Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r., znak: [...]; [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. (dalej "organ egzekucyjny") z dnia [...] lipca 2019 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. [...], zajętego zawiadomieniami z dnia [...] listopada 2015 r., znak: [...], oraz z dnia [...] czerwca 2018 r., znak: [...]
Zaskarżone postanowienie wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – zwanej w skrócie "K.p.a.") oraz art. 18 i art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 – zwanej w skrócie "u.p.e.a.") oraz w oparciu o następujące ustalenia.
Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego Z. K. (dalej: "Zobowiązany", "Skarżący") na podstawie m.in. własnych tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości podatkowe Zobowiązanego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług. Wśród wierzycieli egzekwowanych należności znajdują się nadto m.in. Wojewoda [...] Urzędu Wojewódzkiego w S., Główny Inspektor Transportu Drogowego w W., Zachodni Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w S..
W toku tego postępowania, opisanymi wyżej zawiadomieniami z dnia [...] listopada 2015 r. oraz z dnia [...] czerwca 2018 r. organ egzekucyjny zajął spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, położonego w S. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy [...] w S. prowadzi księgę wieczystą nr [...]
Zobowiązany, we wniosku o ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych przez umorzenie zaległości podatkowych wraz z odsetkami - na podstawie art. 67a ustawy – Ordynacja podatkowa – złożonym w dniu [...] czerwca 2019 r. do Pierwszego Urzędu Skarbowego w S., zawarł jednocześnie wniosek o "odstąpienie (...) od egzekucji mojego mieszkania mieszczącego się w S. przy ul. [...]". Zaznaczył przy tym, że jest to Jego jedyny składnik majątku, a ponadto jest on tylko jego współwłaścicielem.
Organ egzekucyjny, w wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie, postanowieniem z [...] lipca 2019 r. odmówił zwolnienia z egzekucji zajętego prawa do lokalu.
W uzasadnieniu postanowienia organ przywołał brzmienie art. 13 § 1 u.p.e.a. i wskazał, że nie stwierdził przesłanek do uwzględnienia wniosku.
Organ ten wyjaśnił, że egzekucja z innych składników majątkowych okazała się bezskuteczna; ostatni skuteczny środek egzekucyjny zastosowano w dniu [...] kwietnia 2017 r. - zajęcie innych wierzytelności pieniężnych, w wyniku czego na rachunek organu wpłynęła kwota [...]zł. Organ wyjaśnił, że na dzień [...] czerwca 2019 r. suma zaległości Zobowiązanego, objętych tytułami wykonawczymi, wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi wynosiła [...] zł. Organ ustalił, że Zobowiązany od 2009 r. zaprzestał dobrowolnego wpłacania swoich zobowiązań podatkowych.
Organ egzekucyjny przy tym podkreślił, że zajęte spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego stanowi jedyny składnik majątkowy należący do Zobowiązanego. Uwzględnienie więc wniosku Zobowiązanego i zwolnienie ww. prawa spod egzekucji, w konsekwencji doprowadziłoby do bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W zażaleniu na opisane wyżej postanowienie Zobowiązany wyjaśnił, że stał się ofiarą zaplanowanej zmowy, a Jego zaległości są spowodowane wykluczeniem Jego i Jego jednoosobowej firmy transportowej przez instytucje państwowe, w tym sądy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w czerwcu 2019 r. złożył w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w S. 36 sztuk pism oraz załączników wraz z prośbą o całkowite umorzenie Jego zaległości podatkowych. Wskazał, że na spotkaniu z Z. K. w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w S. bardzo szczegółowo przedstawił swoje problemy i przyczyny ich powstania.
Wraz z zażaleniem Zobowiązany przedłożył kopie: wyroku Sądu Rejonowego w M. Wydział II Karny z dnia [...].07.2015 r., sygn. akt [...], oraz dokumentów dotyczących uprawnień Zobowiązanego do kierowania pojazdami mechanicznymi (2 szt.), a także decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...].11.2015 r. w przedmiocie cofnięcia Zobowiązanemu uprawnienia do kierowania pojazdami według kategorii C, C+E, D, D+E i B+E prawa jazdy do czasu uzyskania wymaganych kwalifikacji.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.
