Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "organ" lub "ZUS") utrzymał w mocy swoją decyzję z 27 stycznia 2023 r., nr 164/2023 o odmowie umorzenia A. B. (dalej "skarżący" lub "strona") należności z tytułu składek.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm. - k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm. – s.u.s.).
Organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 16 listopada 2022 r. wynika, że:
- - skarżący jest mikroprzedsiębiorcą - działalność pozostaje zawieszona od 1 marca 2021 r.
- - w 2020 i 2021 r.:
- - opłaty nabywców były tylko odroczone - wszyscy/prawie wszyscy (>80%) klienci nie realizują płatności w terminie,
- - firma miała kilku kluczowych klientów (firma miała więcej niż 5 dostawców i mniej niż 5 klientów),
- - firma nie była w strukturze grupy kapitałowej,
- - grupa kapitałowa nie była jednym z kluczowych odbiorców.
- - firma nie otrzymywała grantów lub dotacji,
- - skarżący: pracuje zarobkowo w S. na umowę o pracę od 2 listopada 2020 r. z wynagrodzeniem w kwocie [...]zł brutto; nie pobiera emerytury ani renty; nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej; nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem - koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie ok. [...] zł, z których prowadzona jest egzekucja przez Urząd Skarbowy, brak kwoty potrąceń egzekucyjnych; nie posiada nieruchomości; nie posiada składników mienia ruchomego; nie posiada wierzytelności; nie upatruje możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej, działalność firmy M. została zawieszona; do 7 grudnia 2022 r. ma przyznane świadczenie rehabilitacyjne, po tym okresie planuje ponownie podjąć pracę zarobkową na ˝ etatu z minimalnym wynagrodzeniem; stan zdrowia uniemożliwia większe zaangażowanie zawodowe; przebyte choroby nowotworowe, operacje oraz ich skutki wpłynęły nie tylko na zdrowie fizyczne ale i psychiczne skarżącego; pozostaje on pod kontrolą lekarską, obecna sytuacja skarżącego uniemożliwia uregulowanie należności; w 2018 r. zdiagnozowano u skarżącego rozległy nowotwór lewego uda; skarżący przeszedł operację i pozostaje pod kontrolą lekarską; w 2019 r. uzyskał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności; w 2021 r. przeszedł operację prostatektomii radykalnej po zdiagnozowaniu raka gruczołu krokowego; od 9 marca 2022 r. do 6 maja 2022 r. uczęszczał na radioterapię. Zdarzeniem nadzwyczajnym, które miało wpływ na powstanie zadłużenia było zdiagnozowanie dwóch nowotworów w przeciągu trzech lat. Skarżący przeszedł operacje i podejmuje leczenie w obawie o nawrót choroby lub pojawienie się nowych, powyższe powoduje silne obciążenie psychiczne. Od 30 grudnia 1996 r. skarżący ma ustaloną rozdzielność majątkową z żoną (umowa o wyłączności wspólności ustawowej poświadczona aktem notarialnym nr [...]).
Organ skorzystał również zdanych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych: Bazy Internetowej REGON; Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
Organ wskazał, że ponieważ wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, nie jest możliwe pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 s.u.s. Organ podkreślił, że Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie nadal prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone składki; z uwagi na zbieg egzekucji na rachunku bankowym w Banku [...]., egzekucję prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Krowodrza.
Następnie organ rozpatrzył wniosek z punktu widzenia przesłanek określnych w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365 – rozporządzenie u.n.s. lub rozporządzenie). Organ nie negował wystąpienia po stronie skarżącego trudnej sytuacji zdrowotnej, wskazał jednak że skarżący jest aktywny zawodowo i otrzymuje wynagrodzenie za pracę na 1/2 etatu oraz jest wspólnikiem w spółce. Z akt sprawy nie wynika również konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Organ dokonał również analizy sytuacji rodzinnej skarżącego. Z ustaleń organu wynika, że skarżący jest wraz z żoną zameldowany pod tym samym adresem. W związku z powyższym, organ powziął wątpliwości, czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dodatkowo wskazane przez stronę wydatki (400,00 zł miesięcznie na leczenie) wg organu nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie skarżący musi ponosić. Podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli również nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek.
Zgodnie z ustaleniami organu, aktualny dochód w gospodarstwie domowym strony wynosi [...] zł netto i stanowi kwotę średniomiesięcznego wynagrodzenia skarżącego za pracę. Kształtuje się on na nieco niższym poziomie od minimum socjalnego, ale na wyższym od minimum egzystencji ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Dochód poniżej ustalonego minimum socjalnego może uniemożliwiać zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jednocześnie jednak skarżący nie wykazał, że korzysta ze wsparcia pomocy społecznej skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że niezbędne potrzeby bytowe są zaspokojone. Organ zauważył, że skarżący poinformował jedynie, że pozostaje na utrzymaniu żony, która wspiera go, także finansowo.
