Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 17 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 62/20

Uzasadnienie

Sygn. akt I SA/Sz [...]

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 listopada 2019 r., nr [...] [...] (dalej: "[...]" lub "Organ") utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] odmawiającą [...] (dalej: "Strona" lub "Skarżący") umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że pismem z dnia 10 maja 2019 r. (data wpływu) Strona wystąpiła do [...] z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł, w tym na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i fundusz pracy.

W uzasadnieniu wniosku Strona wskazała na problemy zdrowotne syna (choroba nerek), przez które musiała się zadłużyć, aby leczyć dziecko prywatnie oraz problemy zdrowotne żony, która choruje na tarczycę, nadciśnienie oraz ma problemy z sercem. Ponadto Strona podkreśliła, że jest wychowankiem domu dziecka, nie ma żadnej rodziny, ponieważ ojca straciła, gdy miała 8 lat, a matkę kilka lat później. Strona zaznaczyła, że ma dwójkę dzieci oraz żonę (która pochodzi z terenów po PGR-skich i również nie może liczyć na pomoc).

Strona zawnioskowała o umorzenie zaległości ze względu na ważny interes osoby składającej wniosek. Zaznaczyła, że nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia, a jej trudną sytuację potwierdza również złożony przez [...] wniosek do sądu o zakaz prowadzenia przez nią działalności gospodarczej.

W toku postępowania, Strona przedłożyła: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 6 czerwca 2019 r.; oświadczenie o nieotrzymywaniu pomocy de minimis z dnia 10 maja 2019 r.; formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z dnia 6 czerwca 2019 r.; PIT-36, PIT/B, PIT za 2018 r.; oświadczenie z dnia 15 lipca 2019 r.; pismo z dnia 24 lipca 2019 r.; pismo z dnia 29 lipca 2019 r.

Do rozpoznania wniosku [...] wykorzystał również informacje pozyskane z urzędu: informację z C. B. K. W. (wg stanu na dzień 28 maja 2019 r.); informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów – CEP (wg stanu na dzień 28 maja 2019 r.).

Pismem z dnia 16 lipca 2019 r. Strona została poinformowana o zakończeniu postępowania oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma.

Z przysługującego prawa Strona nie skorzystała.

[...] po rozpoznaniu wniosku Strony, decyzją z dnia 2 sierpnia 2019 r., nr j.w., odmówił umorzenia ww. należności.

W sentencji rozstrzygnięcia organ powołał art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2019.300, t.j. ze zm.; dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczanie społeczne (Dz.U.2003.141.1365; dalej: "rozporządzenie").

Organ opisał przeprowadzoną w toku postępowania analizę materiału dowodowego i uzasadnienia złożonego wniosku. Wskazał, że zgodnie z oświadczeniem Strona prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (która dysponuje własnym dochodem w kwocie [...]zł) oraz dwoma synami. Ponadto ustalił, że dochody Strony w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą kształtowały się w poszczególnych latach następująco: w 2016 r. – przychód [...] zł, dochód [...] zł; w 2017 r. przychód [...] zł, dochód [...] zł; w 2018 r. przychód [...] zł, dochód [...] zł (miesięcznie [...] zł). Natomiast dochód z innych źródeł wynosi [...] zł.

W zakresie ponoszonych przez Stronę wydatków miesięcznych związanych z utrzymaniem, Organ wskazał na: kwotę miesięcznych opłat – [...] zł; opłat eksploatacyjnych – [...] zł; koszty związane z leczeniem – [...] zł; i inne, w tym wynajem mieszkania, czesne za szkołę lub przedszkole – [...] zł. Zwrócił również uwagę na zobowiązania podatkowe za rok 2018 - [...] zł; z tytułu kredytu - [...] zł, pożyczek od osób fizycznych - [...] zł. Podkreślił, że Strona spłaca zobowiązania w trybie egzekucyjnym lub dobrowolnymi wpłatami.

Organ wskazał również, że Strona posiada samochód marki [...] (rok produkcji 2003), a z informacji CEP wynika, że na jej nazwisko są zarejestrowane następujące pojazdy: [...] (rok produkcji 1996); [...] (rok produkcji 1990); [...] 1.3 KAT (rok produkcji 1987), [...] (rok produkcji 1997). Organ podkreślił, że w piśmie z dnia 15 lipca 2019 r. Strona oświadczyła, że samochód [...] został kilka lat temu sprzedane na części ze względu na znaczne uszkodzenie podczas kolizji, a [...] został sprzedany. Z kolei samochód [...] został zezłomowany ze względu na zły stan techniczny. Na potwierdzenie ww. okoliczności, Strona nie przedstawiła dokumentów.