Organ odwoławczy, powołując się w uzasadnieniu postanowienia m.in. na treść art. 13 §1 i § u.p.e.a., wyjaśnił, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Wskazał dalej, że organ egzekucyjny może (nie musi) zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zwolnienie z egzekucji - w rozumieniu przepisów u.p.e.a. - oznacza niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z określonych składników majątkowych zobowiązanego. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wyjaśnił dalej, że zastosowanie jednakże tej instytucji nie może prowadzić do braku efektywności egzekucji, a to oznacza, że zobowiązany powinien nie tylko podać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji proponowanego składnika majątkowego, ale także wykazać, że możliwe jest przeprowadzenie egzekucji z innych składników majątkowych.
Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna.
Organ odwoławczy podkreślił, że ustawodawca wskazał w przywołanym wyżej przepisie, iż rozstrzygnięcie w kwestii zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątku podejmowane jest w granicach uznania administracyjnego, stąd zwolnienie przez organ egzekucyjny składnika majątku, nie ma charakteru obligatoryjnego. Oznacza to, że nawet stwierdzenie, iż w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.
Odnosząc się następnie do treści złożonego w sprawie wniosku Zobowiązanego organ odwoławczy stwierdził, że istotnie możliwość utraty mieszkania jest argumentem przemawiającym za ważnym interesem zobowiązanego, gdyż ma na celu utrzymanie "dachu nad głową". Jednakże zwrócił organ przy tym uwagę, że nie można tracić pola widzenia faktu, że Zobowiązany, prowadząc działalność gospodarczą, wykazywał w latach 2011-2015 dochody, szczególnie w latach 2011, 2012 i 2015, przekraczające przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw publikowane przez GUS. Jednak pomimo takich okoliczności, od 2009 r. Zobowiązany zaprzestał dobrowolnego spłacania swoich zobowiązań podatkowych. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, że organ egzekucyjny prowadzi wobec Zobowiązanego egzekucję na rzecz innych wierzycieli administracyjnych, zaś łączna kwota do wyegzekwowania na dzień [...].07.2019 r. wynosiła [...] zł, a nadto, że ostatnie środki z tytułu zajęcia wpłynęły na rachunek organu egzekucyjnego w dniu [...] czerwca 2017 r.
W takich okolicznościach sprawy organ odwoławczy nie znalazł uzasadnienia do zwolnienia zajętego prawa z egzekucji. Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę na ciążące na organie egzekucyjnym ustawowe obowiązki - art. 7 § 2 u.p.e.a. – nakazujące, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, podejmowanie czynności prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji. Organ odwoławczy stwierdził, że zwolnienie, którego oczekuje Zobowiązany doprowadziłoby do całkowitej bezskuteczności egzekucji, co byłoby działaniem organu na szkodę wierzycieli.
Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że o ile nawet można uznać, iż Zobowiązany wykazał swój ważny interes w zwolnieniu z egzekucji zajętego prawa do lokalu mieszkalnego, to interesu tego nie można stawiać ponad interesem wierzycieli. Szczególnie odnosi się to do postępowania egzekucyjnego, które prowadzone jest w wyniku braku dobrowolnej zapłaty dochodzonych należności przez zobowiązanego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na opisane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2019 r. Zobowiązany zarzucił organom, że w toku postępowania w sprawie nie odniosły się do złożonej przez niego do akt sprawy dokumentacji związanej z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych.
Skarżący dołączył do skargi kopie dokumentów, które stanowią jego zdaniem dowody nierzetelnego i niesprawiedliwego działania wobec Skarżącego przez organy i sądy Rzeczypospolitej Polskiej w sprawach karnych, tj. kopie: zapytania i informacji z Krajowego Rejestru Karnego, prawa jazdy [...] wystawionego na rzecz Skarżącego, pisma P. W. P. W. z dnia [...].04.2019 r. dotyczącego potwierdzenia wydania przez Prezydenta Miasta S. prawa jazdy [...] na rzecz Skarżącego, czterech wyroków w sprawach karnych dotyczących Skarżącego, decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z dnia [...].03.2019 r. w przedmiocie przyznania Skarżącemu zasiłku celowego na okres od [...].02.2019 r. do [...].04.2019 r. i z dnia [...].04.2019 r. w przedmiocie przyznania Skarżącemu pomocy pieniężnej na okres od [...].05.2019 r. do [...].09.2019 r.
