Uzasadnienie
B. B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S., działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę z dnia 15 stycznia 2020 r. na decyzję Z. W. Z. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a utrzymującą w mocy decyzję Z. W. Z. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] o odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych w wysokości [...] zł.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Skarżąca zawarła 26 lutego 2018 r. z W. Z., reprezentowanym przez Z. W. Z. umowę o dofinansowanie na realizację projektu pn. "Wdrożenie innowacyjnej technologii produkcji piwa przez B. B.", Oś priorytetowa nr [...] "Gospodarka, Innowacje, Nowoczesne Technologie", Działanie 1.5 "Inwestycje przedsiębiorstw wspierające rozwój regionalnych specjalizacji oraz inteligentnych specjalizacji". Jako termin realizacji projektu wskazano okres od 19 marca 2018 r. do 30 września 2018 r., zaś 4 maja 2018 r. - na podstawie wniosku o płatność - wypłacono skarżącej zaliczkę w wysokości [...] zł, a 11 lipca 2018 r. wypłacono refundację w wysokości [...] zł. Pismem z dnia 24 września 2018 r. skarżąca złożyła do organu wniosek o przedłużenie terminu realizacji projektu do 31 lipca 2019 r., gdyż bank odmówił skarżącej udzielenia kredytu inwestycyjnego, pomimo udzielonej wcześniej i przedłożonej do wniosku o dofinansowanie promesy.
Uchwałą z dnia 30 listopada 2018 r. organ nie wyraził zgody na wydłużenie terminu zakończenia realizacji projektu do dnia 31 lipca 2019 r., tj. poza maksymalny termin realizacji projektów określonych w regulaminie konkursu, a przewidziany na 31 października 2018 r. W tej sytuacji, organ, pismem z dnia 13 grudnia 2018 r., wezwał skarżącą do zwrotu zarówno zaliczki, jak i refundacji, w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Skarżąca 25 stycznia 2019 r. dokonała wpłaty w wysokości [...] zł. Wpłata została rozdysponowana przez organ odpowiednio na należność główną oraz na odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonych od dnia przekazania środków, tj. od dnia 4 maja 2018 r. do dnia częściowego zwrotu środków, tj. do 25 stycznia 2019 r. W związku z faktem, że skarżąca nie dokonała zwrotu całości środków w wyznaczonym 14-dniowym terminie, 1 lutego 2019 r. organ wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu otrzymanych w ramach umowy środków.
Następnie, 1 marca 2019 r. skarżąca dokonała kolejnego zwrotu środków w wysokości [...] zł. Z uwagi na fakt, że skarżąca zwróciła w całości kwotę wraz z wymaganymi odsetkami, postępowanie w przedmiocie zwrotu środków stało się bezprzedmiotowe, dlatego decyzją z dnia [...] marca 2019 r. organ umorzył postępowanie w całości.
Następnie, pismem z dnia 25 kwietnia 2019 r. skarżąca zwróciła się do organu z wnioskiem o umorzenie odsetek w wysokości [...] zł, naliczonych od zwróconej części dofinansowania, otrzymanego w ramach umowy na realizację projektu. We wniosku skarżąca - powołując się na przepisy art. 67 a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.); dalej: "O.p." w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 869 ze zm.); dalej: "u.f.p." - stwierdziła, że w sprawie występuje ważny interes podatnika uzasadniający umorzenie odsetek.
Decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] organ odmówił umorzenia odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przesłanki zawarte w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. są brane pod uwagę w sytuacji umorzenia całości należności. Natomiast, w sprawie zastosowanie znajduje art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p., który dotyczy umorzenia części należności. W tej sytuacji, obowiązkiem organu jest zbadanie przesłanek pod kątem uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych, w tym w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanego. W wyniku zaś przeprowadzonego postępowania organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadnione względami społecznymi lub gospodarczymi, mogące przemawiać za zastosowaniem wskazanej ulgi, które szczegółowo je uzasadnił.
Pismem z dnia 8 października 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. organ, po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, utrzymał w całości decyzję z dnia [...] września 2019 r. Organ ponownie stwierdził, że wniosku o umorzenie odsetek nie można traktować jako wniosku o umorzenie całości należności, gdyż odsetki mają charakter akcesoryjny względem należności głównej, tym samym kwotę należności głównej wraz z odsetkami należy rozpatrywać łącznie. W wyniku ponownej analizy akt sprawy organ doszedł do tego samego przekonania, jak w decyzji z dnia [...] września 2019 r., iż w sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia, że w sprawie zaistniały przesłanki przemawiające za przyznaniem stronie wnioskowanej ulgi.
