Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia[...] lipca 2020 r., znak [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS" lub "Organ") utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. znak [...] odmawiającą K. P. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 21 kwietnia 2020 r. Strona, jako płatnik składek, wniosła o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2020.568).
Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. znak jw. ZUS odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.
W uzasadnieniu ZUS powołał regulację zawartą w art. 31zo ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374 ze zm.). Organ wskazał ponadto, że wnioskowane zwolnienie stanowi pomoc publiczną i tym samym może być udzielone przedsiębiorcy, który na dzień 31 grudnia 2019 r. nie znajdował się w trudnej sytuacji w rozumieniu przepisów unijnych, ale który później, z powodu epidemii COVID-19, napotkał trudności lub znalazł się w trudnej sytuacji. Organ wskazał zatem, że ze zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek w ramach Tarczy Antykryzysowej mogą skorzystać tylko ci przedsiębiorcy, którzy na dzień 31 grudnia 2019 r. nie zalegali z opłaceniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy. Jak dalej wskazał ZUS, według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r., Strona zalegała z opłaceniem ww. należności za okres dłuższy niż 12 miesięcy.
Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. znak jw. ZUS utrzymał w mocy ww. decyzję wydaną w I instancji.
W uzasadnieniu powyższej decyzji ZUS wskazał treść art. 15 zzzh ust. 1 pkt 1 w zw. z art.31 zo ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Organ wskazał ponadto, że wnioskowana pomoc stanowi pomoc publiczną, o której mowa w Sekcji 3.1. Komunikatu Komisji
- - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w calu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19. Organ wskazał, że Komunikat Komisji wskazuje, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu.
Organ ustalił, że w związku z trudną sytuacją w rozumieniu ww. przepisów, Stronie nie przysługuje zwolnienie z opłacenia składek, o których mowa art. 31 zo ww. ustawy. W wyniku weryfikacji oraz rozliczenia konta płatnika składek organ ustalił bowiem, że suma zaległości Strony na dzień 31 grudnia 2019 r. przewyższa sumę przypisów składek za cały 2019 r. Suma przypisanych składek za 2019 r. wynosiła kwotę [...]zł. Natomiast nieopłacone przez Stronę, jako płatnika składek, należności na dzień 31 grudnia 2019 r. wynosiły łącznie [...] zł.
W ocenie organu, Strona jako przedsiębiorca znajdował się w trudnej sytuacji, o której mowa wyżej. Tym samym jako dłużnikowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przysługuje Stronie prawo zwolnienia z opłacenia składek wskazane w ww. ustawie.
Strona zaskarżyła decyzję wydaną w wyniku ponownego rozpoznania sprawy skargą wniesioną do tutejszego Sądu.
W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że decyzja ZUS jest dla niego niezrozumiała. Sprzeciw Skarżącego budzi fakt, że pomaga PUP w S. a druga instytucja zasłania się przepisami w związku z pandemia i w prostej drodze prowadzi to do bankructwa. Skarżący nadmienił ponadto, że jest po ciężkiej chorobie w związku z czym, aby funkcjonować, od września 2019 r. zatrudnił pracownika. Do momentu wybuchu pandemii zakład funkcjonował i opłacał składki.
W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi w całości.
Pismem procesowym z dnia 30 grudnia 2019 r. ZUS poinformował, że Komunikat Komisji wskazuje, iż pomoc może być przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 7 czerwca 2014 r. W związku z powyższym, uwzględniając wyjaśnienia Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, do ustalenia sytuacji ekonomicznej podmiotu niezbędne są dodatkowe informacje, których nie zawierał wniosek RDZ. Celem ponownej weryfikacji i ustalenia sytuacji ekonomicznej Skarżącego dnia 6 października 2019 r. zostało wysłane pismo i formularz z prośbą o jego wypełnienie i przedłożenie. Skarżący, który odebrał ww. pismo dnia 21 października 2019 r., nie odesłał wypełnionego formularza.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325; t.j. ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przywołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organowi można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Ponadto Sąd wskazuje, że na podstawie przepisu art. 31zt ustawy o zwalczaniu COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, sąd uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działalni Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U.2020.1773), który wskazuje, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2020.266, ze zm.), przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.