W dniu [...] sierpnia 2019 r. do Sądu wpłynął wniosek Skarżącego o zezwolenie na możliwość uczestniczenia dziennikarzy na każdym etapie trwania procesu egzekucji mieszkania na poczet zaległości podatkowych prowadzonej przez Pierwszy Urząd Skarbowy S..
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, zwracając uwagę, że Skarżący w żaden sposób nie wskazał w skardze, w jaki sposób zaskarżone postanowienie jest niezgodne z prawem, w żaden bowiem sposób nie odniósł się do wydanego rozstrzygnięcia. Organ podkreślił, że jedynym zarzutem skargi jest, że organy obu instancji pominęły ogromną liczbę dokumentów stanowiących dowody w sprawie o umorzenie zaległości podatkowych, natomiast – jak wskazał organ - zaskarżone postanowienie dotyczy odmowy zwolnienia z egzekucji zajętego prawa majątkowego.
W piśmie z dnia [...] marca 2020 r. (data nadania) Skarżący złożył do Sądu "oświadczenie o pogarszającej się drastycznie mojej sytuacji życiowej z powodu wykluczenia mnie w sposób zamierzony oraz celowy przez instytucje państwowe w tym sądy, które łamiąc Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 271 kpk orzekały wobec mnie nie sprawiedliwe wyroki oparte w całości na wierutnym kłamstwie doprowadziły do dyskryminacji mnie oraz mojej jednoosobowej firmy transportowej, w obliczu zagrożenia śmiertelną pandemią korona-wirusa.".
Sądowi wiadome jest z urzędu, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...] września 2019 r., znak: [...], odmówił umorzenia Zobowiązanemu zaległości w podatku od towarów i usług za okresy grudzień 2011 r., luty-lipiec, październik-grudzień 2012 r., styczeń-marzec, maj, lipiec 2013 r., styczeń-czerwiec, sierpień-grudzień 2014 r., styczeń-grudzień 2015 r., styczeń-maj 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2019 r., znak: [...], na którą Skarżący do tutejszego Sądu wniósł skargę, która została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Sz 91/20. Nieprawomocnym wyrokiem z dnia 6 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 91/20, Sąd oddalił skargę.
Z kolei decyzją z dnia [...] września 2019 r., znak: [...], Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. odmówił umorzenia zaległości Z. i P. K. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. w kwocie [...]zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł oraz z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. w kwocie [...]zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł, zaś Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., znak: [...], utrzymał ww. decyzję w mocy, na którą Skarżący do tut. Sądu także złożył skargę, która została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Sz 92/20 i nieprawomocnym wyrokiem z dnia 6 lipca 2020 r. oddalona.
Kolejną decyzją z [...] września 2019 r., znak: [...], Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. odmówił Zobowiązanemu umorzenia zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych:
- - za 2013 r. w kwocie [...]zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł,
- - za 2014 r. w kwocie [...]zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł,
- - za 2015 r. w kwocie [...]zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł.
Decyzję tę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzją z [...] grudnia 2019 r., znak: [...], na którą to decyzję Skarżący także złożył skargę do tut. Sądu, która została oddalona nieprawomocnym wyrokiem z dnia 6 lipca 2020 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 93/20.
Na rozprawie w dniu [...] czerwca 2020 r. Sąd oddalił wniosek Skarżącego o nagrywanie przebiegu rozprawy przez Sąd dla innego Sądu lub dla najwyższych organ organów Państwa Polskiego i oddalił wniosek Skarżącego dotyczący omówienia dokumentów.
