Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. nr [...] [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji części wierzytelności pieniężnej, zajętej zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] w T. z siedzibą w [...] gmina B., tj. [...] zł, wynikającej z przekazanych w dniach [...] i [...] r. kwot w łącznej wysokości [...] zł.
Z akt administracyjnych sprawy wynika następujący stan faktyczny sprawy.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku Spółki na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez R. D. L. P. w S. z dnia [...] r. nr [...] na należność z tytułu jednorazowego odszkodowania z tytułu przedwczesnego wyrębu drzewostanów, opłata roczna za 2019 r., opłaty roczne za okres wyłączenia gruntu bez zezwolenia w latach 2001-2018. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ dokonał zawiadomieniem z dnia [...] r. zajęcia wierzytelności pieniężnej w T. sp. z o.o. z siedzibą w C..
Pismem z [...] r. pełnomocnik Spółki zwrócił się do organu egzekucyjnego z prośbą o zwolnienie z egzekucji części środków z zajętej wierzytelności. Podał, że obecnie istnieją korzystne warunki klimatyczne do pozyskania torfu, którego wydobyciem zajmuje się Spółka, a którego proces pozyskiwania jest związany z dodatkowymi kosztami. W przypadku jeżeli Spółka nie zbierze odpowiedniej ilości torfu aby mogła realizować działalność gospodarczą, może grozić Spółce wszczęcie postępowania upadłościowego.
Do wniosku Spółka załączyła m.in. zestawienie zobowiązań łącznie na kwotę [...]zł których spłata, zdaniem Spółki, pozwoli utrzymać pozycję przedsiębiorstwa na rynku.
W uzupełnieniu, pismem z dnia [...] r. pełnomocnik Spółki wniósł ponadto o zwolnienie z egzekucji wierzytelności przysługującej od Spółki ". kwotę [...]zł na spłatę należności Skarbu Państwa z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy oraz czynszu dzierżawnego. Spółka dodała, że jeżeli Starosta odstąpi od umowy dzierżawy to Spółka będzie musiała być postawiona w stan likwidacji bądź upadłości.
Jako dowód załączyła pismo Starosty [...] z dnia [...] r. którym organ odmówił Spółce odroczenia płatności przysługującej na podstawie umowy dzierżawy.
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], organ egzekucyjny zwolnił z egzekucji część wierzytelności pieniężnej zajętej zawiadomieniem z dnia [...] r. w T. sp. z o.o. z siedzibą w C., tj. kwotę [...]zł, wynikającą z przekazanych w dniach [...] i [...] r. kwot w łącznej wysokości [...] zł.
Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem pełnomocnik Spółki, pismem z dnia [...] r. złożył zażalenie, zarzucając naruszenie zarówno przepisów postępowania jak i prawa materialnego oraz wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez uwzględnienie wniosku Spółki w całości.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem z [...] r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Nakreślając ramy prawne sprawy organ odwoławczy podkreślił, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wyegzekwowania dochodzonego obowiązku. Powołując treść art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym (Dz.U. 2019.1438 ze zm., zw. dalej: "u.p.e.a.") organ odwoławczy wskazał, że jakkolwiek organowi egzekucyjnemu pozostawiono decyzję odnośnie wyboru składników majątku zobowiązanego służących zaspokojeniu należności, to organ nie może tracić z pola widzenia interesu wierzyciela i w związku z tym, każdorazowo w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, powinien adekwatnie do wysokości zaległości ocenić "perspektywę" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania i wybrać jakimi środkami i z jaką intensywnością cel postępowania zrealizować.
Powołując się na orzecznictwo sądowe organ odwoławczy dodał, że zastosowanie instytucji zwolnienia nie może prowadzić do braku efektywności egzekucji a to oznacza, że zobowiązany powinien nie tylko podać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji proponowanego składnika majątkowego, ale także wykazać, że możliwe jest przeprowadzenie egzekucji z innych składników majątkowych. Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, przy czym rozstrzygnięcie w kwestii zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątku, podejmowane jest w granicach uznania administracyjnego.
Organ odwoławczy wskazał, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu zaś ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (wyrok NSA z dnia 16 października 2009 r., sygn. akt II FSK 789/08).
W niniejszej sprawie, uzasadnieniem złożonego wniosku było to, że Spółce potrzebne są środki pieniężne na spłatę zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W subiektywnym przekonaniu Spółki, konieczność uregulowania wskazanych należności jest argumentem przemawiającym za jej ważnym interesem bowiem w przeciwnym wypadku grozi jej upadłość. Organ zauważył przy tym, że w niniejszej sprawie, na wniosek Spółki, już trzykrotnie rozstrzygał w przedmiocie zwolnienia zajętej wierzytelności, uwzględniając niemalże w stu procentach jej wnioski, a mianowicie:
- - w dniu [...] r. - wniosek uwzględniono w całości a kwota zwolnienia wyniosła [...] zł,
- - w dniu [...] r. - wniosek został uwzględniony w części, tj. kwota zwolnienia wyniosła [...] zł. Nie uwzględniono wnioskowanej kwoty na opłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości Skarbu Państwa w wysokości [...] zł, (płatne do [...] r.) na którą Spółka otrzymała już środki, ponieważ wnioskowała o ich zwolnienie [...] r. Ponadto nie uwzględniono wniosku w części dotyczącej zwolnienia na wynagrodzenie w wys. [...] zł, z uwagi na brak dołączenia listy plac,
- - w dniu [...] r. - wniosek został uwzględniony w części, tj. kwota zwolnienia wyniosła [...] zł. z pominięciem kwoty [...]zł., z uwagi na niezałączenie do wniosku listy plac.
Organ odwoławczy wskazał, że dochodzona w niniejszym postępowaniu należność jest znacznej wysokości [...] zł a jedynym skutecznie zastosowanym środkiem egzekucyjnym jest zajęcie wierzytelności w ".. z o. o. z siedzibą w C.. Spółka nie posiada bowiem maszyn ani majątku ruchomego.
Zdaniem organu odwoławczego, uwzględnianie kolejnych wniosków Spółki i zwolnienie zgodnie z Jej oczekiwaniem, pełnej kwoty na zaspokojenie innych wierzytelności może budzić wątpliwości i świadczyć o faworyzowaniu innych wierzycieli, kosztem wierzyciela egzekucyjnego. O ile zatem organ wcześniej uwzględniał wnioski Spółki w całości, to nie można z tego rozwiązania czynić źródła finansowania bieżących zobowiązań, czego zdaje się oczekiwać Spółka. Przeciwnie, to Spółka decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna uwzględniać ryzyko wystąpienia trudności finansowych z tą działalnością związanych. Organ odwoławczy dodał, iż to właśnie w postępowaniu przed wierzycielem Spółka winna w pierwszej kolejności domagać się ulgi w spłacie, przy czym jak ustalono, Spółka podjęła w tym kierunku działania.
Podsumowując organ odwoławczy nie podzielił zarzutów naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. oraz ogólnych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8 § 1 i art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 ze zm., dalej jako: k.p.a.).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji w części dotyczącej braku odmowy zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
- 1. art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez:
- - brak wnikliwego rozpoznania stanu faktycznego sprawy przez DIAS, w kontekście istnienia przesłanek uzasadniających zastosowanie w sprawie instytucji przewidzianej wart. 13 § 1 u.p.e.a. w sytuacji, gdy zobowiązania Skarżącej względem Starosty [...], są wymagalne i brak uiszczenia ich w terminie może skutkować po stronie Skarżącej koniecznością zgłoszenia wniosku o upadłość, co wskazuje, że za uwzględnieniem wniosku przemawia słuszny interes Skarżącej.
- 2. art. 7 k.p.a. poprzez:
- - niepodjęcie przez DIAS wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia i zrozumienia sytuacji finansowej (w tym utraty płynności finansowej) oraz zrozumienia specyfiki działalności gospodarczej Skarżącej;
- - nieuwzględnienie w swoim rozstrzygnięciu słusznego interesu Skarżącej jak i interesu społecznego.