Skarżący zamieszkuje jak i posiada siedzibę prowadzonego przedsiębiorstwa na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 21 kwietnia 2020 r. Skarżący wystąpił do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia za okres od marca do maja 2020 r. na podstawie ww. ustawy o COVID.
Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji odmawiającej udzielenia zwolnienia wskazał, że zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek stanowi pomoc publiczną, która może być udzielona wyłącznie przedsiębiorcy, który na dzień 31 grudnia 2019 r. nie znajdował się w trudnej sytuacji w rozumieniu przepisów unijnych, ale który później, z powodu epidemii COVID-19, napotkał trudności lub znalazł się w trudnej sytuacji. Organ stwierdził, że Skarżący na dzień 31 grudnia 2019 r. zalegał z opłacaniem składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy, wobec czego uznał, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.
Organ odwoławczy natomiast wskazał, że Skarżącemu nie przysługuje wnioskowane zwolnienie, gdyż z ustaleń dokonanych po weryfikacji oraz rozliczeniu konta płatnika wynikało, że zadłużenie Skarżącego na dzień 31 grudnia 2019 r. przewyższa sumę składek za cały 2019 r. Tym samym w ocenie organu Skarżący znajdował się w trudnej sytuacji, w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE.L Nr 187 str. 1).
Wskazać zatem należy, że organ I instancji w uzasadnieniu powołał się jedynie na art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID, który to przepis nie zawiera ani wskazania, że udzielana pomoc jest pomocą publiczną, ani też nie zawiera definicji pojęcia przedsiębiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji. Pomimo powyższego organ
I instancji powiązał ww. przepis z zaległościami w opłacaniu składek oraz uzależnił udzielenie pomocy od spełnienia innych przesłanek - nie wskazując ani jednego przepisu prawa który miałby uzasadnić wydane rozstrzygnięcie i zasadność dokonanych stwierdzeń skutkujących odmową wsparcia.
Uchybienia powyższego nie usunął również organ II instancji w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W tym zakresie Sąd zauważa, że organ odwoławczy w uzasadnieniu wydanej decyzji przywołał dodatkowo art. 15 zzzh ust. 1 ustawy o COVID, z którego wynika, że wsparcie, o którym mowa w art. 31o zgodne z warunkami zawartymi w Komunikacie Komisji – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (2020/C 91 I/01) (Dz.Urz.UE C 91I z 20.03.2020) stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce, a także przepis sekcji 3.1 ww. Komunikatu Komisji. Sąd jednakże zauważa, że żaden z tych przepisów nie definiuje pojęcia przedsiębiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji.
Już powyższe kwalifikuje zaskarżone decyzje jako wadliwe i w związku z tym podlegające uchyleniu. Bowiem ani Skarżący, ani też Sąd nie mają obowiązku poszukiwania przepisów definiujących przedsiębiorcę znajdującego się w trudnej sytuacji, celem sprawdzenia prawidłowości działania organu. ZUS ani nie wskazał, ani nie wyjaśnił ich treści. To obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U.2020.256 j.t. ze zm.; dalej: "K.p.a.") uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne
- - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności w uzasadnieniu decyzji, jak i przywołania przepisów prawa, na których organ oparł wydane rozstrzygnięcie stanowi o naruszeniu art. 107 § 3 K.p.a. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi ponadto jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Stanowi również jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady pogłębiania zaufania wynikającej z art. 8 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
Sąd podkreśla ponadto, że uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą adresatem wydanego rozstrzygnięcia lecz również przez sąd.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy naruszyły powyższe przepisy K.p.a., ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia, nie zawiera bowiem wskazania regulacji zawierającej definicję kluczowego dla sprawy pojęcia – przedsiębiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji a powołuje się jedynie na fakt. W tym zakresie zatem brak jest w ogóle uzasadnienia prawnego decyzji. Organy nie podały bowiem i nie przytoczyły konkretnych przepisów prawa, które uzasadniałyby odmowę zwolnienia Skarżącego z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za ww. okres, z uwagi na posiadane zaległości, ich kwotę czy okres.
Podzielić w tym miejscu należy pogląd, że z naruszeniem prawa mamy do czynienia wtedy, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Wskazać przy tym należy, że nie jest rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia wydanej decyzji.
