Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 73/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. G. na opisane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono Skarżącemu w dniu 10 października 2016 r., a w dniu 8 listopada 2016 r. (data nadania pisma) złożył on wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej do NSA.
W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną E. oraz dziećmi w wieku [...] lat. Oświadczył, że dzieci uczą się. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenia za pracę: Skarżącego w wysokości brutto [...] zł oraz żony Skarżącego w wysokości [...] zł brutto. Odnośnie do majątku Skarżący wskazał, że wraz z żoną jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m² o wartości [...] zł i działki budowlanej o powierzchni [...] m²; posiada oszczędności w wysokości [...] zł oraz akcje spółek [...] o wartości [...] zł. Wskazał również, że w skład majątku wchodzi samochód [...] ([...]) wyprodukowany w [...] roku. Innych składników majątkowych nie wykazał. Skarżący podał, że na stałe wydatki składają się: raty kredytu ([...] zł), czynsz, energia, woda ([...] zł), koszty leczenia ([...] zł), inne wydatki ([...] zł), łącznie w wysokości [...] zł.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów, Skarżący przedłożył:
- - zeznanie podatkowe swoje i żony - PIT-36 za 2015 rok z zadeklarowanymi przychodami Skarżącego: ze stosunku pracy [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł), z pozarolniczej działalności gospodarczej [...] zł (koszty [...] zł, strata [...] zł), z działalności wykonywanej osobiście [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł) oraz przychodami żony Skarżącego: ze stosunku pracy [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł), z innych źródeł [...] zł (dochód [...] zł),
- - załącznik PIT-B za 2015 r., z którego wynika, że skarżący prowadził w 2015 r. działalność gospodarczą – usługi reklamowe na terenie całego kraju,
- - zeznanie podatkowe Skarżącego PIT-38 za 2015 r. w którym zadeklarował przychody [...] zł koszty [...] zł,
- - wyciąg z rachunku bankowego Skarżącego z banku [...] S.A. za okres od 15 października do 15 listopada 2016 r. z saldem początkowym [...] zł i saldem końcowym [...] zł,
- - wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego prowadzonego przez [...] Bank za okres od 1 października 2016 r. do 30 listopada 2016 r. z saldem początkowym [...] zł i końcowym [...] zł,
- - wyciąg z rachunku bankowego żony Skarżącego za okres od 1 do 30 listopada 2016 r.,
- - umowę kredytu hipotecznego Skarżącego i żony Skarżącego z dnia 22 listopada 2007 r. na kwotę [...] zł na sfinansowanie dokończenia budowy domu jednorodzinnego położonego w M., przy ul. [...] wraz z harmonogramem spłaty (miesięczna rata [...] zł).
Dodatkowo Skarżący wyjaśnił, że szacunkowa wartość posiadanej działki budowlanej o powierzchni [...] m² wynosi [...] zł oraz że na działce jest niedokończona budowa domu, w którym obecnie przebywa teść skarżącego B.J., zamieszkały uprzednio w Ś., wraz z żoną, który ze względu na znaczny stopień inwalidztwa jest pod opieką rodziny.
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016r., referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia adwokata.
Referendarz sądowy wyjaśnił, że ze względu na ustawowe zwolnienie Skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a., zbędne stało się rozpoznawanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z tego względu, w pkt 1 postanowienia umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Rozpoznaniu podlegał wniosek Skarżącego w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.
Wskazać należy, że referendarz sądowy powołując się na przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził, że analiza złożonego wniosku wraz z przedłożonymi dokumentami doprowadziła do wniosku, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wyjaśnił dalej referendarz, że z wniosku Skarżącego oraz dołączonych dokumentów wynikało, że pięcioosobowa rodzina Skarżącego utrzymuje się z dochodów Skarżącego i jego żony ze stosunku pracy w łącznej wysokości brutto [...] zł. Wyciągi z rachunków bankowych potwierdzały, że małżonkowie G. otrzymywali wynagrodzenie za pracę w wysokości netto średnio [...] zł.
Jednak prawdziwość ww. oświadczenia co do źródeł utrzymania Skarżącego i jego rodziny budziła wątpliwości referendarza. Wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia, że dopiero z analizy przedłożonych w odpowiedzi na wezwanie dokumentów, tj. z zeznań podatkowych Skarżącego i jego żony wynikało, że deklarowali oni za 2015 r. przychody z kilku innych źródeł (działalność gospodarcza skarżącego, działalność wykonywana osobiście, inne źródła przychodu). Jak wynikało z danych powszechnie dostępnych (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej RP, www.ceidg.gov.pl) Skarżący wznowił w dniu 10 października 2016 r. działalność gospodarczą pod firmą "[...] M. G." w zakresie pośrednictwa w sprzedaży miejsca na cele reklamowe w mediach drukowanych, czego nie wykazał na urzędowym formularzu. Brak wskazania tych okoliczności we wniosku o prawo pomocy uniemożliwiło zobowiązanie Skarżącego do wyjaśnienia czy i jakie przychody (dochody) uzyskał z tego tytułu, czy i jakie dochody uzyskuje Skarżący w bieżącym roku z tytułu działalności wykonywanej osobiście. Takich danych Skarżący nie podał, ani nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą.
