Uzasadnienie
Skarżący B. J. S. i Ł. P. S., reprezentowani przez radcę prawnego, pismem z dnia 25 października 2016 r. złożyli skargę na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., zwracając się jednocześnie o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania, w tym kosztów wpisu od skargi, albowiem skarżący nie są w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny.
Wpis sądowy w niniejszej sprawie, który obciąża solidarnie skarżących, został ustalony w kwocie [...] zł.
Wniosek został uzupełniony poprzez złożenie urzędowych formularzy PPF przez obydwu skarżących.
Ł.S. w urzędowym formularzu PPF wykazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem B.S. i matką U.S. B.S. nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu matki, która otrzymuje emeryturę w wysokości ok. [...] zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych ruchomości, oszczędności, wierzytelności.
Z uwagi na odziedziczony spadek wraz z bratem posiada dług na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych w wysokości ok. [...] zł, który wciąż rośnie i z tego tytułu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę.
W rubryce formularza dotyczącej dochodów, zobowiązań i stałych wydatków, skarżący podał, że otrzymuje dochody z umowy o pracę w kwocie [...] zł oraz łączne dochody rodziny w kwocie [...] zł; wydatki rodziny to czynsz w kwocie [...] zł, energia elektryczna w kwocie [...] zł, gaz w kwocie [...] zł, opłaty za telefon, kablówkę, internet w łącznej kwocie [...] zł.
Do wniosku skarżący dołączył kopię umowy o pracę z dnia [...] r. oraz wezwanie do zapłaty należności głównej w kwocie [...] zł oraz odsetek na dzień 10.03.2016 r. w kwocie [...] zł.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2016 r., reprezentujący skarżącego pełnomocnik nadesłał dodatkowo następujące dokumenty:
- 1. kopię wyciągu z rachunku bankowego B.S. za okres od 01.06.2016 r. do 31.12.2016 r. (saldo księgowe i saldo dostępne w kwocie [...] zł);
- 2. kopię zeznania rocznego za 2015 r. B.S. (przychód ze stosunku pracy [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł);
- 3. kopię wyciągu z rachunku bankowego U.S. – Podsumowanie stanu konta z dnia 14.10.2016 r. (saldo dostępnych środków [...] zł, wpływy na rachunek [...] zł) i z dnia 14.12.2016 r. (saldo dostępnych środków [...] zł, wpływy na rachunek [...] zł);
- 4. kopię rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy PIT-40A za 2015 r. U. S. (przychód z renty w kwocie [...] zł);
- 5. kopię decyzji Prezydenta Miasta S. z [...] r. o uznaniu Ł.S. za osobę bezrobotną i odmowie przyznania zasiłku dla bezrobotnych;
- 6. kopię informacji PIT-11 za 2015 r. Ł.S., w którym wykazano przychód ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje:
W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), zwanej następnie "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 243 p.p.s.a., stronie – na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku – może zostać przyznane prawo pomocy. Obejmuje ono - wedle treści art. 245 § 2 p.p.s.a. - zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika – wówczas jest to prawo pomocy w zakresie całkowitym.
Natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub też tylko ustanowienie adwokata składa się na częściowy wymiar prawa pomocy – art. 245 § 3 p.p.s.a. Celem tej instytucji jest umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym i dostatecznie te okoliczność wykażą. Stosownie bowiem do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., ciężar dowodu odnośnie do okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej strony, a zatem co do przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na ubiegającym się o nie. I tak, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który dotyczy częściowego zakresu prawa pomocy (o co ubiega się strona) winien on wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Tylko, gdy wnioskodawca w sposób jednoznaczny wykaże, że spełnia wymienioną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłankę odstąpienia w jego wypadku od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony, dopuszczalne jest przerzucenie tychże kosztów na ogół społeczeństwa w ramach instytucji prawa pomocy, finansowanej ze środków publicznych.
Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne.
Konstrukcja ww. art. 255 p.p.s.a. zakłada, że w razie podjęcia przez sąd (referendarza sądowego) działań, dążących do uściślenia oświadczeń strony, strona ma obowiązek współpracy z sądem. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony.
Skarżący nie wykazał bowiem, że poniesienie kosztów sądowych czy to w pełnym, czy też w ograniczonym zakresie, samodzielnie, czy też z pomocą najbliższych członków rodziny, spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego i rodziny.
Ze złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe - z bratem i matką, otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł (wg stanu na dzień złożenia wniosku), nie posiada żadnego majątku, brat skarżącego nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu rodziny, która zaspokaja jego podstawowe potrzeby życiowe. Dochody rodziny to kwota [...]zł netto. Ponadto skarżący posiada dług związany z nabytym po ojcu spadkiem w wysokości [...] zł, w związku z którym z jego wynagrodzenia prowadzona jest egzekucja. Wydatki rodziny to opłaty za media (energia elektryczna, woda, gaz, telefon) oraz czynsz.
W ocenie orzekającego dane zawarte w formularzu wniosku PPF były niepełne i niewystarczające do rzeczywistej oceny sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny. Z tego też względu wezwaniem z dnia 15 grudnia 2016 r. skarżący został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne dokumenty i oświadczenia. Wnioskodawca nadesłał w dniu 4 stycznia 2017 r. jedynie część żądanych dokumentów. Wynika z tych dokumentów, że skarżący jest obecnie zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku (od grudnia 2016 r.), w 2015 r. ze stosunku pracy otrzymał dochody w wysokości [...] zł, matka uzyskuje emeryturę w wysokości ok. [...] zł (takie są wpływy na rachunek bankowy, a nie jak podaje strona ok. [...] zł), brat skarżącego nie posiada środków na rachunku bankowym, zaś za 2015 r. uzyskał dochody w kwocie [...] zł.
