Uzasadnienie
R. M. złożyła w dniu 26 kwietnia 2005 r. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Do wniosku dołączyła następnie akt darowizny z 25 października 2005 r. na podstawie którego darowała synowi G. M. udział ½ części nieruchomości rolnej zabudowanej, położnej w P., w skład której wchodziły działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, zaś C. M. (mąż R. M.) darował synowi G. M. nieruchomość rolną niezabudowaną, położoną w P., tj. działkę nr [..] o pow. [...] m2.
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu g. z siedzibą w O. decyzją z dnia 30 listopada 2005 r. nr [...] przyznał R. M. na okres od 25 października 2005 r. do 25 września 2015 r. rentę strukturalną w wysokości [...] zł.
Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 6 stycznia 2009 r. nr [..] stwierdził nieważność ww. decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR dla powiatu g. orzekającej o przyznaniu R. M. renty strukturalnej.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR dla powiatu g. decyzją z dnia 17 lutego 2012 r. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz § 4 ust. 4 w zw. z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił R. M. przyznania renty strukturalnej.
Strona złożyła odwołanie od tej decyzji, wnosząc o jej uchylenie oraz przyznanie renty strukturalnej, lub też o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia 30 marca 2012 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania R. M. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Organ II instancji wskazał, że R. M. była właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [....] ha w udziale ½ razem z siostrą K. A., zaś C. M. był właścicielem działki o pow. [...] ha.
W ocenie organu II instancji Wnioskodawczyni nie spełniła warunku przekazania gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszących co najmniej 1 ha, bowiem warunek ten jest spełniony gdy zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności (§ 4 ust. 4 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia). Zdaniem organu odwoławczego, tylko użytki rolne wymienione powyżej mogą być przedmiotem przekazania następcy w zamian za rentę strukturalną, lecz nie mogą takim przedmiotem być użytki rolne będące współwłasnością w częściach ułamkowych z innymi współwłaścicielami niż małżonek. Na poparcie swojego stanowiska organ przywołał wyrok WSA w Warszawie z 15 września 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 942/10.
R. M. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie renty strukturalnej. Skarżąca stwierdziła bowiem, że spełniła wszystkie przesłanki do uzyskania takiej renty, w tym dysponowała swobodnie udziałem w przekazanej synowi nieruchomości o pow. [...] ha.
Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację, jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 425/12 oddalił skargę jako nieuzasadnioną.
Sąd wskazał, iż wniosek Skarżącej o przyznanie jej renty strukturalnej został złożony w 2005 r. i w związku z tym należało rozważyć przepisy wówczas obowiązujące. Przytaczając szczegółowo przepisy obowiązujące na dzień złożenia wniosku o przyznanie renty Sąd stwierdził, że Skarżąca nie przekazała synowi całości własności gospodarstwa rolnego, gdyż przysługiwał jej udział ½ we własności w gospodarstwie rolnym razem z siostrą, zaś jej małżonek był właścicielem działki o pow. [...] ha, a przekazane gospodarstwo rolne powinno obejmować wszystkie użytki rolne wchodzące w jego skład, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności.
W ocenie Sądu prawidłowo organ uznał, że Skarżąca nie spełniła warunku przekazania gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszących co najmniej 1 ha, bowiem warunek ten jest spełniony gdy zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności (§ 4 ust. 4 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia). Tym samym tylko użytki rolne wymienione powyżej mogą być przedmiotem przekazania następcy w zamian za rentę strukturalną, lecz nie mogą takim przedmiotem być użytki rolne będące współwłasnością w częściach ułamkowych z innymi współwłaścicielami niż małżonek.
Uwzględniając skargę kasacyjną R. M. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 61/14, uchylił ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia, poprzez błędną wykładnię, § 4 ust. 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia jest w pełni uzasadniony.
Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia rentę strukturalną przyznaje się bowiem producentowi będącemu osobą fizyczną (rolnikowi) prowadzącemu na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym, który m.in. zgodnie z § 4 pkt 4 przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni, co najmniej 1 ha oraz zgodnie z § 4 pkt 5 zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Natomiast z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wynika, że warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4, uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1. Równocześnie Sąd wskazał, że § 6 ust. 1 pkt 1 w ogóle nie mówi o użytkach rolnych będących współwłasnością rolnika i innej osoby niż jego małżonek.
NSA wyjaśnił dalej, że zgodnie z treścią § 9 rozporządzenia warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej jest spełniony, jeżeli łączna powierzchnia użytków posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspakajaniu potrzeb własnych uprawnionego i osób pozostających w nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Przekazanie ma doprowadzić do tego, aby rolnik uprawniony do renty nie prowadził już żadnej komercyjnej działalności rolniczej na posiadanych przez siebie (i małżonka) gruntach. Przeszkodą w uzyskaniu renty strukturalnej jest więc posiadanie (współposiadanie wraz z małżonkiem) gruntów rolnych o powierzchni przekraczającej 0,5 ha i prowadzenie na nich działalności rolniczej.
NSA podkreślił, że przy wykładni przepisów omawianego rozporządzenia należy mieć na względzie również cele, dla których realizacji zostały ustanowione. Celem przepisów regulujących renty strukturalne jest doprowadzenie do przekazania gospodarstw rolnych młodszym rolnikom dla poprawy ich rentowności. Renta strukturalna ma zapewnić zaprzestanie prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej przez starszych rolników, przepisy prawa muszą być tak interpretowane, aby zapewniły rzeczywiste odsunięcie starszych rolników od gospodarowania i zastąpienie ich przez następców.