Ponadto z ustaleń organu wynika, że skarżący ma pełnoletnie dzieci. Organ wskazał, że rodzice i dzieci powinni wspierać się wzajemnie, co wynika nie tylko z powodów moralnych i norm przyjętych przez społeczeństwo, ale i z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Organ stwierdził, że skarżący jest wspólnikiem w spółce M. B. SPÓŁKA JAWNA, która od 1 marca 2021 r. pozostaje zawieszona. Ewentualne wznowienie jej prowadzenia mogłoby stanowić dla skarżącego dodatkowe źródło dochodu, także na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Jeśli natomiast nie istnieje prawdopodobieństwo uzyskania z niej jakichkolwiek przychodów/dochodów, to racjonalnym jest zakończenie jej prowadzenia.
Organ ocenił, że w sprawie brak jest cech wyjątkowości. ZUS upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, np. poprzez kontynuowanie postępowania egzekucyjnego lub w formie układu ratalnego zawartego na dogodnych warunkach. Podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby zatem nieuzasadnione. Skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialna, rodzinna, zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Z kolei względy społeczne wymagają, aby zobowiązania publicznoprawne były realizowane, a płatnik nie był pochopnie z nich zwalniany.
Skarżący zaskarżył powyższą decyzję organu do sądu. Według skarżącego rozstrzygnięcie organu jest niesłuszne i krzywdzące, a dokonana analiza sytuacji skarżącego nie była dość wnikliwa i nie oparto jej na dostatecznie zindywidualizowanych przesłankach. Poza tym pojawiły się nowe przesłanki, które w istotny sposób zmieniają sytuację skarżącego. 19 kwietnia 2023 r. podpisano akt notarialny repertorium A [...] o rozwiązaniu spółki skarżącego, a 20 kwietnia 2023 r. złożono wniosek o wykreślenie podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego. Skarżący wskazał na zły stan swojego zdrowia fizycznego i psychicznego.
Skarżący przestawił również odmienne od organu wyliczenia w zakresie średniego dochodu miesięcznego, który według skarżącego wynosił [...], a nie [...] zł netto. Według skarżącego ocena ZUS ma charakter arbitralny, nieznajdujący oparcia w materiale dowodowym. Zaskarżona decyzja nie zawiera rozważań indywidualizujących, których treść powinna być właśnie realizacją i konkretyzacją uznania administracyjnego w indywidualnej sprawie. Ocena dowodów dokonana przez organ nie została podjęta zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Oceniając istnienie uzasadnionych przyczyn umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3, ust. 3a s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia u.n.s. ZUS winien mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Ustawodawca stworzył możliwość umarzania należności (także ściągalnych), by umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym i zapewnić im powrót do normalnego życia bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadanie w spirale zadłużeń.
Do skargi załączono: dokumentację medyczną, akt notarialny o wyłączeniu wspólnoty majątkowej z 30 grudnia 1996 r. repertorium A [...]; wniosek o wykreślenie podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego z 20 kwietnia 2023 r., zawiadomienie o zarejestrowanym elektronicznym dokumencie notarialnym, Repertorium A nr [...] dotyczącym rozwiązania spółki B. M. Spółka Jawna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - p.p.s.a.) sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Istotą rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenia należności z tytułu składek było przesądzenie o podstawach do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości.
Wyjaśnić zatem należy, że podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1-3 umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Wskazania wymaga, że organ orzekający w sprawie, w pierwszej kolejności musi stwierdzić, czy sytuacja taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 s.u.s. (lub rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b s.u.s.) jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość.
Zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.
Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne.
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że organ sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek.
W oczywisty sposób nie wystąpiła na dzień wydania decyzji przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 s.u.s.
Również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c s.u.s. nie zaszły, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe;
- - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
- - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- - ogłoszono upadłość; o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe.
Zasadnie organ uznał również, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 s.u.s nie zachodzi. Organ co prawda oparł swoje stanowisko na ustaleniu, że skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, natomiast wraz ze skargą skarżący załącza dokumentację mającą potwierdzać, iż działalność ta jest już zamknięta, a spółka jest wykreślona z rejestru. Sąd jednak zauważa po pierwsze, że zaskarżona decyzja została wydana w dniu 22 marca 2023 r. zaś przedstawione przez stronę wraz ze skargą dokumenty dotyczące wykreślenia M. B. Spółki Jawnej z Krajowego Rejestru Sądowego pochodzą z okresu późniejszego. Wniosek o wykreślenie podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego został bowiem wniesiony dnia 20 kwietnia 2024 r. zaś zawiadomienie o zarejestrowanym elektronicznym dokumencie notarialnym pod tytułem "Protokół Zebrania Wspólników Spółki Jawnej" pochodzi z dnia 19 kwietnia 2023 r. Tym samym organ wydając decyzję z dnia 22 marca 2023 r. nie mógł wziąć pod uwagę nieistniejących w owym czasie dokumentów z dnia 19 i 20 kwietnia 2023 r., a prawidłowo wziął pod uwagę stan istniejący w dniu wydawania decyzji.
Niezależnie od powyższego Sąd podkreśla, że art. 28 ust. 3 pkt 3 s.u.s wskazuje na warunki do uznania całkowitej nieściągalności, która ma miejsce nie tylko przy samym zaprzestaniu prowadzenia działalności, ale musi jednocześnie również łączyć się z brakiem majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Zdaniem Sądu nie ma wątpliwości, że sytuacja taka nie wystąpiła na dzień wydania zaskarżonej decyzji.
