Uzasadnienie
S. J. (dalej: "Strona", "Skarżący") zaskarżył do Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego w S. wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") decyzję z [...] lipca 2022 r. nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję ZUS z [...] maja 2022 r. nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawia rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach:
W dniu [...] kwietnia 2022 r. Strona złożyła wniosek o umorzenie zadłużenia (pismo z dnia [...] marca 2022 r.). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wniosek dotyczy zadłużenia obejmującego składki wraz z odsetkami. W początkowej części wniosku znalazło się stwierdzenie Strony, że w jej sytuacji życiowej ma prawo ubiegać się o umorzenie zaległości szczególnie dlatego, że odsetki przekraczają 157,52 % długu podstawowego.
Ponadto w aktach sprawy znalazło się stwierdzenie Strony karta nr [...] akt administracyjnych, zgodnie z którym prosi ona ZUS o umorzenie długu z odsetkami.
ZUS decyzją z [...] maja 2022 r. nr jw. (doręczona [...] maja 2021 r.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia.
W uzasadnieniu ZUS wskazał, że ustalił, iż na koncie płatnika składek figurują zaległe składki na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenia zdrowotne, za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami na własne ubezpieczenia oraz w części finansowanej przez płatnika.
Ponadto ZUS powołał przepisy art. 30, art. 34 ust. 2 i art. 83b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s." oraz art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) – dalej: "k.p.a.".
Dodatkowo ZUS poinformował, że prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy sprawy umorzenia pozostałej należności z tytułu składek w zakresie złożonego wniosku tj. w części finansowanej przez Stronę jako płatnika składek.
ZUS podkreślił, że po zakończeniu postępowania wyda decyzję rozstrzygającą sprawę umorzenia zadłużenia. Ponadto zwrócił uwagę, że udzielenie ulgi w spłacie poprzez rozłożenie nieopłaconych należności z tytułu składek na raty procedowane jest w odrębnym od niniejszego postępowaniu.
Pismem z [...] maja 2022 r. Strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją nr [...], którą ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.
Decyzją z [...] lipca 2022 r. nr jw. ZUS utrzymał w mocy decyzje z 6 maja 2022 r. W uzasadnieniu wskazał, że należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na własne ubezpieczenia (pracowników zatrudnianych przez Stronę) nie podlegają umorzeniu w oparciu o przepisy u.s.u.s., a ZUS nie może w tym zakresie wydać decyzji merytorycznej o ich umorzeniu bądź odmowie ich umorzeniu. ZUS wskazał, że w związku z powyższym decyzją z [...] czerwca 2022 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku Strony o umorzenie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia (decyzji tak zidentyfikowanej brak w aktach sprawy – wskazanie Sądu).
ZUS zwrócił ponadto uwagę, że stan należności zarówno składek finansowanych przez płatnika, jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne, ustalono na podstawie dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych oraz dokonanych wpłat zaewidencjonowanych na koncie Strony (płatnika) prowadzonym w formie elektronicznej.
Zdaniem ZUS w decyzji z [...] maja 2022 r. prawidłowo odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku Strony, który wpłynął [...] kwietnia 2022 r.
Strona w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie szeroko opisał swoją obecną sytuację życiową oraz okoliczności dotyczące zatrudniania pracowników i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne w okresie, gdy Skarżący prowadził działalność gospodarczą. Skarżący wniósł o zmianę decyzji ZUS, czyli umorzenie zaległości w całości.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ powoła się na przepisy art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca zamieścił przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w całości albo w części oraz art. 30 u.s.u.s., w którym uregulowano wyłączenie w stosowaniu przepisów art. 28 u.s.u.s. w zakresie umarzania należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.
W dalszej kolejności organ wyjaśnił, że z zawartego w przepisie art. 30 u.s.u.s. sformułowania o braku zastosowania przepisów o ulgach wynika, że nie jest dopuszczalne podejmowanie w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia na podstawie art. 28 lub art. 29 u.s.u.s. Każde z tych rozstrzygnięć musiałoby być bowiem oparte na przepisie, którego zastosowanie zostało wyraźnie wyłączone. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadza w ten sposób swoistą ochronę składek finansowanych przez pracowników. Organ w tym zakresie powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I UK 360/07; wyrok WSA w Łodzi z 2 września 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 319/21).