W rozpoznawanej sprawie, w odpowiedzi na skargę, organ poinformował, że Komunikat Komisji wskazuje, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu, co zostało już wskazane w decyzji organu odwoławczego i nadal nie wyjaśnia - w sposób odpowiadający normie art. 107 § 3 K.p.a. - podstawy prawnej rozstrzygnięcia w odniesieniu do definicji pojęcia przedsiębiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji.
Tym samym, jakkolwiek nie ma to już wpływu na stwierdzoną wcześniej wadliwość samej decyzji, wskazać należy, że wywód prawny przeprowadzony w odpowiedzi na skargę nie jest wyczerpujący i nie wyjaśnia dlaczego istniały podstawy do uznania przez organ, że ze zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, których dotyczy Tarcza Antykryzysowa, mogli skorzystać tylko ci przedsiębiorcy, którzy na dzień 31 grudnia 2019 r. nie zalegali z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy.
Sąd wskazuje również, że powyższą wadliwość ww. decyzji potwierdza i to, że jak wskazano w piśmie procesowym organu z dnia 30 grudnia 2020 r., już po wydaniu decyzji w rozpoznawanej sprawie, organ uwzględniając wyjaśnienia Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że do ustalenia sytuacji ekonomicznej podmiotu niezbędne są dodatkowe informacje, których nie zawierał wniosek RDZ. W związku z tym organ, już po wydaniu decyzji w sprawie podjął czynności celem ustalenia stanu faktycznego w odniesieniu do sytuacji ekonomicznej Skarżącego. Jednocześnie nadal nie wskazano podstawy prawnej i przesłanek w odniesieniu do pojęcia przedsiębiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji.
W związku z powyższym ponownie rozpatrując sprawę organ ponownie rozważy czy Skarżącemu w niniejszej sprawie przysługuje wsparcie z art. 31zo ustawy o COVID, stanowiące pomoc publiczną zgodnie z art. 15zzzh ustawy o COVID. W razie ponownego uznania że Skarżącemu nie może być udzielona pomoc publiczna, organ wyda decyzję zawierającą niezbędne uzasadnienie faktyczne i prawne. Organ w takiej sytuacji wyjaśni, ze wskazaniem dokładnej podstawy prawnej, odwołującej się do konkretnych jednostek redakcyjnych konkretnego przepisu prawnego (artykuł, ustęp, punkt, litera) określonego aktu prawnego, z jakich powodów uznał, że przedsiębiorstwo Skarżącego znajduje się w sytuacji, która uzasadnia odmowę przyznania pomocy publicznej. W szczególności, jeśli ponownie uzna, że świadczy o tym okoliczność, iż przedsiębiorca na dzień 31 grudnia 2019 r. zalegał z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy - to powinien szczegółowo przeprowadzić wywód prawny prowadzący do takiego uznania, ze wskazaniem konkretnych jednostek redakcyjnych przepisów prawnych stanowiących podstawę takiego rozstrzygnięcia.
W przypadku bowiem braku wskazania takich przepisów i wyjaśnienia podstaw zastosowania tych przepisów odmowa przyznania pomocy w związku ze wskazaną okolicznością nie może mieć miejsca. Sąd wskazuje również, z uwagi na ww. pismo procesowe organu z 30 grudnia 2020 r., że rozstrzygnięcie organu poprzedzone winno być ustaleniem zupełnego stanu faktycznego sprawy w toku postępowania administracyjnego. Ponadto w sytuacji, gdy poziom zaległości z tytułu nieopłacania składek będzie miał znaczenie dla przyznania pomocy, organ także w sposób jednoznaczny poziom ten ustali.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję.
O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący był zwolniony z obowiązku ich uiszczenia i nie był zastępowany przez zawodowego pełnomocnika.
Przedstawiona powyżej ocena prawna zaskarżonej decyzji pozostaje w zgodności z argumentami podniesionymi w uzasadnieniu wyroków WSA w Szczecinie z dnia 4 listopada 2020 r., I SA/Sz 580/20 oraz z dnia 2 grudnia 2020 r., I SA/SZ 694/20.
Orzeczenia sądów administracyjnych wskazana w uzasadnieniu dostępne są na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.