W związku z wnioskiem ustanowionego z urzędu pełnomocnika Skarżącego o odroczenie rozprawy w celu umożliwienia ponownego zapoznania się z materiałem dowodowym, którym dysponuje Skarżący, i ewentualnego przygotowania materiałów dowodowych, Sąd odroczył rozprawę na termin z urzędu.
W dniu [...] lipca 2010 r. wpłynął wniosek Skarżącego o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie z powodu zapadłego dnia 06 lipca 2020 r. w tutejszym Sądzie nieprawomocnego wyroku.
Na rozprawie w dniu 16 lipca 2020 r. Sąd postanowił odmówić zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie, co nie podlega zażaleniu, stosownie do art. 131 P.p.s.a., a tym samym nie wymaga uzasadnienia (art. 162 P.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona, Sąd bowiem w wyniku kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem nie stwierdził, by organ egzekucyjny dopuścił się naruszenia przepisów prawa w sposób, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego dla uchylenia zaskarżonego aktu ustawodawca wymaga w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325 – zwanej w skrócie "P.p.s.a.").
W myśl zaś art. 134 § 1 P.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 57a nie znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie).
Zwrócić należy uwagę, że w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2019 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] lipca 2019 r., Skarżący nie podniósł zarzutów naruszenia przepisów prawa, a przy tym w ogóle nie wyjaśnił, w jaki sposób zaskarżone postanowienie nie jest zgodne z przepisami prawa, w żaden bowiem sposób nie odniósł się w tym zakresie do zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarżący nie kwestionuje także istnienia zaległości podatkowych, które są przedmiotem prowadzonego w stosunku do Skarżącego postępowania egzekucyjnego. Jedyny zarzut Skarżącego sprowadza się do wskazania, że ani organ I instancji, ani też organ II instancji, nie zauważają ogromu liczby złożonych dokumentów jako stanowiących dowody w sprawie o umorzenie Jego zaległości podatkowych.
Natomiast przedmiotem skargi jest postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] lipca 2019 r., którym odmówiono Skarżącemu zwolnienia z egzekucji zajętego składnika majątkowego, tj. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, położonego w S. przy ulicy [...], przysługującego Skarżącemu na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Zatem, okoliczności podnoszone przez Skarżącego, jakie mogłyby mieć istotny wpływ w sprawie umorzenia zaległości podatkowych, nie mają bezpośredniego wpływu na przesłanki, jakie są kluczowe w postępowaniu wpadkowym, jakim jest niniejsze postępowanie prowadzone w oparciu o przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. Przepis bowiem art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowił podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonego postanowienia.
Zatem, ocenę zaskarżonego postanowienia co do zgodności z prawem Sąd orzekający w niniejszej sprawie ograniczył do zbadania, czy organy egzekucyjne w sposób uprawniony wydały zaskarżone rozstrzygnięcie.
W myśl art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.
Uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja zwolnienia z egzekucji służy respektowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowana jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji. Jednakże zgodnie z tym unormowaniem organ egzekucyjny może w drodze postanowienia zwolnić (na czas oznaczony lub nieoznaczony) z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Dla zastosowania zatem zwolnienia składnika majątkowego zobowiązanego w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., konieczne jest spełnienie dwóch łącznych przesłanek:
- 1) zwolnienie składnika majątkowego zobowiązanego następuje na wniosek zobowiązanego;
- 2) istnienie ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu.
Pierwsza przesłanka została spełniona, gdyż jak wynika z akt sprawy, Skarżący we wniosku o ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, złożonym w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w S. w dniu [...] czerwca 2019 r., dodatkowo wniósł o odstąpienie od egzekucji Jego mieszkania, mieszczącego się w S. przy ulicy [...], stanowiącego jego jedyny składnik majątkowy, którego jest współwłaścicielem.
Kluczową jednak przesłanką uprawniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest wykazanie istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" przemawiającego za tym zwolnieniem.
Wykazanie istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" jest obowiązkiem zobowiązanego, który musi dowieść istnienia takich okoliczności, które przemawiają za zwolnieniem z egzekucji wnioskowanego składnika majątkowego. Poza tym, powinien on także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych.