Strona, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę z dnia 15 stycznia 2020 r. na ww. decyzję organu, zarzucając:
- 1. obrazę art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkującego przyjęciem, iż w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadnione względami gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi skarżącego określone w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. z uwagi na konieczność zwrotu dofinansowania wraz z należnymi odsetkami w sytuacji, gdy:
- - organ dostrzegł, że skarżąca odnotowała straty, czego skutkiem jest m.in. brak zgromadzonych środków finansowych na jej funduszu własnym;
- - organ dostrzegł znaczący spadek sumy bilansowej z wysokości [...] zł na 31 grudnia 2018 r. do wysokości [...] zł na 30 kwietnia 2019 r.;
- - organ zauważył, iż do 30 kwietnia 2019 r. nastąpił drastyczny spadek wartości środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych z wysokości [...] złotych w 2017 r. do poziomu [...] złotych na 30 kwietnia 2019 r.;
- - zwrot dofinansowania skutkował znacznym obniżeniem środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych, a wnioskowana ulga stanowi wartość [...] sumy bilansowej na 31 grudnia 2018 r., a zatem wystąpiły przesłanki do udzielenia ulgi w postaci umorzenia odsetek;
- 2. obrazę art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkującego przyjęciem, iż w sprawie nie stanowi uzasadnionej względami gospodarczymi przesłanki art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. odmowa udzielenia przez bank kredytu na współfinansowanie prowadzonej inwestycji jako mieszczącej się w ramach szeroko pojętego ryzyka gospodarczego podejmowanego przez przedsiębiorcę, a także okoliczność ta nie jest okolicznością nadzwyczajną, w sytuacji, gdy w sprawie organ stwierdził, że była to sytuacja niezależna do skarżącej, a ponadto skarżąca złożyła stosowne dokumenty, a także uzyskała od banku promesę na kredyt mający współfinansować prowadzoną inwestycję;
- 3. obrazę art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkującego przyjęciem, iż w sprawie nie stanowi uzasadnionej względami gospodarczymi przesłanki art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. z uwagi na brak zatrudnienia pracowników, trudno ocenić, czy i w jakim stopniu inwestycja wpłynie na społeczność i samą konkurencyjność wobec innych przedsiębiorców działających w regionie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach swej kognicji, sąd administracyjny bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa.
Natomiast, zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a., sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wola ustawodawcy wyrażona w tym ostatnim przepisie przesądziła o treści wyroku, bowiem przepis art. 134 § 2 p.p.s.a. reguluje tzw. zakaz reformationis in peius, który oznacza, że orzeczenie wydane na skutek rozpoznania środka zaskarżenia nie może być dla strony skarżącej mniej korzystne, niż orzeczenie zaskarżone (z wyjątkiem stwierdzenia naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności).
Mając na uwadze przywołaną regulację prawną, sąd wskazuje, że nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, stwierdza natomiast, że narusza ona przepis art. 105 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie. Zgodnie z tym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, odpowiednio w całości lub w części, który to przepis znajduje odpowiednie zastosowanie w tej sprawie na mocy art. 67 ust. 1 u.f.p.., stanowiącego, że do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy k.p.a. i odpowiednio przepisy działu III O.p. Według sądu, organ powinien był umorzyć postępowanie w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z dnia 25 kwietnia 2019 r., jako bezprzedmiotowe, bowiem skarżąca przed wystąpieniem z tym wnioskiem w całości uregulowała należność w postaci powstałych odsetek w wysokości [...] zł od zwróconej części dofinansowania otrzymanego w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu pn. "Wdrożenie innowacyjnej technologii produkcji piwa przez B. B.".
W momencie bowiem wystąpienia z wnioskiem o umorzenie odsetek należność nie istniała, a zgodnie z przepisami regulującymi umarzanie należności pieniężnych, określonymi w przepisach art. 55-67 u.f.p., instytucję te stosuje się do należności, czyli "zobowiązań" należnych. "Zobowiązania" skarżącej z tytułu odsetek nie były należne w momencie składania wniosku o ich umorzenie, gdyż skarżąca do 1 marca 2019 r. w całości dokonała zwrotu na rzecz organu otrzymanych środków wraz z odsetkami.
Jednakże, uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie przez sąd byłoby oczywistym działaniem na niekorzyść skarżącej, bowiem organ w sprawie dokonał merytorycznej oceny wniosku skarżącej, czyli jego rozstrzygnięcie obejmuje szerszy przedmiot postępowania, niż tylko ocenę istnienia przedmiotu postępowania (bezprzedmiotowości postępowania), czemu sprzeciwia się przywołana norma art. 134 § 2 p.p.s.a. (zakaz reformationis in peius), dlatego też rozpoznając sprawę, zgodnie z przywołanymi regulacjami, sąd zobowiązany jest dokonać kontroli zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 60 pkt 6 u.f.p., do środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym należą należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności. Na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. należności te właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.