W przepisach unijnych i polskich nie chodzi natomiast o generalne uregulowanie tytułów własności (współwłasności, spadkobrania) wszystkich gruntów rolnych, która to kwestia ma znaczenie tylko drugorzędne i ma przyczyniać się do wyeliminowania nadużyć i prawidłowego ustalenia, czy przekazanie całego gospodarstwa rolnego w którym działalność prowadził rolnik na własny rachunek rzeczywiście nastąpiło.
Odnosząc takie rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy NSA zauważył, iż z akt sprawy wynika, że Skarżąca darowała synowi cały swój udział który stanowił nieruchomość rolną, który to udział otrzymała na podstawie aktu notarialnego, wraz ze swoją siostrą i który to wchodził w skład prowadzonego przez nią i jej męża gospodarstwa rolnego. Skarżąca dokonując darowizny przekazała wszystkie użytki rolne wchodzące w skład jej gospodarstwa rolnego, w związku z tym spełniła warunki stawiane w § 4 ust. 4 i § 6 ust. 1 pkt 1.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo przyjął, iż przekazanie wszystkich użytków rolnych przez Skarżącą, które nie stanowiły współwłasności małżeńskiej majątkowej, nie spełnia wymogu przewidzianego w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd pierwszej instancji przyjął, że spełnienie warunków o jakich mowa w § 4 ust. 1 § 6 ust. 1 pkt 1 ma miejsce tylko wówczas gdy rolnik ubiegający się o rentę strukturalną przekaże wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. Natomiast w ocenie Sądu pierwszej instancji nie mogą być przedmiotem przekazania użytki rolne będące współwłasnością w częściach ułamkowych z innym współwłaścicielem niż małżonek. Takie rozumienie przedstawionych przepisów jest jednak wadliwe.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy uznać, iż przekazane użytki rolne które wchodzą w skład gospodarstwa rolnego, które w całości przekazuje się w zamian za rentę strukturalną, mogą być współwłasnością w częściach ułamkowych z innymi współwłaścicielami niż małżonek jeśli wchodziły w skład gospodarstwa rolnego, które dotychczas prowadzone było przez rolnika starającego się o rentę strukturalną, spełnione muszą być jednak wszystkie pozostałe warunki wynikające z przepisów rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
Z przepisu § 6 ust. 1 pkt 1 wyraźnie wynika, że rolnik ubiegający się o przyznanie renty strukturalnej ma przekazać wszystkie działki rolne wchodzące w skład prowadzonego przez niego i współmałżonka gospodarstwa rolnego.
Skarżąca przekazała wszystkie grunty, które stanowiły jej majątek odrębny.
Sąd pierwszej instancji dokonując wykładni § 6 ust. 1 pkt 1 nie uwzględnił tego, iż współwłasność Skarżącej w przekazywanym gospodarstwie rolnym jest jej majątkiem odrębnym wchodzącym w skład prowadzonego dotychczas gospodarstwa rolnego. W skład prowadzonego gospodarstwa rolnego przez Skarżącą i jej męża wchodziły grunty rolne stanowiące ich majątki odrębne. Natomiast jak wynika z akt sprawy, grunty rolne wchodzące w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego nie były objęte współwłasnością małżeńską. Organ w zaskarżonej decyzji nie wskazał by w skład tego gospodarstwa prowadzonego przez Skarżącą i jej męża również wchodziły działki rolne stanowiące współwłasność małżeńską.
Jak stwierdził NSA, słusznie wskazano również w skardze kasacyjnej, że celem omawianych przepisów jest uzyskanie korzystnych dla całej gospodarki przekształceń strukturalnych w rolnictwie, podniesienia jego efektywności i konkurencyjności, a także zapewnienie ochrony socjalnej rolnikom przekazujących gospodarstwa nowym nabywcom. Przepisy prawa wspólnotowego mają na celu restrukturyzację rolnictwa w państwach członkowskich poprzez wymianę pokoleniową i przejęcie gospodarstw rolnych przez rolników młodszych i lepiej wykształconych a te cele powinny być uwzględnione w procesie wykładni prawa krajowego, jako niesprzecznego co do zasady z prawem wspólnotowym.
Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że konieczność rozpoznania sprawy z uwzględnieniem przedstawionych wyżej wskazań wymaga ponownego rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: p.p.s.a.: "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.".
W związku z tym niezbędne było przytoczenie powyżej obszernych fragmentów uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2014 r., zawierających wykładnię prawa dokonaną w tej sprawie przez ten Sąd.
Wykładnia ta w sposób jednoznaczny wskazuje, że dokonana uprzednio przez organ odwoławczy oraz przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wykładnia przepisów § 4 ust. 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 – także przy uwzględnieniu § 9 - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) jest niewłaściwa. Ta niewłaściwa wykładnia wskazanych przepisów skutkowała odmową przyznania Skarżącej wnioskowanej przez nią renty strukturalnej, co zostało zakwestionowane przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W ponownym rozpoznaniu sprawy administracyjnej organ odwoławczy uwzględni zatem przytoczoną powyżej prawidłową wykładnię przepisów rozporządzenia Rady Ministrów, mając też na względzie wskazanie, że Skarżąca przekazała synowi wszystkie grunty, które stanowiły jej majątek odrębny, wchodzące uprzednio w skład jej gospodarstwa rolnego.
Stwierdzając zatem, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem ww. przepisów prawa materialnego, skargę należało uwzględnić i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku.
O niewykonywaniu zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 wymienionej ustawy, a o kosztach postępowania sądowego na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i § 3 tejże ustawy.