Jak trafnie zauważył organ egzekucyjny w rozpoznawanej sprawie, Skarżący, wnosząc o zwolnienie spod egzekucji wyżej opisane mieszkanie, nie wskazał jednak żadnego innego składnika majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne prowadzenie egzekucji. Zajęcie przedmiotowego mieszkania było zatem jedynym środkiem egzekucyjnym zastosowanym wobec zobowiązanego, w związku z czym zwolnienie tego składnika majątkowego zobowiązanego spod egzekucji uniemożliwiłoby egzekwowanych roszczeń innych wierzycieli.
W tym też kontekście, jako w pełni uprawnione należało uznać stanowisko organu II instancji, który akceptując stanowisko organu egzekucyjnego I instancji, dokonał prawidłowej wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a. przyjmując, że wprawdzie Skarżący wykazał swój "ważny interes", gdyż możliwość utraty mieszkania jest argumentem przemawiającym za ważnym interesem zobowiązanego, ma bowiem na celu utrzymanie "dachu nad głową", i daje podstawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji przedmiotowego składnika majątkowego zobowiązanego, to jednak interesu tego nie można stawiać ponad interesem wierzycieli (egzekwujących swoje prawa a obowiązki w stosunku do zobowiązanego), szczególnie sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest efektem braku dobrowolnej zapłaty przez zobowiązanego dochodzonych należności.
Jak już wyżej wskazano, postępowanie prowadzone w oparciu art. 13 § 1 u.p.e.a. jest postępowaniu wpadkowym, zaistniałym w toku postępowania egzekucyjnego, i w związku z tym nie może umknąć z pola widzenia cel zasadniczego postępowania egzekucyjnego. Tym celem jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli dochodzonych w trybie przymusowej egzekucji, gdyż - jak niespornie ustalono - zobowiązany od 2009 roku zaprzestał dobrowolnego regulowania swoich zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych.
Sądowi z urzędu znane są okoliczności powstania ww. zaległości podatkowych i jest wiadome, że nieprawomocnymi wyrokami z dnia 06 lipca 2020 r. w sprawach od sygn. akt: I SA/Sz 91/20, I SA/Sz 92/20 i I SA/Sz 93/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił w tych sprawach skargi. Przedmiotem tych spraw było odpowiednio: umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług za okresy grudzień 2011, luty-lipiec, październik-grudzień 2012 r., styczeń-marzec, maj, lipiec 2013 r., styczeń-czerwiec, sierpień-grudzień 2014 r., styczeń-grudzień 2015 r., styczeń - maj 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę; umorzenie zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 i 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz umorzenie zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013, 2014 i 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę, i w sprawach tych Sąd również rozważał "ważny interes podatnika" z "interesem publicznym".
Tym samym znane są również Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie występujące w tych sprawach okoliczności, które ostatecznie zadecydowały, że Sąd podzielił stanowisko organów co do odmowy umorzenia tych należności.
Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy co do zwolnienia lokalu mieszkalnego spod egzekucji należy tu przywołać kluczowe okoliczności tych spraw. A mianowicie, wbrew stanowisku Skarżącego, zadłużenia, których umorzenia domagał Skarżący, i organ egzekucyjny dochodzi ich w postępowaniu egzekucyjnym, pochodzą w części sprzed pierwszego prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] sierpnia 2014 r. (sygn. akt. [...]), dotyczącego zdarzenia z dnia [...] czerwca 2014 r., który to wyrok dotychczas nie został uchylony. Skarżący wtedy uzyskiwał przeciętnie dochód z prowadzonej działalności gospodarczej (w 2011 r. – [...] zł miesięcznie; w 2012 r. – [...] zł miesięcznie), a mimo to z własnej woli nie płacił podatków, wbrew powszechnemu obowiązkowi podatkowemu przewidzianemu Konstytucją RP. Już te okoliczności wskazują, że pozostała zaległość podatkowa z okresu po ww. zdarzeniu z dnia [...] czerwca 2014 r. do maja 2016 r. (ostatnia ww. zaległość podatkowa) nie powstała w związku z działaniami instytucji państwowych, w tym sądów, także bowiem po tej dacie Skarżący dalej prowadził działalność gospodarczą wykazując dochód (w 2013 r. – [...] zł miesięcznie; w 2014 r. - [...] zł miesięcznie; w 2015 r. – [...] zł miesięcznie).