Końcowo organ wskazał, że ze względu na okoliczności sprawy zaskarżona decyzja ZUS jest zgodna z prawem i znajduje uzasadnienie faktyczne, a w związku z tym skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W piśmie z 27 sierpnia 2022 r. Skarżący powtórzył w części argumenty przedstawione wcześniej w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawę z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) – dalej: "uCovid".
Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (art. 15zzs4 ust. 3 uCovid).
W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. W przypadku skierowania sprawy podlegającej rozpoznaniu na rozprawie na posiedzenie niejawne Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów (art. 15zzs4 ust. 1 uCovid).
W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Zastępca Przewodniczącej Wydziału I zarządzeniem z 13 stycznia 2023 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przy czym strony zostały poinformowane o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie do dnia poprzedzającego wyznaczony termin – pełnomocnik organu pismem doręczonym 17 stycznia 2023 r., natomiast pełnomocnik Skarżącego pismem doręczonym 1 lutego 2023 r. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony), co w tej sprawie umożliwiono stronom postępowania, bowiem poinformowano również strony o możliwości wypowiedzenia się na piśmie w ww. sprawie.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Sąd nie rozstrzyga za organ stąd żądanie Skarżącego o zmianę decyzji i umorzenie w całości zaległości nie może odnieść zamierzonego skutku.
Strona uzasadniając wniosek z dnia 11 kwietnia 2022 r. stwierdziła, iż prosi o umorzenie zadłużenia – składki wraz z odsetkami. Wynika to także z informacji o stanie należności z tytułu składek sporządzonej dnia 21 czerwca 2022 r.
Przedmiotem kontroli sądu w ramach niniejszego postępowania jest decyzja ZUS z dnia 13 lipca 2022 r. i poprzedzająca ja decyzja z dnia 6 maja 2022 r. wydana w oparciu o art. 30, art. 34 ust. 2 i art. 83 b u.s.u.s.
Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art.
28. Przepis art. 30 odnosi się zatem jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek i jako taki musi być interpretowany w sposób ścisły. Zgodnie z tym przepisem pojęcie składki nie może być utożsamiane z pojęciem należności z tytułu składek, które jest pojęciem szerszym i zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkową opłatę. Wykluczenie stosowania unormowań w zakresie umarzania dotyczy tylko składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. ZUS może zatem umorzyć należności z tytułu składek w całości lub części w stosunku do pozostałych elementów należności z tytułu składek, to jest odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłat, nawet jeżeli podstawę do ich naliczenia stanowiłyby składki finansowane przez ubezpieczonych. Wynika to także z art. 24 ust. 9 u.s.u.s., zgodnie z którym odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata są finansowane w całości ze środków własnych płatnika (v. wyrok WSA w Poznaniu z 10 października 2018 sygn. akt III SA/Po 227/18 LEX nr 2570794, wyrok NSA z dnia 9 września 2008 r. sygn. akt II GSK 322/08 LEX nr 470078, Komentarz do art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wantoch-Rekowski. Opublikowano LEX 2015).
Wojewódzki Sąd Administracyjny, w obecnym składzie, w pełni podziela stanowisko przedstawione w wymienionych wyżej wyrokach.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy uznać za prawidłowe rozstrzygnięcie ZUS w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie dotyczącej prośby o umorzenie składek za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.
W pozostałym zakresie tj. co do umorzenia pozostałej należności z tytułu składek w części finansowanej przez Skarżącego jako płatnika składek, ZUS zobowiązany był rozpoznać wniosek i po przeprowadzeniu postępowania dowodowego wydać decyzję w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności z tytułu składek, co jak wynika z wyjaśnień ZUS zawartych w zaskarżonej decyzji, nastąpiło w odrębnej decyzji. Za stanowiskiem ZUS przemawia zawarte w aktach administracyjnych sporządzone zestawienie tych należności. Sądowi z urzędu znana jest także okoliczność zakończenia postępowania przed WSA ze skargi S. J. na rozstrzygnięcie ZUS we wskazanym zakresie tj. należności z tytułu składek, wyrokiem z 7 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Sz [...] gdzie WSA w Szczecinie oddalił skargę.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Powołane orzeczenia dostępne są w internetowych bazach orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz SN - http://www.sn.pl/orzecznictwo.