Organ zauważył również, że informacje pochodzące z Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych potwierdziły, iż Strona nie posiada nieruchomości.

Organ odnosząc się do należności z tytułu składek figurujących na koncie w [...], stwierdził że są one wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Podkreślił, że na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpłynęło wystawienie w dniu 20 kwietnia 2011 r. tytułów wykonawczych dla należności za okres od [...] i sukcesywne obejmowanie egzekucją kolejnych okresów. Aktualnie w stosunku do Strony prowadzone są skuteczne postępowania egzekucyjne przez Dyrektora O/[...] w K. i Naczelnika US w W., w związku z którymi w ostatnich 6 miesiącach wpłynęły wpłaty egzekucyjne na kwotę [...]zł.

Organ zwrócił uwagę, że przedmiotowy wniosek został rozpoznany w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie tj. art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. W tym zakresie wskazał, iż z przyczyn oczywistych w sprawie nie miał zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Wykluczeniu podlegają również przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4, 5 i 6 u.s.u.s. W związku z tym, nie było możliwe umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ rozważył również możliwość umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W tym zakresie wskazał, że Strona jest przedsiębiorcą, gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która uzyskuje dochód oraz z dwoma synami. Strona określiła wydatki miesięczne związane z utrzymaniem (nie wskazała jednak, aby miała problemy z ich regulowaniem) oraz zobowiązania podatkowe z tytułu kredytu i u osób fizycznych, które są spłacane dobrowolnymi wpłatami oraz w drodze egzekucji komorniczej. Organ podkreślił, że Strona nie wykazała aktualnego dochodu z działalności gospodarczej, w związku z czym nie mógł rzetelnie ustalić faktycznej sytuacji materialno-bytowej. Jednakże uwzględniając kwotę dochodu wskazaną za 2018 r., dochód z innych źródeł oraz dochody żony, łączny miesięczny dochód rodziny, ustalono na [...] zł. Organ odniósł powyższe do podstawowego wskaźnika służącego do oceny ubóstwa, jakim jest kwota określająca minimum socjalne.

Wskazał, że dla gospodarstwa domowego czteroosobowego pracowniczego minimum socjale wynosi [...] zł, tj. [...] zł na osobę. Wyliczony w ten sposób dochód Strony to kwota znacznie wyższa od wartości minimum socjalnego.

Organ również zwrócił uwagę, że fakt posiadania zadłużenia z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych nie jest okolicznością przemawiającą za umorzeniem należności. Stanowiłoby to nieuprawnione uprzywilejowanie podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa.

Zdaniem Organu trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym czasie. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że Strona uzyskuje dochód z innych źródeł, wdrożone postępowanie egzekucyjne przynosi rezultaty, zatem podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne. Ponadto wiek i stan zdrowia, daje pozytywną prognozę co do możliwości spłacenia zaległości w przyszłości.

Organ stwierdził, że powołany przez Stronę argument o konieczności prywatnego leczenia syna, co spowodowało drastyczny przyrost zadłużenia i nieopłacanie składek [...] nie stanowi przesłanki do umorzenia. Okoliczności powstania zaległości, nie stanowią przesłanek umorzenia, ponieważ te zostały wymienione w sposób wyczerpujący zarówno w u.s.u.s., jak i w rozporządzeniu.

Zdaniem Organu, również przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie miała zastosowania w sprawie, ponieważ Strona prowadzi działalność gospodarczą, ale nie udowodniła, aby poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Organ zwrócił ponadto uwagę, że nie wystąpiły okoliczności, o których stanowi § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Strona nie powołała się na sytuację zdrowotną, opisała natomiast problemy zdrowotne syna oraz żony, przez które musiała się zadłużyć. Ponadto Strona aktywnie prowadzi działalność gospodarczą, a żona pracuje zarobkowo, zatem ich stan zdrowia nie stanowi przeszkody do uzyskania dochodu pozwalającego na spłatę należności wobec [...]. Ponadto analiza zadłużenia Strony na koncie płatnika [...] potwierdziła, że nadal nie opłaca ona składek bieżących. Tym samym rozpatrując wniosek o umorzenie, uwzględniono nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ wyjaśnił, że decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych, jednakże nie musi ona zapaść (nie jest obligatoryjna). W przypadku natomiast braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, Organ miał ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Końcowo [...] poinformował Stronę, że sytuacja materialna nie stanowiła podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Opłacenie przez Stronę zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w formie sukcesywnych wpłat nie zagrozi jej sytuacji bytowej. Ponadto podkreślił, że obowiązek spłaty nie oznacza, iż musi ona uregulować zaległość jednorazowo, może bowiem zwrócić się do Organu o układ ratalny.