A zatem, w przypadku nawet złożonej sytuacji Skarżącego, kwota miesięcznego dochodu wzrosła. Co istotne przy tym, podatnik w ww. okresach uzyskiwał przychody z tytułu dostawy towarów i świadczenia usług i deklarował podatek podlegający wpłacie do urzędu skarbowego, jednak jego wpłat nie dokonywał, nie podnosił jednak, że to z powodu kontrahentów, którzy zalegają mu z zapłatą należności za te okresy rozliczeniowe. A przecież podatek VAT jest pobierany w cenie zbywanych towarów/usług, co oznacza, że Skarżący z zapłaconych kwot powinien kwotę podatku VAT samodzielnie odprowadzić do urzędu skarbowego, czego z własnej woli zaniechał.
Nadto, w ww. sprawach: I SA/Sz 91/20, I SA/Sz 92/20 i I SA/Sz 93/20, Sąd orzekając, także wziął pod uwagę, że w latach 2014-2015 sprzedaż w firmie Skarżącego również wzrosła, i to znacząco (z [...] zł w 2013 r. do [...] zł w 2014 r., zaś w 2015 r. do [...] zł), co z kolei świadczy, że również okoliczność utraty prawa jazdy nie miała wpływu na sytuację Skarżącego co do prowadzenia działalności gospodarczej, wówczas bowiem dochody Jego firmy także by zmalały, a tymczasem w latach 2015 – 2016 znacząco wzrosły.
Powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, świadczą, że nie mają charakteru nadzwyczajnego, nie wystąpiły bowiem z przyczyn niezależnych od Skarżącego, mają jednak znaczenie dla oceny "ważnego interesu zobowiązanego" w kontekście znajdującego zastosowanie przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a. Już tylko te okoliczności nie pozwalają na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku Skarżącego o zwolnienie mieszkania Skarżącego spod zajęcia egzekucyjnego.
Podkreślić zatem ponownie należy, że procedura egzekucyjna przewidziana ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) co do zasady nie służy ustalaniu czy też określaniu obowiązków lub uprawnień zobowiązanego, a jedynie wykonaniu obowiązków w drodze egzekucji administracyjnej, których zobowiązany nie wykonał dobrowolnie (w niniejszej sprawie wynikających z zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych, których regulowania Skarżący zaniechał dobrowolnie), co stanowi podstawę ich przymusowego egzekwowania według zasad przewidzianych ustawą u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym rodzajem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia. Zasadniczym jednak celem tego postępowania, przy uwzględnieniu ochrony praw zobowiązanego w określonych przepisami u.p.e.a. sytuacjach, jest jednak zdecydowanie zaspokojenie dochodzonych roszczeń wierzyciela.
Jest to kluczowa funkcja postępowania egzekucyjnego, i niewątpliwie ma ona pierwszeństwo w ocenie "ważnego interesu zobowiązanego" odnośnie zastosowania instytucji zwolnienia składnika majątkowego zobowiązanego spod egzekucji przewidzianej w art. 13 § 1 u.p.e.a., w szczególności w sytuacji, gdy egzekwowane zaległości podatkowe nie powstały z przyczyn niezależnych od Skarżącego, lecz wprost przeciwnie – tak pokierował swoim postępowaniem Skarżący, doprowadzając wierzycieli do podjęcia działań w drodze przymusowego egzekwowania swoich roszczeń.