Analiza wniosku i złożonych dodatkowych informacji nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca nie wyjaśnił w nich wystarczająco i bez żadnych wątpliwości sytuacji majątkowej swojej i rodziny.
Zdaniem referendarza sądowego, skarżący przedstawił tylko takie dane, które mają świadczyć o złej sytuacji finansowej i braku wolnych środków pieniężnych, pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Skarżący zaś powinien wykazać także, że podjął jakiekolwiek działania w celu zgromadzenia środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego.
Wprawdzie skarżący wykazał, że w chwili obecnej jego sytuacja uległa pogorszeniu, gdyż utracił źródło utrzymania, jest teraz bezrobotny, jednakże pozostałe złożone na urzędowym formularzu istotne oświadczenia w tym odnośnie sytuacji brata, stanu posiadania rodziny oraz wydatków nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione.
Przede wszystkim, skarżący nie potwierdził w żaden sposób okoliczności, że brat B. S. obecnie nie pracuje, ani nie wskazał przyczyn tego stanu. Nie nadesłał bowiem, pomimo wezwania, zaświadczenia z urzędu pracy, potwierdzającego, że brat jest bezrobotny i poszukuje pracy, ani też nie złożył żadnych dodatkowych wyjaśnień w tej kwestii. Zauważyć także należy, że z nadesłanego rocznego zeznania podatkowego PIT-37 B. S. wynika, że jeszcze w 2015 r. uzyskiwał on przychody ze stosunku pracy. Tymczasem, brak jest informacji na temat późniejszego rozwiązania umowy o pracę. Z akt sprawy nie wynika nadto, aby brat skarżącego był osobą [...], niezdolną do pracy, nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów uprawdopodobniających taką okoliczność.
Zauważyć również należy, że rodzina nie ponosi zwiększonych wydatków na leczenie czy zakup lekarstw. Zatem złożone oświadczenia o braku zatrudnienia, dochodów B.S. i pozostawaniu na utrzymaniu matki uznać należy za zbyt ogólne i niewiarygodne, aby na ich tylko podstawie stwierdzić, że sytuacja jest tak trudna, że przemawia za uwzględnieniem wniosku.
Ponadto, wątpliwości budzi przedstawiona sytuacja majątkowa rodziny. Strona na urzędowym formularzu PPF oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, zaś z akt sprawy wynika, że wraz z bratem odziedziczyła nieruchomość rolną o pow. [...] ha (w [...] udziału). Skarżący, pomimo wystosowanego wezwania w zakresie udokumentowania powyższego stanu posiadania, nie nadesłał żadnego z wymaganych dokumentów (kopii decyzji w sprawie podatków lokalnych, zaświadczeń organów podatkowych), nie udzielił też żadnych wyjaśnień w tym zakresie. Wobec tego trudno jest też stwierdzić jaki wpływ na sytuację skarżącego i jego rodziny ma fakt zadłużenia związanego z tym majątkiem.
Nie udzielono także żadnej odpowiedzi odnośnie do zajmowanego lokalu mieszkalnego położonego w S., [...], tj. kto jest jego właścicielem, jaka jest jego powierzchnia użytkowa oraz wartość, a także nie udokumentowano kosztów jego utrzymania.
W aktach sprawy brak jest także jakichkolwiek danych odnośnie stanu posiadania matki skarżącego, gdyż w tym zakresie skarżący również nie wykonał wezwania do nadesłania stosownych dokumentów, określonych w piśmie z dnia 15 grudnia 2016 r.
Kolejnym mankamentem dowodowym wniosku jest nieprzedłożenie pełnych wyciągów z rachunków bankowych U.S., tj. za okres ostatnich sześciu miesięcy, ani też żadnych wyciągów z rachunków bakowych skarżącego, co uniemożliwia ocenę obrotów na tych rachunkach, jak też zweryfikowanie oświadczenia w zakresie nieposiadania oszczędności. Zauważyć także należało, że skarżący, nie odniósł się w ogóle do żądania przedstawienia wyciągów ze swoich rachunków osobistych, lokat, nie wiadomo zatem nawet, czy takowe posiada.
Stwierdzić należy, że uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było kluczowe dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny. Samo oświadczenie wnioskodawcy, że prowadzący wspólne gospodarstwo domowe, brat nie uzyskuje dochodów, rodzina nie posiada majątku, ani oszczędności nie jest pełnym wyjaśnieniem sytuacji materialnej rodziny i nie może stanowić przesłanki do przyznania prawa pomocy.
Podkreślić należy, że w sytuacji gdy strona wnosi o przyznanie prawa pomocy powinna na podstawie obiektywnych danych wykazać zasadność tego wniosku. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Przypomnieć należy, że w sprawach o przyznanie prawa pomocy sąd/referendarz nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy danej uniemożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego, nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r.sygn. akt IFZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10). Przyznanie prawa pomocy jest zatem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy i jego najbliższej rodziny, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o pełne i udokumentowane dane dotyczące wysokości dochodów oraz ich stanu posiadania.
Reasumując, stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, iż zachodzą okoliczności do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił swoją sytuację materialną w sposób niekompletny, a ponadto nie starał się w jakikolwiek sposób uprawdopodobnić przytaczanych przez siebie istotnych okoliczności, dotyczących dochodów, wydatków i stanu posiadania rodziny. Przedstawione dane w formularzu oraz nadesłane wybiórczo dokumenty nie dają pełnego obrazu sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych skarżącego.
W takiej sytuacji, brak było zatem podstaw, aby przyjąć, że skarżący zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy – jak wyżej wskazano - jest właśnie taką formą dotowania.
Z powyższych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.