Nadto, w przepisie art. 61 u.f.p. określono organy właściwe do wydawania decyzji w odniesieniu do niepodatkowych należności budżetowych. W art. 61 ust. 3 pkt 2 i pkt 2a u.f.p., jako właściwy organ odwoławczy, wymieniono - m.in. w odniesieniu do należności, o których mowa w art. 60, od decyzji wydanej przez operatora programu, instytucję pośredniczącą, instytucję wdrażającą lub instytucję, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, będących jednostkami sektora finansów publicznych - organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej w rozumieniu ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. W przypadku regionalnego programu operacyjnego, instytucją zarządzająca jest W. Z. reprezentowane przez zarząd województwa (art. 9 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.). Zatem, w sprawie zaskarżoną decyzję wydał właściwy organ, tj. Z. W. Z..
Z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. wynika, że w sprawie o umorzenie części należności, a takimi sąd odsetki od należności, organ winien ocenić, czy w sprawie zachodzi przypadek uzasadniony względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. W przypadku stwierdzenia, że taka sytuacja nie występuje, organ nie ma możliwości udzielenia stronie wnioskowanej ulgi. W przypadku natomiast stwierdzenia występowania pozytywnych przesłanek do udzielenia ulgi organ "może" taką ulgę zastosować, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji.
Według składu orzekającego w sprawie, organ prawidłowo zinterpretował terminy "uzasadnione względy społeczne" lub "gospodarcze", wskazując, że są to sytuacje, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności wnioskodawca nie jest w stanie uregulować należności, których nie można jednak utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika. O ich istnieniu decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Nie każde trudności finansowe mogą bowiem uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem istotnego interesu wnioskodawcy.
Nadto, co do kryterium "możliwości płatniczych wnioskodawcy", organ przeanalizował przedłożony przez skarżącą rachunek zysków i strat oraz bilans za lata 2017-2019, istniejące zobowiązania skarżącej, zaświadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. oraz oświadczenia zarządu spółki i prawidłowo doszedł do wniosku, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadnione względami gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi skarżącej, bowiem kondycja finansowa skarżącej nie jest na tyle zła, aby uzasadniała udzielenie wnioskowanej ulgi. Prawidłowa jest także ocena organu, że zaistnienie okoliczności odmowy finansowania przez bank projektu, jako mieszczącej się w ramach szeroko pojętego ryzyka gospodarczego podejmowanego przez przedsiębiorcę, nie jest okolicznością nadzwyczajną, tym bardziej, że udzielenie przez bank promesy na kredyt mający współfinansować inwestycję, powinien być traktowany jako szeroko rozumiane ryzyko gospodarcze, które nie może obciążać Skarbu Państwa. Zatem, "uzasadnione względy gospodarcze" nie przemawiały za udzieleniem skarżącej wnioskowanej ulgi.
Także kryterium wystąpienia "uzasadnionych względów społecznych" zostało w sprawie prawidłowo ocenione przez organ, bowiem argumentacja skarżącej, że mająca powstać inwestycja jaką jest stworzenie browaru rzemieślniczego jest cenna społecznie, nie jest wystarczająca do uznania, że ulga powinna być zastosowana, skoro projektowana inwestycja skarżącej nadal pozostaje w sferze planów, niemożliwe więc jest dokonanie aktualnej oceny czy i w jakim stopniu inwestycja wpłynie na społeczność. Skarżąca także nie wykazała, że nieudzielenie ulgi doprowadzi do skutków niepożądanych z punktu widzenia społecznego, np. w związku z koniecznością wypłacania na rzecz skarżącej lub osób trzecich przez państwo świadczeń socjalnych.
W ocenie sądu, organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, poprawnie ustalił stan faktyczny sprawy i nie przekroczył granicy swobodnej oceny dowodów. Wydana decyzja nie nosi zatem znamion dowolności, a sama okoliczność, że nie spełniono żądania skarżącej nie oznacza, że doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Po ustaleniu, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadnionych względów gospodarczych lub społecznych, organ prawidłowo wyjaśnił powody, które w jego ocenie nie uzasadniały przyznania ulgi w postaci umorzenia odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych.
Wobec tego, że w sprawie organ nie naruszył powołanych w skardze przepisów postępowania, a sąd nie stwierdził naruszeń innych przepisów prawa, to skargę jako nieuzasadniona należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.