Wobec takiej zasadniczej funkcji postępowania egzekucyjnego i odrębnego trybu zaskarżania, szczególnie podkreślić należy, że w ramach tego postępowania co do zasady nie podlegają rozpoznaniu zarzuty, które winny być podniesione poza postępowaniem egzekucyjnym, a więc w innych postępowaniach prowadzonych w trybie innych przepisów prawa. Postępowanie wywołane taki zarzutami, spoza egzekucji administracyjnej, nie może bowiem prowadzić do podważenia ostatecznych merytorycznych rozstrzygnięć organów, wydanych w toku postępowania administracyjnego - jako postępowania rozpoznawczego, a więc poza postępowaniem egzekucyjnym, które ma charakter postępowania wykonawczego, zmierzającego do realizacji obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Natomiast takie zarzuty o charakterze pozaegzekucyjnym podniesiono w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, utrzymujące w mocy postanowienie Pierwszego Urzędu Skarbowego w S., którym odmówiono Skarżącemu zwolnienia spod zajęcia egzekucyjnego Jego lokalu mieszkalnego. Zarzuty te, jak już wyżej wskazano, nie mają przełożenia na wynik badanej sprawy z uwagi, nie tylko na przyczynę powstania dochodzonych w egzekucji zaległości podatkowych, o czym wyżej mowa, nie mają także znaczenia w świetle celu postępowania egzekucyjnego w stosunku do przesłanek istotnych w kontekście znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a., a więc "ważnego interesu", którym według Skarżącego jest fakt, że jest to jego jedyny składnik.
Jak wskazał niespornie organ egzekucyjny, na podstawie m. in. własnych tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości podatkowe Skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w podatku od towarów i usług, w sposób skuteczny dokonano zajęcia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ulicy [...]. Z oświadczenia Skarżącego z dnia [...] czerwca 2019 r. o stanie majątkowym wynika, a także, jak sam wskazał Skarżący we wniosku z dnia [...] czerwca 2019 r. o zwolnienie spod egzekucji, jest to jedyny Jego składnik, co oznacza, że zwolnienie jedynego składnika majątkowego spod egzekucji skutkowałoby - w sytuacji gdy Skarżący sam przyczynił się do powstania ww. zaległości podatkowych, a więc nie były to okoliczności nadzwyczajne, niezależne od Skarżącego - działaniem na korzyść zobowiązanego, a więc wbrew i ponad interes wierzycieli egzekwujących swoje roszczenia, co w konsekwencji byłoby sprzeczne z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego, w opinii społecznej zaś mogłoby to być odebrane jako wzór postępowania (naśladowania) pozwalający na uniknięcie wykonania ciążących na zobowiązanym obowiązkach (tutaj, podatkowych) albo jako niesprawiedliwe traktowanie obywateli wykonujących dobrowolnie swoje obowiązki w stosunku do tych, którzy ich nie wykonują z własnej woli, chociaż ich sytuacja finansowa na to pozwalała.
W skardze, argumentacja Skarżącego zmierza w istocie do wykazania przesłanek umorzenia zaległości podatkowych dochodzonych postępowaniu egzekucyjnym. Trafna jest jednak konstatacja organu, że możliwość utraty mieszkania jest argumentem przemawiającym za ważnym interesem zobowiązanego, gdyż ma na celu utrzymanie "dachu nad głową", a więc zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych człowieka. Jednakże ustawodawca w przepisach u.p.e.a. uwzględnił taką sytuację przez wprowadzenie zamkniętego katalogu wyłączeń spod egzekucji administracyjnej, tj. w art. art. 8, 8a, 9 i 10, przy czym jednak zachował ustawodawca podstawową zasadę postępowania egzekucyjnego jaką jest odpowiedzialność zobowiązanego całym swoim majątkiem za podlegający wykonaniu obowiązek o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym. Odpowiedzialność ta doznaje jednak ograniczeń o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Ograniczenia podmiotowe w zasadzie powodują niedopuszczalność prowadzenia egzekucji wobec określonych podmiotów, jak również zawierają specjalne wymagania, po spełnieniu których egzekucja byłaby dopuszczalna.