W piśmie z dnia 24 sierpnia 2019 r. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W treści pisma Strona podniosła, że w decyzji z dnia 2 sierpnia 2019 r. znalazły się stwierdzenia niezgodne z prawdą, jednak nie podała na czym konkretnie polegają. Strona zaznaczyła, że w toku postępowania nie zostały uwzględnione jej wnioski i pisma. Pismem z dnia 15 października 2019 r. Strona podtrzymała dotychczasową argumentację oraz zaznaczyła, że poza zobowiązaniami względem [...] posiada również zaległości za wodę, prąd, mieszkanie oraz niespłacone kredyty. Strona podkreśliła, że Organ błędnie wyliczył jej dochód z działalności gospodarczej, na okoliczność czego przesłała wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2019 r. Strona zastrzegła, że we wskazanych kwotach nie są uwzględnione koszty [...] oraz, że różnice w kwotach wynikają ze spływających faktur.

Organ rozpoznał ponownie sprawę i wydał w dniu 4 listopada 2019 r., nr j.w. decyzję utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia 2 sierpnia 2019 r.

Z treści uzasadnienia wynika, że Organ, w toku ponownego rozpoznawania sprawy, bazował na całości materiału zgromadzonego w sprawie (przedstawionym w postępowaniu prowadzonym przez organu I instancji, piśmie Strony z dnia 15 października 2019 r. oraz wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2019 r.). Organ stwierdził, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że Strona prowadzi działalność gospodarczą w przeważającym zakresie wg PKD: roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych od 2 listopada 2013 r. do nadal, pn. [...].

Organ podkreślił, iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, że w przypadku Strony:

1. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s.;
2. - nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że właściwy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (pkt 2);
3. - nie zaprzestano prowadzenia działalności gospodarczej, jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku (Strona uzyskuje dochód oraz posiada następców prawnych) (pkt 3);
4. - nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne (pkt 4);
5. - wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniosła Strona, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a);
6. - nie było prowadzone postępowanie upadłościowe (pkt 4b);
7. - nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione, w tym zakresie organy egzekucyjne (pkt 5);
8. - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub [...] Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5);
9. - nie sposób uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (jest przeciwko Stronie prowadzona częściowo skuteczna egzekucja, z której już została uzyskana kwota przekraczająca wydatki egzekucyjne) (pkt 6).

W związku z tym, że Skarżący pozostawał aktywnym przedsiębiorcą, dokonano analizy wniosku również pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. W wyniku powyższej analizy organ uznał, że zostały spełnione wszystkie cztery przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, co przesądza o tym, że ewentualne wsparcie stanowiłoby pomoc publiczną.

Tym samym stanowiłaby pomoc de minimis, której [...] może udzielić bez zgody Komisji Europejskiej z uwagi na jej wielkość. Jak wskazał [...] udzielenie pomocy de minimis jest możliwe wówczas, gdy łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie przekroczyła równowartości [...] euro w okresie 3 lat budżetowych. Organ ustalił ponadto, że wniesiono o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc w rozpoznawanej sprawie nie przekroczyłaby ustalonego pułapu [...] euro.

Organ dokonał również analizy przesłanek umorzenia wynikających z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia i wskazał, że przesłanki te w sprawie nie wystąpiły.

[...] zaakcentował ponadto fakt, że Strona jest stosunkowo młodą osobą, a więc ma przed sobą jeszcze wiele lat aktywności zawodowej oraz posiada umiejętności i doświadczenie w branży budowlano - wykończeniowej. Organ zaznaczył przy tym, że według obliczeń Głównego Urzędu Statystycznego wartość robót o charakterze remontowym w kwietniu 2019 r. licząc rok do roku zwiększyła się o 24,1 %, wzrosty w przedmiotowym okresie odnotowały również przedsiębiorstwa zajmujące się wykonywaniem robót budowlanych specjalistycznych (o 10,6 %) oraz budową budynków (1,0 %), a zatem należy uznać, że rynek dla branży w której Strona działa stale się rozwija.