Również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których strona wnosiła przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz.
- 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł.
Także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.
Sąd nie ma też wątpliwości, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi. Nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone składki; z uwagi na zbieg egzekucji na rachunku bankowym w Banku [...]. A., egzekucję prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Krowodrza. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ wyczerpane. Strona sama wskazała, że osiąga dochód z pracy zawodowej, a nadto, że od 10 stycznia 2024 r. nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego.
Należy zatem wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).
Z uwagi na powyższe organ prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącego. W tej sytuacji w sprawie nie było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.
Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić zatem należy, iż rację ma organ, że w przypadku skarżącego nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Organ rozpoznając sprawę dokonał również jej analizy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a s.u.s, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., Nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie.
Sąd zatem zauważa, że odnosząc się do przesłanek określonych w rozporządzeniu, organ prawidłowo ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie dawała podstaw do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie.
Dodać należy, że w świetle art. 28 ust. 3a s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.
Po pierwsze wskazać należy zatem, że organ prawidłowo uzasadnił swoje stanowisko uznając, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika aby zadłużenie strony wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Nie można bowiem wbrew stanowisku skarżącego za takie nadzwyczajne zdarzenie uznać wykrytych u niego chorób Nawet bowiem jeśli skarżący ich się nie spodziewał, to po ich wykryciu, o ile nie był w stanie kontynuować działalności, mógł ją choćby zawiesić, a już to spowodowałoby, że dalsze zaległości z tytułu składek nie powstawałyby. W związku z powyższym prawidłowo ZUS w wydanej decyzji uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt. 2 Rozporządzenia.
Sąd dostrzega, że skarżący wskazał na poważne problemy ze zdrowiem. Sąd nie ma wątpliwości, iż istotnie skarżący cierpi na przewlekłą chorobę – jego poważny stan zdrowia nie jest kwestionowany. Jednak w świetle pozostałych przedłożonych dowodów, w tym potwierdzenia i przedłożenia na to dowodu przez samego skarżącego, iż jest on zatrudniony na umowę o pracę, zasadnie wyjaśnił organ, że nie można uznać, iż problemy skarżącego wykluczyły go całkowicie i trwale z aktywności zawodowej. W związku z powyższym trafnie przyjął organ, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przewlekła choroba zobowiązanego o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, winna pozbawiać go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W badanej zaś sprawie sam skarżący przedłożył dowody potwierdzające że tak w jego przypadku nie jest, albowiem nadal, mimo choroby pozostaje w stosunku pracy i otrzymuje wynagrodzenie za pracę. Skarżący nie wykazał też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Organ prawidłowo również uznał, że nie zaszła przesłanka o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem organ może umorzyć zaległości, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ dokonał analizy sytuacji rodzinnej strony w tym zakresie. Organ zauważył, że skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe – podczas, gdy we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący poinformował, że pozostaje na utrzymaniu żony, która zapewnia mu zakwaterowanie, wspiera w chorobach, pomaga w ponoszeniu kosztów leczenia, itp. Z ustaleń ZUS wynika nadto, że skarżący jest zameldowany pod tym samym adresem co jego żona. W związku z powyższym, organ zasadnie wyraził wątpliwość co do tego, czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.
Niezależnie od powyższego organ dokonał ustaleń, iż zadeklarowany dochód skarżącego kształtuje się poniżej ustalonego minimum socjalnego, jednak znajduje się powyższej poziomu minimum egzystencji. Organ zauważył przy tym trafnie, że mimo deklarowanej sytuacji skarżący nie wykazał, że korzysta ze wsparcia pomocy społecznej skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że jego niezbędne potrzeby bytowe są zaspokojone.
Sąd zauważa, że skarżący poinformował jedynie, że pozostaje na utrzymaniu żony, która wspiera go także finansowo (jednak nigdzie nie określił wysokości tego wsparcia), zaś na etapie skargi w istocie wsparciu finansowemu zaprzeczył. Jednak, na co ponownie wskazuje Sąd, to na skarżącym ciążył obowiązek wykazania, że spełnił przesłanki wymienione w § 3 rozporządzenia. Zgodzić należy się z organem, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny – niezależnie od tego czy między małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Stosownie nadto do art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2140) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny.
Ponadto art. 27 k.r.o. stanowi, że małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Tym samym organ prawidłowo wyjaśnił, dlaczego uznał, że nie zaszła przesłanka o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
Wobec powyższego należało stwierdzić, że zarzuty skargi są niezasadne. Organ przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, a także wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Również uzasadnienie odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę stanu majątkowego skarżącego, szczegółowo wykazuje dlaczego odmówiono mu umorzenia należności w oparciu o wszystkie ustawowe przesłanki. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną skarżącego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. W zaskarżonej decyzji organ uwzględnił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. ZUS prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił Skarżącemu umorzenia składek na podstawie wskazywanych przepisów.
Mając na uwadze powyższe, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.