Tego typu ograniczenia przewiduje art. 14 u.p.e.a., jednakże nie znajduje on zastosowania w badanej sprawie. Natomiast wyłączenia przedmiotowe – inaczej realne – polegają na wyłączeniu przez ustawodawcę spod egzekucji ściśle określonych składników należących do majątku zobowiązanego. Przejawem tych ograniczeń są przepisy art. 8–10 i 12–13 u.p.e.a. Istotne bowiem znaczenie ma system środków ochrony podmiotów zobowiązanych, w stosunku do których egzekucja administracyjna jest prowadzona (szerzej zob. R. Hauser, Ochrona, s. 18–20). Gwarancję poszanowania słusznych interesów zobowiązanego stanowią również zasady ogólne K.p.a., stosowane odpowiednio w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art.
18. Umożliwiają one "sprowadzenie przymusu prawnego do granic niezbędnych dla zapewnienia poszanowania przepisów prawnych" (szerzej zob. R. Hauser, A. Skoczylas, Rola zasad ogólnych postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w: J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania administracyjnego, s. 225–232). Jednakże zapewnienie ochrony procesowej zobowiązanemu nie może być traktowane jako sprzeczne z najważniejszym celem postępowania egzekucyjnego, ponieważ tylko łączne pojmowanie interesów obu głównych uczestników tego postępowania – wierzyciela i zobowiązanego – pozwoli na skuteczne i usprawiedliwione wyegzekwowanie dochodzonego obowiązku. Jak stwierdza bowiem obrazowo L. Klat-Wertelecka, "egzekucja administracyjna nie jest karą ani rodzajem odpowiedzialności (...), służąc realizacji norm materialnego prawa administracyjnego (...) jest tylko ostatecznym sposobem wymuszenia jego wykonania" (zob. L. Klat-Wertelecka, Niedopuszczalność, s. 103).
Jednakże, co istotne w niniejszej sprawie, w tym katalogu wyłączeń przedmiotowych ustawodawca nie przewidział składnika majątkowego w postaci lokalu mieszkalnego, co świadczy, że trafnie organ przyjął, iż nawet w sytuacji gdy występuje "ważny interes podatnika, to jednak nie można go stawiać ponad interes wierzyciela/i, a więc ponad cel egzekucji, która jest ostatecznym sposobem wymuszenia wykonania dochodzonego obowiązku.
Jak już wyżej wskazano, podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Jednak to zobowiązany musi wykazać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych. Ponadto, powinien także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (zob. wyrok NSA z dnia 01 czerwca 2016 r., II GSK 154/15).
Zatem, w okolicznościach występujących w badanej sprawie, brak było podstaw by uznać, że zobowiązany (Skarżący), mimo iż wykazał ważny interes w zwolnieniu mieszkania spod egzekucji, stosownie do art. 13 § 1 u.p.e.a., to jednak należy mieć na uwadze, że Skarżący nie wykazał, iż możliwe jest prowadzenie egzekucji i zaspokojenie roszczeń wierzycieli z innych składników majątkowych. Należy dodatkowo podkreślić, że orzekanie w tych sprawach opiera się na uznaniu administracyjnym (zob. M. Masternak, Zasady postępowania egzekucyjnego, [w:] T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne, s. 62).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd zaprezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd administracyjny badając, czy zaskarżony akt został wydany zgodnie z przepisami prawa, bada również, czy w sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego, a więc, czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie ma charakteru arbitralnego, ale nie jest uprawniony do nakazania organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu, który działa na podstawie przepisów prawa, stosownie do art. 6 K.p.a.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, uzasadnienie kontrolowanego przez Sąd zaskarżonego rozstrzygnięcia nie daje podstawy do skutecznego postawienia w stosunku do niego zarzutu arbitralności. W zaskarżonym postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2019 r. odniesiono się bowiem w sposób wystarczający do twierdzeń i zarzutów Skarżącego, w tym co do istnienia ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu lokalu mieszkalnego spod egzekucji. Argumentacja organu jest spójna i przekonująca, z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jednoznacznie bowiem wynika, że organ egzekucyjny dokonał uprawnionej oceny istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych w kontekście znajdującego w niej zastosowanie przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a., i Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził by doszło do naruszenia przepisów prawa w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tzn. prowadziłby do odmiennego rozstrzygnięcia niż zaskarżone.
Wobec tego brak jest usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi i w związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.