W ocenie [...] Strona nie powinna mieć zatem problemów ze znalezieniem zleceń w zawodzie. W ocenie [...] umorzenie należności Strony na obecnym etapie byłoby więc przedwczesne. [...] podkreślił, że znajduje szansę spłaty przez Stronę swojego zobowiązania w ramach układu ratalnego.

Zakład podkreślił ponadto, że względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (wyrok NSA z 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00). Zasada sprawiedliwości społecznej, równości obywateli wobec prawa oraz interes publiczny nie pozwala, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na wydanie decyzji o umorzeniu należności.

Organ stwierdził, że w toku postępowania zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096, t.j. ze zm.; dalej: "K.p.a."). Ocena dowodów dokonana przez organ, która doprowadziła do rozstrzygnięcia negatywnego dla Strony, nie była oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 K.p.a.

Organ, biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z dnia 2 sierpnia 2019 r.

Strona zaskarżyła decyzję wydaną w wyniku ponownie rozpoznanej sprawy skargą wniesioną do tutejszego Sądu. W skardze zamieściła wniosek o zmianę zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu Skarżący zaznaczył, że zostały naruszone procedury, co skutkowało nienależytym rozpatrzeniem wniosku. Jego zdaniem Organ nie uwzględnił wniesionych w toku postępowania pism. Zwrócił uwagę, iż w toku rozpoznawania sprawy, nastąpiła milcząca zgoda organu w związku z brakiem odpowiedzi w terminie a także, że pozbawiono Skarżącego możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Końcowo podkreślił, że przesłanką uzasadniającą wniosek był ważny powód wnioskodawcy i trudna sytuacja materialna.

W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325; t.j. ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przywołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organowi można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy umorzenia Skarżącemu należności z tytułu składek i odsetek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł.

Według organu, w sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności ani inne ujawnione i stwierdzone przesłanki stanowiące podstawę umorzenia należności z tytułu składek (w całości lub części), natomiast - według Skarżącego - stanowisko organu jest błędne, gdyż jest on w bardzo trudnej sytuacji finansowej i życiowej, a opłacenie zaległych należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Określając ramy prawne sprawy wskazać należy, że podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest art. 28 u.s.u.s. Przepis ten daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.).

Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. Przy czym Sąd stoi na stanowisku, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. także odsetek za zwłokę (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2018 r., I GSK 1687/2018).

Przepis art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. stanowią, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (w tym odsetki od nieopłaconych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadkach określonych w ust. 2-4. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 498, ze zm.7);
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Jak już wskazano, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli sytuacji, w której znajduje się Skarżący. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W u.s.u.s. nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a, natomiast - zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. - minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy ww. upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W § 3 ust. 1 rozporządzenia zawarta została norma, zgodnie z którą Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek (także odsetek za zwłokę) – na podstawie procedury określonej w przepisach K.p.a. – kompetencję do tego orzekania ustawodawca powierzył, jak to wynika nie tylko z powołanego przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ale także z przepisu art. 83 ust. 1 u.s.u.s., Prezesowi [...].

Z przepisów tych wynika, że decyzja o umorzeniu ww. składek z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego [...] (z urzędu), jak i z inicjatywy zobowiązanego, a decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wydana może być wyłącznie na wniosek zobowiązanego i tylko w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1 rozporządzenia), co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym przywołanych.

W przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił [...] swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, istotne jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy na podstawie wszechstronnie zgromadzonego materiału dowodowego, wskazanego głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowanego, oraz na podstawie wszechstronnej oceny, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi.

Podkreślić należy, że uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Ponadto taka decyzja podlega ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności czy wydano ją na podstawie prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.).

Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

Zaakcentować należy, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie [...] nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i, następnie - porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności, [...] jest związany określonymi zasadami postępowania, zawartymi w K.p.a. oraz regułami logiki. Postępowanie organu, w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który bada, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia należności jest możliwe.

W ocenie Sądu organ w rozpoznawanej sprawie prawidłowo przyjął, z poszanowaniem ww. zasad, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, co stanowi przesłankę uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku Skarżącego na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., wskazując, że nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione organy egzekucyjne i nie sposób uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jest bowiem przeciwko Skarżącemu prowadzona częściowo skuteczna egzekucja, z której już została uzyskana kwota przekraczająca wydatki egzekucyjne. Organ nie stwierdził również braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Taka ocena, według Sądu, nie przekracza swobodnej oceny dowodów.

