Uzasadnienie
B. Spółka z o.o. z siedzibą w [...], pismem z dnia 6 lutego 2014 r., złożyła skargę na wyżej opisaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, zwracając się jednocześnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty od skargi.
W dniu 1 kwietnia 2014 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Spółka uzupełniła wniosek składając urzędowy formularz PPPr, na którym zaznaczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych.
W formularzu Spółka podała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami, handlu hurtowego i detalicznego artykułami przemysłowymi, świadczenia usług motoryzacyjnych w zakresie mechaniki samochodowej.
Spółka wskazała, że nie posiada żadnych środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych. W chwili obecnej jest obciążona spłatą zobowiązań. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł. Spółka nie podała wartości środków trwałych i wartości zysku lub strat za ostatni rok obrotowy ani też informacji dotyczącej rachunków bankowych i ich stanu na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku.
Z uwagi na fakt, że zawarte w opisanym powyżej wniosku oświadczenia Spółki okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, pismem z dnia 4 kwietnia 2014 r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów. Zobowiązanie to obejmowało: kopie rocznego zeznania podatkowego Spółki za 2012 r. i 2013 r. wraz z potwierdzeniami ich złożenia w urzędzie skarbowym, bilans oraz rachunek zysków i strat skarżącej Spółki za ostatni rok obrotowy, wyciąg z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów (inwentarz), ewidencję stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej (stan środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa), kopie składanych deklaracji rozliczających podatek VAT oraz podatek akcyzowy za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe albo zaświadczenia właściwych organów podatkowych potwierdzających nieskładanie takich deklaracji, zestawienia należności i zobowiązań Spółki na dzień 3 kwietnia 2014 r., wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych Spółki z ich stanem za okres od 3 lutego 2014 r. do 3 kwietnia 2014 r. albo dokumenty potwierdzające ich zajęcie, czy likwidację w ww. okresie.
Wykonując powyższe wezwanie, Spółka nadesłała:
- 1) kopie CIT-8 za 2013 r., z którego wynika, że uzyskała przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł;
- 2) rachunek zysków i strat za 2013 r.
Skarżąca w zakreślonym 10-dniowym terminie, tj. do dnia 19 kwietnia 2014 r., ani później, nie przedłożyła pozostałych dokumentów określonych w wezwaniu z dnia 4 kwietnia 2014 r., nie ustosunkowała się także w żaden sposób do tego wezwania ani też nie złożyła wniosku o przedłużenie terminu na wykonanie zobowiązania.
Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje:
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.", osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504, za postanowieniem NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11).
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazać także należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).
Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777).
Co więcej, z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 P.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, LEX nr 784373).
Zdaniem referendarza sądowego, Spółka we wniosku podała niekompletne dane dotyczące jej sytuacji finansowej. Brakowało bowiem informacji o wartości jej majątku, jak też o jej rachunkach bankowych. We wniosku wskazano jedynie ogólnie na brak środków pieniężnych i na problemy z niespłaconymi zobowiązaniami pieniężnymi. Ujawniono jedynie wielkość kapitału zakładowego wynoszącego [...] zł. W tym miejscu wspomnieć wymaga, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym (np. z tytułu spłaty kontrahentów), które akcentuje Spółka, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe.
Na podstawie ujawnionych danych nie było możliwe dokonanie ustaleń faktycznych i oceny co do zdolności skarżącej do poniesienia kosztów sądowych, dlatego Spółka została wezwana w trybie art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o wskazane dokumenty.
Skarżąca Spółka wykonała wezwanie z dnia 4 kwietnia 2014 r. w sposób wybiórczy, nadsyłając tylko część materiału dowodowego niezbędnego dla pełnej oceny jej najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej. Materiał ten obejmuje tylko zeznanie podatkowe skarżącej za ubiegły rok oraz rachunek zysków i strat. Spółka nie nadesłała zaś ani wyciągów z księgi rachunkowej, w tym raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące ani wyciągów z rachunków bankowych. Szczególnie brak tych dwóch dowodów nie może pozostawać bez wpływu na wynik postępowania w przedmiocie prawa pomocy, skoro miały one dostarczyć informacji na temat transakcji gotówkowych i bezgotówkowych podejmowanych przez Spółkę w tym czasie oraz stanu jej kasy. Zwrócić należy uwagę, że skarżąca nie podała w formularzu PPPr żadnych informacji o posiadanych przez siebie rachunkach bankowych obrazujących operacje dokonywane w tym okresie za ich pośrednictwem.
Taki stan rzeczy wyklucza analizę jakichkolwiek płatności realizowanych przez Spółkę w ostatnim czasie, a tym samym weryfikację jej twierdzenia, że nie posiada środków na sfinansowanie kosztów sądowych. Spółka nie przedłożyła też ani ewidencji ani kopii deklaracji składanych w rozliczeniu podatku VAT, nie jest wiadome, jakie osiąga obroty ze swojej działalności. W końcu, nie została ujawniona wartość majątku Spółki, brak jest też danych o wysokości należności i zobowiązań, nie przedstawiono bowiem bilansu za ostatni rok obrotowy ani ich stanu na dzień 3 kwietnia 2014 r.
Niezrozumiałe jest uchylanie się przez skarżącą od przedłożenia pozostałych dokumentów źródłowych. Należy podkreślić, że informacje, do podania których wezwano skarżącą stanowią elementarne dane niezbędne do zobrazowania jej sytuacji finansowej.
Zauważyć trzeba, że termin na wykonanie zobowiązania upływał 19 kwietnia 2014 r. Wnioskodawczyni miała wystarczająco długi czas, w którym mogła zgromadzić i przesłać wymagane dane i dokumenty lub w jakikolwiek sposób ustosunkować się do wezwania, zaś jeśli uważała, że wyznaczony 10-dniowy termin jest zbyt krótki, mogła zwrócić się o jego przedłużenie. Skarżąca tymczasem nie wywiązała się w całości z obowiązku, którego wykonanie leżało w jej interesie. Uniemożliwiło to wyjaśnienie wątpliwości co do jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych oraz poczynienie kategorycznych ustaleń w tym zakresie.
Na podstawie danych przedstawionych w formularzu PPPr, nie jest możliwe dokonanie jednoznacznej oceny, czy skarżąca jest w stanie ponieść kwotę [...] zł tytułem wpisu od skargi, należnego na tym etapie sprawy. Wniosek skarżącej nie może zaś zostać uwzględniony tylko na tej podstawie, że wpis w sprawie jest w znacznej wysokości.
Reasumując, skoro dane w formularzu PPPr są niepełne, zaś strona - mimo wezwania referendarza, zmierzającego do wyjaśnienia wszystkich okoliczności związanych z kondycją finansową - nie przedłożyła dokumentów obrazujących stan jej środków pieniężnych, a także zabrakło wyjaśnień odnośnie do majątku, stanu finansów, posiadanych zobowiązań, to uznać należało, że nie wyjaśniono należycie, jakie środki istotnie Spółka posiada i jakim majątkiem dysponuje.
Stwierdzić zatem należy, że skarżąca nie spełniła przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., które wymagają wykazania braku środków. Samo bowiem subiektywne przeświadczenie strony o braku środków nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.