- 3. art. 8 § 1 k.p.a., poprzez:
- - prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania Skarżącej co do bezstronności i równego traktowania;
- - bazowanie przez DIAS na z góry przyjętych założeniach i antagonistycznym nastawieniu do Skarżącej a co za tym idzie, wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem podstawowych zasad postępowania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna.
Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019.2325 ze zm., zw. dalej: "p.p.s.a") sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.
Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. w przedmiocie zwolnienia z egzekucji części wierzytelności pieniężnej zajętej zawiadomieniem z dnia [...] r. w ". sp. z o.o. z siedzibą w C., tj. [...] zł.
Zdaniem Spółki, organ w sposób rażąco nieprawidłowy dokonał oceny jej sytuacji faktycznej oraz jej ważnego interesu w zwolnieniu wnioskowanych środków pieniężnych. Stanowisko organu stoi również w sprzeczności z ogólnie rozumianym interesem społecznym, w tym także interesem wierzyciela.
W ocenie Spółki, konieczność spłaty jej zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą jest argumentem przemawiającym za jej ważnym interesem bowiem w przeciwnym wypadku grozi Jej upadłość.
Zdaniem organu, zastosowanie instytucji zwolnienia z egzekucji nie może prowadzić do braku efektywności egzekucji. Organ wskazał, że już trzykrotnie rozstrzygał na wniosek Skarżącej w przedmiocie zwolnienia zajętej wierzytelności, uwzględniając niemalże w stu procentach jej wnioski. Podniósł, że nie można z tego rozwiązania czynić źródła finansowania jej bieżących zobowiązań.
Organ podkreślił, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wyegzekwowania dochodzonego obowiązku a Skarżąca nie posiada maszyn ani majątku ruchomego. Jej jedynym majątkiem jest wierzytelność w ". Sp. z o.o.
Sąd w zaistniałym sporze rację przyznaje organowi.
Zakreślając ramy prawne sprawy należy zwrócić uwagę na art. 7 § 1 u.p.e.a., z którego wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie.
Z § 2 ww. przepisu wynika zaś, że stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
Wynika z tego, że jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego jest zasada celowości, która - jak zauważył NSA w wyroku z 14 sierpnia 2012 r., II FSK 139/11 - oznacza podejmowanie w toku postępowania takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku.
Jak stanowi art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może jednak, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy mieć na uwadze po pierwsze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności.
W związku z tym, na tle tego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa, zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może bowiem prowadzić do bezskuteczności egzekucji (tak m.in. NSA w wyrokach z: 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15; 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12; 1 września 2011 r., II FSK 489/10; 7 lutego 2018 r., II FSK 3609/15; 14 listopada 2017 r., II FSK 2819/15; 26 września 2019 r., I GSK 638/19; 5 kwietnia 2019 r., I GSK 1081/18; 13 września 2017 r., II FSK 2090/15).
Przepisy u.p.e.a. nie zawierają definicji "ważnego interesu". Pojęcie to stanowi przykład pojęcia nieostrego, które powinno być wypełniane treścią przez organ egzekucyjny oddzielnie w każdej konkretnej sprawie. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok NSA z 16 października 2009r. o sygn. akt II FSK 789/08, wyrok NSA z 1 września 2011 r. o sygn. akt II FSK 489/10). Przykładem ważnego interesu leżącego po stronie zobowiązanego może być skierowanie egzekucji do przedmiotu, stanowiącego ważny element jego działalności produkcyjnej, który to element nie mieści się w ramach art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a., czy też skierowanie egzekucji do przedmiotu szczególnie cennego dla zobowiązanego, innego aniżeli określone w art. 8 § 1 pkt 9 u.p.e.a. (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2014, do art. 13)
Podkreślić należy, że w wyroku z dnia 1 września 2011 r. o sygn. akt II FSK 489/10 NSA stwierdził, iż zobowiązany ubiegając się o zwolnienie spod egzekucji musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych, gdyż uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Skoro ustawodawca obecnie nie zabezpiecza interesów wierzyciela i nie wymaga jego zgody dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego to niemożność zaspokojenia wierzyciela powinna być rozpatrywana przez organ w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz P. Przybysz. Wydawnictwo Wolters Kluwer, wydanie 8, Warszawa 2018, do art. 13).
Dodać przy tym należy, że rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. opiera się na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., III SA 3416/99).
W niniejszej sprawie, Skarżąca uzasadniła wniosek o zwolnienie spod egzekucji zajętej wierzytelności u kontrahenta ". Sp. z o.o. z siedzibą w C. w łącznej wysokości [...] zł (z kwoty [...]zł przekazanej na konto organu egzekucyjnego), koniecznością poniesienia kosztów i spłaty zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Zdaniem Sądu, organy w sposób prawidłowy rozważyły przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a. i uznały, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącej w całości. Zauważyć bowiem należy, że organ postanowił przychylić się do części wniosków Skarżącej i zwolnić wierzytelność w wysokości [...] zł z przekazanych na konto organu egzekucyjnego środków finansowych. Istotne jest również to, że organ na wniosek Spółki, już trzykrotnie rozstrzygał w przedmiocie zwolnienia zajętej wierzytelności, uwzględniając w zdecydowanej większości jej wnioski.
Sąd podziela argumentację organu, że nie można z tego rozwiązania czynić źródła finansowania bieżących zobowiązań Spółki. Przeciwnie, to Spółka decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna uwzględniać ryzyko wystąpienia trudności finansowych z tą działalnością związanych. Istotą egzekucji jest jak najszybsze wyegzekwowanie należnych zobowiązań. Z samej istoty postępowania egzekucyjnego wynika jego uciążliwość dla podmiotu, wobec którego to postępowanie jest prowadzone (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2307/12). Oczywisty jest więc negatywny wpływ prowadzonej egzekucji na działalność gospodarczą zobowiązanej Spółki. Niemniej jednak okoliczność ta nie może stanowić podstawy do odstąpienia od stosowania środków egzekucyjnych. W przeciwnym bowiem wypadku nie byłoby możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji wobec podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego, jak i wierzyciela, dlatego też nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Dlatego aby z niego skorzystać zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. W toku postępowania prowadzonego przed organami administracyjnymi Skarżąca nie wskazała alternatywnego składnika majątkowego, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że Skarżąca nie posiada maszyn ani majątku ruchomego. W istocie Skarżąca dąży do ograniczenia egzekucji wskazując jedynie na potrzebę ochrony jej interesów, kosztem ochrony interesów wierzyciela.
Zdaniem Sądu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdziła, że zarówno wysokość egzekwowanej należności ([...] zł) oraz stan egzekucji przeciwko dłużnikowi nie dały podstaw do uwzględnienia wniosków o zwolnienie zajętych wierzytelności pieniężnych (w całości). Niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji zajętego składnika majątkowego zobowiązanego potencjalnie pozbawiłoby organ egzekucyjny jakikolwiek możliwości dochodzenia ciążącego na nim obowiązku lub wydłużyłoby znacznie prowadzone postępowanie i mogłoby w perspektywie czasu prowadzić do bezskuteczności egzekucji.
W rozpoznawanej sprawie, wbrew zarzutom skargi, Sąd nie stwierdził też takiego naruszenia prawa procesowego, które dawałoby podstawę do uwzględnienia skargi. W toku postępowania organy podjęły wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a w uzasadnieniu postanowień w przekonywujący i pozbawiony cech dowolności sposób oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wyrażone w postanowieniu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Co prawda rozstrzygnięcie organów, jak wynika ze skargi, jest niesatysfakcjonujące dla Skarżącej, ale nie powoduje to w żaden sposób uznania, że postępowanie organów przeprowadzone zostało w sposób wadliwy oraz z naruszeniem przepisów prawa.
Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a.