Tym samym zasadnie przyjęto, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 § 1 pkt 5) i 6) u.s.u.s. W sprawie nie ziściły się również przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1), pkt 2), pkt 3), pkt 4), 4a) i 4b) u.s.u.s., czego Skarżący nie kwestionuje.

Dodać należy, że trafnie [...] uznał, że w sprawie znajduje zastosowanie ww. rozporządzenie i dokonał rozpatrzenia przesłanek umorzenia należności Skarżącego w oparciu o jego przepisy.

W realiach rozpoznawanej sprawy istotny jest § 3 pkt 1 rozporządzenia, bowiem okoliczności, na które powołuje się Skarżący to w szczególności trudna sytuacja majątkowa i życiowa.

Sąd podkreśla ponownie, że decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wydana może być wyłącznie na wniosek zobowiązanego i tylko w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1 rozporządzenia).

Sąd uznał, że istotnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległych składek, w świetle przesłanek ww. rozporządzenia i wniosku Skarżącego, jest wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej, jak i rodzinnej Skarżącego.

Przy czym przyjmuje się, że to strona żądająca umorzenia zaległości, w treści wniesionego wniosku oraz w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. [...] w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 sierpnia 2019 r., III SA/Łd 469/19). Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego.

Natomiast, co należy mocno wyartykułować, kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS w ramach tzw. uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (organ może umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia np. jest możliwe.

Według Sądu, prawidłowo Organ ocenił, że w przypadku Skarżącego nie zostały spełnione warunki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia uzasadniające umorzenie zaległych składek wobec osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Trafnie [...] zaakcentował uzyskiwanie przez Skarżącego przychody i dochody w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, które kształtowały się w poszczególnych latach następująco: w 2016 r. przychód [...] zł, dochód [...] zł; w 2017 r. przychód [...] zł, dochód [...] zł; w 2018 r. przychód [...] zł, dochód [...] zł i dochód z innych źródeł, który wynosi [...] zł. Organ uwzględnił również przychody Skarżącego uzyskane w 2019 r. a ujawnione przez Skarżącego na etapie ponownego rozpoznania sprawy przez organ. Podkreślił, także kontynuowanie przez Skarżącego działalności gospodarczej. Organ na podstawie tak uzyskanych danych wskazał, że średnioroczna kwota przypadająca na gospodarstwo domowe Skarżącego za okres styczeń - sierpień 2019 r. uwzględniająca wszystkie dochody domowników (dochody z działalności gospodarczej, z dodatkowych źródeł, z pracy, ze świadczenia rodzinnego), tj. [...] zł miesięcznie jest wyższa od minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego za drugi kwartał 2019 r., które określone zostało na kwotę [...]zł.

Ponadto, organ zasadnie wskazał, że podnoszone przez Skarżącego kwestie dotyczące innych jego zobowiązań i zadłużeń nie są okolicznościami przemawiającymi za umorzeniem należności, ponieważ byłoby to sprzeczne z interesem społecznym oraz z interesem samych funduszy. W ocenie Sądu, realizacja przez Skarżącego obowiązku regulowania zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów czy innych zaległości cywilnoprawnych stanowi niewątpliwie obciążenie dla budżetu Skarżącego, jednakże sama w sobie nie wyklucza spłaty powstałego zadłużenia – przeciwnie, Skarżący nie może bowiem preferować spłaty długów, w tym osobistych, względem zadłużenia z tytułu składek.

Należy także wskazać, co już zasygnalizowano, że działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 K.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W ocenie Sądu, w sprawie [...] przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyważenia interesu społecznego ze słusznym interesem Skarżącego. Organ bowiem zasadnie skonstatował, że na podstawie zgromadzonych danych nie można uznać, iż opłacenie powstałych zaległości pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ustalił, że Skarżący nie jest osobą samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe (prowadzi je wspólnie z żoną i dwójką dzieci). Prawidłowo zatem organ wyjaśnił, że średnioroczna kwota przypadająca na gospodarstwo domowe Skarżącego za okres styczeń - sierpień 2019 r. uwzględniająca wszystkie dochody domowników (dochody z działalności gospodarczej, z dodatkowych źródeł, z pracy, ze świadczenia rodzinnego) przekracza podstawowy wskaźnik służący do oceny ubóstwa, tj. pracownicze minimum socjalne ustalone na kwotę [...]zł (dla gospodarstwa czteroosobowego), uwzględniającego m.in wydatki na żywość, opłaty eksploatacyjne, ochronę zdrowia.

