjne w postaci zajęcia, należących do Zobowiązanych, prawa użytkowania wieczystego nieruchomości i własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, objętych KW nr [...], o czym powiadomiono zobowiązanego 14 marca 2019 r., przez co doszło do przerwania terminu przedawnienia, a jego ponowny bieg powinien zakończyć się 15 marca 2024 r. Na podstawie zawiadomienia nr [...] z 11 kwietnia 2022 r. zajęto świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, o czym powiadomiono zobowiązanych w dniach 19 kwietnia i 31 maja 2022 r. Doszło przez to do przerwania biegu terminu przedawnienia, a jego ponowny bieg powinien zakończyć się 20 kwietnia 2027 r. Zobowiązanie podatkowe za okres od 1 stycznia do 30 marca 2017 r., objęte tytułem wykonawczym nr [...], nie uległo zatem przedawnieniu. Wierzyciel oświadczył zaś, że decyzja wymiarowa dotycząca zobowiązania podatkowego za rok 2017 jest ostateczna i podlega wykonaniu.
W zażaleniu Zobowiązani wnieśli o zmianę postanowienia na ich korzyść.
Opisanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy, podzielając dokonane ustalenia faktyczne oraz ich ocenę prawną. Podkreślono, że odnośnie do wymienionego tytułu wykonawczego wyjaśniono powody przerwania biegu terminu przedawnienia, wskazano na nowy jego bieg oraz nowy końcowy termin przedawnienia. Nie doszło do upływu terminu przedawnienia. Wprawdzie organ I instancji wskazał błędną datę upływu terminu przedawnienia - 31 grudnia 2023 r., zamiast 31 grudnia 2022 r., ale sama ta okoliczność nie dała podstawy do zmiany oceny. Wobec tego rozstrzygnięcie to zasługiwało na utrzymanie w mocy.
W skardze, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia, zarzucono nienależyte przeanalizowanie zarzutu przedawnienia i wadliwe ustalenia dotyczące tych okoliczności.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Organ podkreślił, że w toku postępowania egzekucyjnego stosowane były środki egzekucyjne, które skutkowały przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Zgromadzone w aktach dowody wskazują, kiedy i jakie czynności podejmowano.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.
Skarżący oczekiwali od organu egzekucyjnego umorzenia prowadzonego przeciwko nim postępowania egzekucyjnego w związku ze sformułowanym zarzutem przedawnienia dochodzonych należności z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za okres od 1 stycznia do 30 marca 2017 r., z terminem zapłaty tego zobowiązania podatkowego przypadającego na 15 marca 2017 r. Organy uznały, że nie ma ku temu podstawy, ponieważ nie wystąpiła podniesiona przez Zobowiązanych okoliczność w postaci przedawnienia zobowiązania podatkowego. Wskutek podejmowanych czynności egzekucyjnych doszło bowiem do przerwania biegu terminu przedawnienia, po czym termin ten biegł na nowo w sposób szczegółowo opisany w zaskarżonych postanowieniach.
Opisany wyżej zakres żądania Zobowiązanych i sposób jego rozparzenia przez organy egzekucyjne determinował zakres sprawowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroli zaskarżonych postanowień. Dotyczy ona zasadniczo przepisu art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070), a więc w stanie prawnym obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. W myśl art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej powoływanej w skrócie "P.p.s.a."), Sąd orzeka w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice sprawy wyznacza przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej, w tym art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. odnoszący się do postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym, na które przysługuje zażalenie.
W kontrolowanej sprawie zaskarżone postanowienia wydano na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070). Zgodnie z ówczesnym brzmieniem tego przepisu, postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, jeżeli obowiązek nie był wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.
Przedawnienie powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego (art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej). Upływ terminu zobowiązania podatkowego oznacza, że zobowiązanie podatkowe, choć nie zostało opłacone, nie może być już przez organy administracji skarbowej dochodzone. Wskutek upływu określonego terminu zobowiązanie wygasa z mocy prawa, bez konieczności wydania lub podjęcia jakiegokolwiek aktu administracyjnego. Niezapłacone zobowiązanie podatkowe wraz z należnościami ubocznymi (odsetkami za zwłokę) przestaje istnieć. Jednak dopóki zobowiązanie podatkowe istnieje, organy administracji skarbowej obowiązane są podejmować działania w celu ich dochodzenia, ponieważ z mocy art. 84 Konstytucji RP każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie (por. także art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz art. 5 i art. 6 Ordynacji podatkowej).
Termin przedawnienia, wynoszący 5 lat, liczony od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej), może jednak ulec zawieszeniu albo przerwaniu. Skutek zawieszenia jest taki, że po ustaniu przyczyny zawieszenia termin przedawnienia biegnie dalej. Natomiast skutek przerwania jest taki, że po zdarzeniu, które go spowodowało, biegnie on na nowo. Jednym ze zdarzeń powodujących przerwanie biegu terminu przedawnienia jest zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony (art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej). Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia z tej przyczyny biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Środki egzekucyjne, o których mowa, zostały wymienione w art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wśród nich znajdują się takie, jakie zastosowano wobec Zobowiązanych.
W przekonaniu Sądu kontrolowane postanowienia nie naruszały prawa procesowego, ani materialnego. Organy poczyniły niezbędne ustalenia faktyczne i należycie uzasadniły podjęte rozstrzygnięcia. Nie stwierdziły podstaw do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, ponieważ zobowiązanie podatkowe, o którym mowa, nie uległo przedawnieniu. Sąd ocenę tę podzielił i uznał za zgodną z prawem. W aktach sprawy zgromadzono tytuł wykonawczy, na podstawie którego Wierzyciel dochodzi należności z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za okres od 1 stycznia do 30 marca 2017 r., dowody jego doręczenia Zobowiązanym, zawiadomienia o dokonanych czynnościach egzekucyjnych z 28 czerwca 2016 r., 5 lipca 2017 r., 12 marca 2019 r., 11 kwietnia 2022 r. (złożone w aktach postępowania egzekucyjnego przy sprawie I SA/Rz 761/22). Żądanie wyrażone w piśmie Zobowiązanego z 25 kwietnia 2022 r., sprecyzowane na wezwanie organu w pismach z 12 maja i 21 czerwca 2022 r., zostało prawidłowo ocenione.
Organ egzekucyjny w piśmie z 5 maja 2022 r., w trybie art. 36 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwrócił się także do Wierzyciela o zajęcie stanowiska w kwestii zarzutu przedawnienia egzekwowanych należności. Stosowanie środków egzekucyjnych w sytuacji, gdy obowiązek o charakterze pieniężnym stał się bezprzedmiotowy, jest bowiem niedopuszczalne (art. 7 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Organ egzekucyjny we własnym zakresie nie jest zaś uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Dlatego wystąpienie takie było w pełni uzasadnione. W odpowiedzi z 16 maja 2022 r. Wierzyciel powiadomił organ egzekucyjny, że objęte ww. tytułem wykonawczym zobowiązanie nie uległo przedawnieniu, ponieważ doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia. Decyzja podatkowa dotycząca ww. okresu jest ostateczna i podlega wykonaniu.
Skoro zatem zostało przez organy ustalone, że termin przedawnienia zobowiązania podatkowego (łącznego zobowiązania pieniężnego za okres od 1 stycznia do 30 marca 2017 r.) dochodzonego na podstawie wymienionego na wstępie tytułu wykonawczego, nie uległ przedawnieniu, ponieważ wskutek podejmowanych czynności egzekucyjnych doszło do przerywania biegu terminu przedawnienia, a po każdym takim przerwaniu termin przedawnienia biegł na nowo, dopuszczalne jest zaś wielokrotne wywołanie skutku przerwana terminu przedawnienia (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 czerwca 2010 r. sygn. P.26/10 orzekający o zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej), to brak było podstaw do uwzględnienia żądania Zobowiązanych do umorzenia postępowania egzekucyjnego z tej przyczyny. Wydane w następstwie rozpatrzenia żądania Zobowiązanych postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionego na wstępie tytułu wykonawczego, okazały się zgodne z prawem.
Z podanych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargi Zobowiązanych, zawarte w jednym wspólnym piśmie procesowym, oddalił jako niezasadne.