W ocenie referendarza sądowego, równie nieprecyzyjnie Skarżący przedstawił stan majątkowy swojej rodziny.
Referendarz sądowy stwierdził także, że dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do stanu majątkowego, wszystkich źródeł i wysokości dochodów rodziny i ich możliwości zarobkowych będzie można ustalić, czy Skarżący ma realne możliwości, aby samodzielnie czy przy pomocy małżonki lub innych członków rodziny, ponieść koszty pomocy prawnej pełnomocnika w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
W sprzeciwie z dnia 17 stycznia 2017 r. Skarżący zaskarżył postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2016 r. w zakresie odmowy ustanowienia adwokata, domagając się zmiany tego rozstrzygnięcia i przyznania mu prawa pomocy w zakresie ustanowienie adwokata.
Skarżący przedstawił w sprzeciwie kolejne oświadczenia i dodatkowe dokumenty, w celu wyjaśnienia wątpliwości co do stanu majątkowego.
Wyjaśnił, że z działalności gospodarczej wykonywanej osobiście uzyskał za październik 2016r. przychód [...] zł, poniósł koszty [...] zł i stratę – [...] zł, co wynika z przedłożonej ze deklaracji VAT – 7 za ten okres. Oświadczył, że wyciąg z rachunku związanego z działalnością gospodarczą przesłał do Sądu jako załącznik nr 2a. Zwrócił uwagę na zajęcie komornicze wynagrodzenia za pracę w związku z zadłużeniem zmarłej ciotki J.J., pomimo odrzucenia spadku i wskazał sygnatury ośmiu spraw sądowych prowadzonych w tym zakresie.
Wskazał na będące przedmiotem zaskarżenia w sprawie prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w tym zajęcie wynagrodzenia za pracę w związku z prowadzoną egzekucją - do kwoty [...] zł. Zwrócił uwagę na nieuzasadnione jego zdaniem określenie przez ZUS składek zdrowotnych z powodu niezasadnego "potrójnego" ubezpieczenia zdrowotnego trzech źródeł zatrudnienia. Jego zdaniem, egzekwowany obowiązek nie istnieje.
Wraz ze sprzeciwem przedłożył:
- - deklarację VAT-7 za październik 2016 r.,
- - postanowienie Sądu Okręgowego we W. II Wydział Cywilny z dnia 30 listopada 2016 r.
- - zajęcie wynagrodzenia za pracę skarżącego z dnia 11 czerwca 2014 r. na wniosek wierzyciela J. J. – należność główna z odsetkami wynosiła [...] zł plus koszty egzekucyjne [...] zł,
- - zawiadomienie Dyrektora ZUS z dnia 12 czerwca 2015 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę – razem dochodzone należności w wysokości [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Na wstępie należy zaznaczyć, że stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje się jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013, s. 855-856).
W sprawie rozpoznaniu podlegał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.
W ocenie Sądu, analiza uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedłożonych dokumentów, a w szczególności uzasadnienia sprzeciwu i przedłożonych wraz z nim dodatkowych dokumentów i oświadczeń, wynika, że sprzeciw zasługiwał na uwzględnienie.
Należy zwrócić uwagę, że dochód na osobę w rodzinie Skarżącego wynosi ok. [...] zł. Miesięczne stałe wydatki na utrzymanie wynoszą ok. [...] zł, w tym spłata kredytu mieszkaniowego. Skarżący wznowił działalność gospodarczą z dniem 10 października 2016 r., wraz ze sprzeciwem przedłożył deklarację VAT-7 za październik 2016 r., w której zadeklarował dostawę towarów o wartości [...] zł oraz nabycie towarów i usług pozostałych o wartości [...] zł, co oznacza, jak wskazał skarżący, że za ten miesiąc poniósł stratę [...] zł. W ocenie Sądu, wznowienie działalności gospodarczej nie wpłynęło na znaczną poprawę sytuacji finansowej Skarżącego i jego rodziny. Przy ocenie wniosku Sąd uwzględnił podniesioną w sprzeciwie okoliczność zadłużenia Skarżącego.
Skarżący przedłożył bowiem dokumenty wskazujące na znaczne zadłużenie i prowadzone wobec niego postępowania egzekucyjne związane z zaległościami po zmarłej J.J. (ok. [...] zł na dzień 11 czerwca 2014 r.) oraz zaległościami wobec ZUS. Jak wynika z przedłożonych, opisanych wyżej dokumentów, według stanu na dzień 12 czerwca 2015 r. wysokość zaległości wobec ZUS wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekwowanych przez Dyrektora ZUS w S. wynosiła [...] zł.
Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe okoliczności oraz konieczność zapewnienia Skarżącemu prawa do sądu, należało zmienić postanowienie referendarza sądowego i ustanowić Skarżącemu adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w S. Dlatego na podstawie przepisów art. 260 § 1-§ 3 w związku z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.