Ponadto, w ocenie Sądu, [...] zasadnie ocenił, że wiek i stan zdrowia Skarżącego, daje pozytywną prognozę co do możliwości spłacenia zaległości w przyszłości. Zasadnie przy tym wskazał [...], że Skarżący ma przed sobą jeszcze wiele lat aktywności zawodowej oraz posiada umiejętności i doświadczenie w branży budowlano – wykończeniowej, której rynek stale się rozwija (co organ wykazał przytoczonymi danymi). A zatem zasadnie przyjęto, że Skarżący nie powinien mieć problemów ze znalezieniem zleceń w zawodzie, co wskazuje na przedwczesność umorzenia należności Skarżącego.

Sąd zauważa przy tym, że Skarżący nie wykazał, iż stan jego zdrowia wymaga zwiększonych wydatków na ochronę zdrowia, czy uniemożliwia podejmowanie zajęć zarobkowych. Skarżący skoncentrował się natomiast na sytuacji zdrowotnej i problemach zdrowotnych syna i żony, a te okoliczności – w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy (kontynowanie aktywności zawodowej przez żonę, brak wykazania przesłanek w stosunku do sytuacji zdrowotnej syna) - nie mogły stanowić przesłanki do umorzenia przedmiotowych kwot (w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).

Nadto nie należy zapominać o tym, że ustalenia dotyczące indywidualnego przypadku oraz uwzględnienia jego słusznego interesu dotyczącego umorzenia zaległości muszą także uwzględniać interes publiczny, w którym leży wyegzekwowanie kwot stanowiących zaległości z tytułu nieuiszczanych składek. Rację ma więc Organ, zważając na ochronę interesu społecznego i będąc odpowiedzialnym za dochodzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, że decyzję o umorzeniu takich należności może podjąć po wnikliwej ocenie sytuacji wnioskodawcy znajdującej potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Sąd wyjaśnia, że Skarżący jest uprawniony do złożenia do organu kolejnego wniosku o umorzenie powstałych zaległości, przedstawiając w nim nowe okoliczności, które mogą wpłynąć na jego ocenę. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając Skarżącemu umorzenia zaległych składek.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie bowiem stwierdził [...], że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia uzasadniająca umorzenie należności z tytułu składek - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rolą Skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami. Zaznaczyć trzeba, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności toczy się na wniosek zobowiązanego i to na nim, co do zasady, spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, Organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną i zdrowotną Skarżącego i członków jego rodziny, wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaległych należności. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał, że materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a. i art. 8 K.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest spójne i spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych.

Z tego obowiązku [...] wywiązał się w sposób należyty. Niezależnie od tego, co dotychczas powiedziano, podkreślić należy, że nawet spełnienie przez zobowiązanego przesłanek uprawniających do ubiegania się o przedmiotową ulgę, nie rodzi po stronie [...] automatycznego obowiązku jej udzielenia.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja zachowuje powyższe standardy, a wnioski dotyczące braku spełnienia przez Skarżącego przesłanek umorzenia nie są dowolne. Analiza sytuacji Skarżącego czyniła zadość kryteriom określonym w art. 28 u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia. Organ, działając w ramach uznania administracyjnego, nie był zobowiązany postąpić zgodnie z wnioskiem Skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał jakimi przesłankami kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje, w ocenie Sądu, na akceptację. Zatem stwierdzając, że [...] nie uchybił wskazanym w skardze przepisom prawa, oparł rozstrzygnięcie na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego i w sposób wyczerpujący je uzasadnił, Sąd nie znalazł podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Niezależnie o powyższego Sąd wskazuje, że [...] wydając zaskarżoną decyzję uwzględnił fakt, że Skarżący pozostawał aktywnym przedsiębiorcą i dokonał analizy wniosku również pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. W wyniku powyższej analizy organ zasadnie uznał, że zostały spełnione wszystkie cztery przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, co przesądza o tym, że ewentualne wsparcie stanowiłoby pomoc publiczną.

Tym samym zasadnie również wskazał, że pomoc taka stanowiłaby pomoc de minimis, której [...] może udzielić bez zgody Komisji Europejskiej z uwagi na jej wielkość, tj. udzielenie pomocy de minimis jest możliwe wówczas, gdy łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie przekroczyła równowartości [...] euro w okresie 3 lat budżetowych. W rozpoznawanej sprawie jednak, jak również zasadnie wskazywał organ, ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu [...] euro.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę

Wszystkie przytoczone powyżej orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA.